Τον κίνδυνο μιας νέας μεγάλης ενεργειακής κρίσης στην Ευρώπη, με σημαντικές επιπτώσεις στον πληθωρισμό, τα επιτόκια και συνολικά στην ευρωπαϊκή οικονομία, ανέδειξε ο Αλέξανδρος Εξάρχου, Πρόεδρος και Διευθύνων Σύμβουλος του Ομίλου AKTOR και Διευθύνων Σύμβουλος (CEO) της ATLANTIC SEE LNG TRADE μιλώντας στη δημοσιογράφο Κατερίνα Παναγοπούλου, στο συνέδριο «Green Deal Greece 2026», που διοργανώνει το ΤΕΕ, σε συνεργασία με το economix.gr, για 6η συνεχόμενη χρονιά, στο Κέντρο Πολιτισμού Ίδρυμα Σταύρος Νιάρχος.
Ο κ. Εξάρχου εξέφρασε έντονη ανησυχία για την εξέλιξη των τιμών ενέργειας στην Ευρώπη, επισημαίνοντας ότι η ήπειρος παρακολουθεί τις εξελίξεις ως θεατής, υφιστάμενη τις συνέπειες, χωρίς να λαμβάνει εγκαίρως τις αναγκαίες αποφάσεις. Όπως ανέφερε, οι προειδοποιήσεις που είχε διατυπώσει πριν από μερικούς μήνες για την εκτίναξη των τιμών του φυσικού αερίου σε επίπεδα που μέχρι πρότινος θεωρούνταν αδιανόητα επιβεβαιώνονται πλέον, καθώς οι τιμές προσεγγίζουν τα 100 ευρώ ανά μεγαβατώρα, με το πετρέλαιο να ακολουθεί επίσης ανοδική πορεία.
Όπως σημείωσε, η Ευρώπη δεν έχει προχωρήσει σε ουσιαστικές ενέργειες για την αντιμετώπιση της κατάστασης και ενδέχεται, μάλιστα, να περιορίζει τα διαθέσιμα ενεργειακά της αποθέματα. Αντιθέτως, άλλες μεγάλες οικονομίες, όπως η Κίνα, αλλά και χώρες με ισχυρή παραγωγική δυναμικότητα στον τομέα του φυσικού αερίου, όπως το Κατάρ, εξακολουθούν να προμηθεύονται σημαντικές ποσότητες LNG από τις ΗΠΑ, επιδιώκοντας να διασφαλίσουν την ενεργειακή τους επάρκεια. Την ίδια στιγμή, η Ευρώπη δεν έχει προχωρήσει στη σύναψη επαρκών μακροχρόνιων συμφωνιών προμήθειας, με αποτέλεσμα να εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από την αγορά spot, όπου οι τιμές έχουν ήδη προσεγγίσει τα 100 ευρώ ανά μεγαβατώρα και ενδέχεται να κινηθούν ακόμη υψηλότερα.
Αναφερόμενος στις προοπτικές για τους επόμενους μήνες, ο επικεφαλής του Ομίλου AKTOR προειδοποίησε ότι, εάν το ζήτημα δεν αντιμετωπιστεί άμεσα σε ευρωπαϊκό επίπεδο, η αύξηση της ζήτησης ενόψει του χειμώνα, σε συνδυασμό με την περιορισμένη διαθεσιμότητα φυσικού αερίου σε λογικές τιμές, θα οδηγήσει σε περαιτέρω ανατιμήσεις. «Εάν οι τιμές φτάσουν στα 120-130 ευρώ ανά μεγαβατώρα, πώς θα μπορέσει η ευρωπαϊκή οικονομία να αντιμετωπίσει μια τέτοια εξέλιξη χωρίς σημαντικές συνέπειες;», διερωτήθηκε, εκφράζοντας την εκτίμηση ότι η άνοδος του ενεργειακού κόστους θα ενισχύσει τις πληθωριστικές πιέσεις κατά τη διάρκεια του χειμώνα και ενδέχεται να οδηγήσει σε νέες αυξήσεις επιτοκίων.
Ο κ. Εξάρχου δήλωσε ότι παραμένει αισιόδοξος για τις αντοχές της ελληνικής οικονομίας, η οποία τόνισε ότι βρίσκεται στην καλύτερη οικονομική της θέση των τελευταίων 50 ετών. Ωστόσο, υπογράμμισε ότι δεν θα μπορούσε να μείνει ανεπηρέαστη από μια ευρύτερη ευρωπαϊκή κρίση, ιδίως εάν οι οικονομίες της Γαλλίας και της Γερμανίας δεχθούν ισχυρές πιέσεις εξαιτίας του αυξημένου ενεργειακού κόστους. Όπως επισήμανε, μια τέτοια εξέλιξη θα μπορούσε να έχει ευρύτερες οικονομικές και πολιτικές συνέπειες για την Ευρώπη, ακόμη και αν η Ελλάδα βρίσκεται σε σχετικά καλύτερη θέση για να τις αντιμετωπίσει.
«Ο κίνδυνος είναι άμεσος και αφορά το σήμερα», τόνισε, προσθέτοντας ότι η Ευρωπαϊκή Ένωση πρέπει να αντιληφθεί εγκαίρως την έκταση του προβλήματος και να προχωρήσει σε κοινές παρεμβάσεις. Κατά την εκτίμησή του, η έκδοση ευρωομολόγου αποτελεί το βασικό μέσο για την αντιμετώπιση της κατάστασης και θα πρέπει να αποφασιστεί άμεσα, χωρίς να μετατεθεί για τον Φεβρουάριο ή τον Μάρτιο. Όπως προειδοποίησε, μια καθυστερημένη παρέμβαση θα απαιτήσει πολύ μεγαλύτερους χρηματοδοτικούς πόρους, ενώ θα αφήσει την Ευρώπη εκτεθειμένη σε σοβαρές οικονομικές και πολιτικές συνέπειες κατά τη διάρκεια του χειμώνα.
Έργο εθνικής και γεωπολιτικής σημασίας ο Κάθετος Διάδρομος
Αναφερόμενος στον Κάθετο Διάδρομο φυσικού αερίου, ο κ. Εξάρχου τόνισε ότι πρόκειται για ένα έργο εθνικής και γεωπολιτικής σημασίας, το οποίο μπορεί να αλλάξει τον ενεργειακό χάρτη της ευρύτερης περιοχής, μετατρέποντας την Ελλάδα σε βασική πύλη εισόδου και διαμετακόμισης φυσικού αερίου προς τη Νοτιοανατολική και Κεντρική Ευρώπη, τη Βαλτική και δυτικότερα.
Όπως εξήγησε, οι απαραίτητες υποδομές υπάρχουν ήδη, με χαρακτηριστικά παραδείγματα τον σταθμό LNG της Ρεβυθούσας και τον FSRU Αλεξανδρούπολης. Το ζητούμενο, όπως είπε, είναι να αξιοποιηθούν μέσα από τις κατάλληλες εμπορικές συμφωνίες, ώστε οι ενεργειακές ροές να αντιστραφούν: αντί το φυσικό αέριο να κινείται από τον Βορρά προς τον Νότο, να διοχετεύεται από την Ελλάδα προς τις χώρες της ευρύτερης περιοχής.
Ο κ. Εξάρχου αναγνώρισε ότι υπάρχουν ανταγωνιστικά συμφέροντα στις ΗΠΑ, τα οποία θα προτιμούσαν την προώθηση διαφορετικών διαδρομών μεταφοράς φυσικού αερίου, εκτός του ευρωπαϊκού πλαισίου και μέσω της Τουρκίας, όπου θα μπορούσε να πραγματοποιείται ανάμειξη αμερικανικού και ρωσικού φυσικού αερίου, με στόχο τη διάθεσή του σε χαμηλότερες τιμές. Παράλληλα, τόνισε πως στο πλαίσιο αυτού του ανταγωνισμού υπάρχουν και Έλληνες που δεν επιθυμούν την προώθηση του συγκεκριμένου εγχειρήματος, χωρίς, ωστόσο, να θεωρεί ότι αποτελούν σοβαρό κίνδυνο. Σημείωσε, επίσης, αναφορικά με τα συμφέροντα εντός Ελλάδος που αντιτίθενται στον Κάθετο Διάδρομο, ότι όταν ξεκίνησε η συγκεκριμένη πρωτοβουλία, δεν υπήρχε ενδιαφέρον από την αγορά για μακροχρόνιες συμφωνίες προμήθειας LNG, καθώς κανείς δεν ήταν διατεθειμένος να αναλάβει τον σχετικό εμπορικό και γεωπολιτικό κίνδυνο.
Τόνισε, δε, ότι η σημαντικότερη απειλή προέρχεται από την αντιπαράθεση με ανταγωνιστικά αμερικανικά συμφέροντα, τα οποία θα μπορούσαν να προκαλέσουν ζημιά στην προσπάθεια ανάπτυξης του Κάθετου Διαδρόμου.
Υπογράμμισε, ωστόσο, ότι ο Κάθετος Διάδρομος δεν αποτελεί αποκλειστικό προνόμιο της Atlantic SEE LNG Trade, καθώς οποιοσδήποτε ενδιαφερόμενος μπορεί να αγοράσει αμερικανικό LNG και να το διαθέσει στην Ευρώπη μέσω των διαθέσιμων υποδομών.
Η επιστροφή του ρωσικού αερίου δεν απειλεί τον Κάθετο Διάδρομο
Ερωτώμενος σχετικά με το ενδεχόμενο λήξης του πολέμου στην Ουκρανία και επανόδου του ρωσικού φυσικού αερίου στην ευρωπαϊκή αγορά, ο κ. Εξάρχου εκτίμησε ότι μια τέτοια εξέλιξη δεν θα αποδυνάμωνε τον Κάθετο Διάδρομο. Αντιθέτως, θα μπορούσε να ενισχύσει τη σημασία του, καθώς η Ευρώπη χρειάζεται πολλαπλές πηγές προμήθειας και όχι την αντικατάσταση μιας ενεργειακής εξάρτησης με μια άλλη.
Όπως σημείωσε, το ρωσικό φυσικό αέριο είναι φθηνότερο λόγω της μεταφοράς του μέσω αγωγών, καθώς δεν απαιτείται η διαδικασία υγροποίησης, θαλάσσιας μεταφοράς και επαναεριοποίησης που συνοδεύει το LNG. Για τον ίδιο, η δυνατότητα συνδυασμού αμερικανικού και ρωσικού φυσικού αερίου, εφόσον αυτό επιτραπεί από το ευρωπαϊκό πλαίσιο, θα μπορούσε να συμβάλει στη μείωση του ενεργειακού κόστους και στη διαφοροποίηση των πηγών προμήθειας. «Αν επιτραπεί ξανά στην Ευρώπη το ρωσικό φυσικό αέριο, θα είναι το μεγαλύτερο δώρο που μπορεί να μας κάνει κανείς για την ισχυροποίηση του Κάθετου Διαδρόμου», ανέφερε χαρακτηριστικά, διευκρινίζοντας ότι δεν θεωρεί πιθανή μια τέτοια εξέλιξη στο άμεσο μέλλον.
Νέες συζητήσεις με τις χώρες της ΝΑ Ευρώπης
Αναφερόμενος στα επόμενα βήματα της Atlantic SEE LNG Trade, ο κ. Εξάρχου σημείωσε ότι βρίσκονται σε εξέλιξη συζητήσεις με τη Ρουμανία, ενώ η συγκρότηση νέας κυβέρνησης στη χώρα δημιουργεί τις προϋποθέσεις για την επανεκκίνηση και την περαιτέρω ανάπτυξη των επαφών. Παράλληλα, συζητήσεις βρίσκονται σε εξέλιξη με τη Βουλγαρία και άλλες χώρες της περιοχής. Όπως υπογράμμισε, οι εμπορικές συνθήκες έχουν αλλάξει σημαντικά σε σχέση με την περίοδο κατά την οποία ξεκίνησαν οι πρώτες συμφωνίες. Ειδικότερα, η τιμή που έχει εξασφαλιστεί για την προμήθεια 1,5 δισ. κυβικών μέτρων φυσικού αερίου από τη Venture Global δεν είναι σήμερα διαθέσιμη στην αγορά για αντίστοιχη ποσότητα, γεγονός που αναδεικνύει την εμπορική αξία των συμφωνιών που έχουν ήδη συναφθεί.
