Το μεγαλύτερο πλήγμα για την αμερικανική ηγεμονία ίσως να μην διακυβεύεται στον Περσικό Κόλπο, αλλά ανατολικότερα – και μάλιστα να έχει ήδη συντελεσθεί. Ο Mihir Sharma, συνεργάτης στο Observer Research Foundation του Νέου Δελχί και συγγραφέας του βιβλίου “Επανεκκίνηση: Η Τελευταία Ευκαιρία για την Ινδική Οικονομία”, υποστηρίζει με άρθρο του στο Bloomberg Opinion ότι οι επιλογές Τραμπ έναντι του Ιράν έχουν στην πραγματικότητα δικαιώσει όσους αψήφισαν τις αμερικανικές προειδοποιήσεις σχετικά με τις επιπτώσεις της οικονομικής εξάρτησης από την Κίνα.
Εδώ και τουλάχιστον μια δεκαετία, επισημαίνει ο Sharma, οι αναπτυσσόμενες χώρες σε όλη την Ασία και την Αφρική ανησυχούν για την αυξανόμενη εξάρτησή τους από την Κίνα. Ανησυχούν για παγίδες χρέους, καταναγκαστικές πολιτικές και κρυφά κόστη που θα μπορούσαν να ωθήσουν τις οικονομίες τους σε κρίση.
Η κρίση έχει έρθει και αυτή η λογική έχει ανατραπεί. Μετά από έξι εβδομάδες πολέμου των ΗΠΑ και του Ισραήλ κατά του Ιράν και των επακόλουθων αντεπιθέσεων, οι χώρες που στοιχηματίζουν στις κινεζικές αλυσίδες εφοδιασμού είναι αυτές που τα πάνε καλύτερα από εκείνες που εμπιστεύτηκαν την Pax Americana.
Σκεφτείτε το Πακιστάν. Μέχρι τώρα θα έπρεπε να βρισκόταν στη μέση μιας ακόμη οικονομικής και κοινωνικής κατάρρευσης. Ήταν πάντα ευάλωτο σε κρίσεις τιμών ενέργειας, δεδομένου ότι εισάγει σχεδόν όλη την ενέργειά του, μεγάλο δε μέρος αυτής μέσω των Στενών του Χορμούζ. Η χώρα έχει εξωτερικό χρέος 130 δισ. δολαρίων και επίμονο έλλειμμα τρεχουσών συναλλαγών, επομένως η παραμικρή ώθηση θα έπρεπε να την είχε οδηγήσει σε μια γνωστή σπείρα: έκτακτα αιτήματα προς το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο, 18ωρες διακοπές ρεύματος, αναταραχή στους δρόμους.
Τίποτα από αυτά δεν είναι ορατό. Υπάρχουν σίγουρα σημάδια πίεσης: το Ισλαμαμπάντ έχει αυξήσει τις τιμές των καυσίμων και σχεδιάζει να διακόπτει την παροχή ηλεκτρικού ρεύματος για δύο έως τρεις ώρες κάθε μέρα. Η παρατεταμένη έλλειψη υγρού φυσικού αερίου θα δυσκολέψει τη λειτουργία των σταθμών παραγωγής ενέργειας. Αλλά, σε σύγκριση με την κατάσταση πριν από λίγα χρόνια (όταν, μετά τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία, η οικονομία υπέστη πλήρη κατάρρευση), δείχνει αξιοσημείωτη ανθεκτικότητα.
Ποια είναι η διαφορά; Ηλιακοί συλλέκτες κινεζικής κατασκευής. Οι Πακιστανοί έχουν με χαρά μεταβεί στην ηλιακή ενέργεια, εισάγοντας περίπου 17 γιγαβάτ φωτοβολταϊκών ετησίως από το 2024. Το ένα τέταρτο των νοικοκυριών έχει εγκαταστήσει ηλιακούς συλλέκτες για δική του χρήση.
Το Ισλαμαμπάντ δεν χρειάστηκε καν να ξοδέψει πάρα πολλά χρήματα για την επιδότηση της ανάπτυξης ανανεώσιμων πηγών ενέργειας. Απλώς έπρεπε να εκμεταλλευτεί την πλεονάζουσα κινεζική παραγωγική ικανότητα, αντί να την καταπολεμήσει, και να την κάνει να λειτουργήσει για τους δικούς του πολίτες, διατηρώντας χαμηλούς δασμούς. Η τιμή των εισαγόμενων ηλιακών συλλεκτών μειώθηκε κατά σχεδόν 60% το 2024-25. Οι επιδοτήσεις του Πεκίνου κράτησαν τα εργοστάσιά του σε λειτουργία, αλλά χρηματοδότησαν επίσης την ηλεκτροδότηση εκατομμυρίων νοικοκυριών σε όλο το Πακιστάν.
Πολλές άλλες χώρες έκαναν την αντίθετη επιλογή, προκειμένου να μονώσουν την εγχώρια παραγωγή ή να ελαχιστοποιήσουν τον πολιτικό κίνδυνο. Όσες προσπάθησαν να κρατήσουν τα φθηνά φωτοβολταϊκά κύτταρα έξω έχουν δει πολύ χαμηλότερους ρυθμούς απορρόφησης και, κατά συνέπεια, είναι πολύ πιο εκτεθειμένες στο χάος στον Κόλπο.
Τα ηλιακά πάνελ δεν είναι ο μόνος τρόπος με τον οποίο τα φθηνά κινεζικά προϊόντα αποδεικνύονται πηγές ανθεκτικότητας και όχι αναστάτωσης. Το Νεπάλ έχει υψηλότερο ποσοστό ηλεκτρικών οχημάτων από οποιαδήποτε άλλη χώρα στον κόσμο, εκτός από τη Νορβηγία. Ο τεράστιος εισαγόμενος στόλος φθηνών ηλεκτρικών οχημάτων σημαίνει ότι ανησυχεί πολύ λιγότερο για τις τιμές της βενζίνης από τους περισσότερους Ασιάτες γείτονές του. Και αυτά λειτουργούν με καθαρή ηλεκτρική ενέργεια, που προκύπτει από μια υδροηλεκτρική υποδομή που χρηματοδοτείται εν μέρει από το Πεκίνο.
Δεν είναι δύσκολο να φανταστεί κανείς τους υπεύθυνους χάραξης πολιτικής από όλο τον αναπτυσσόμενο κόσμο να εξετάζουν παραδείγματα όπως αυτά και να καταλήγουν στο συμπέρασμα ότι το να στοιχηματίζουν στο Πεκίνο δεν είναι στην πραγματικότητα η πιο επικίνδυνη επιλογή. Κάποιοι μπορεί ήδη να έχουν πάρει αυτό το ρίσκο. Οι εισαγωγές κινεζικών ηλιακών πάνελ έχουν εκτοξευθεί τα τελευταία δύο χρόνια, ιδίως στην υποσαχάρια Αφρική. Εάν οι μόνες επιλογές είναι η εξάρτηση από το προβλέψιμο μερκαντιλιστικό Πεκίνο και από τις ασταθείς, εγωκεντρικές και ανατρεπτικές ΗΠΑ, η επιλογή είναι προφανής.
Αυτό μπορεί να αποδειχθεί λάθος απόφαση. Δεν είναι σοφό να φανταστεί κανείς ότι η εξάρτηση από την καλή θέληση του Πεκίνου είναι ασφαλέστερη. Μόλις τον τελευταίο χρόνο, η Κίνα έχει επιδείξει προθυμία να ασκήσει έλεγχο στις αλυσίδες εφοδιασμού, όπως η παραγωγή μαγνητών και σπάνιων γαιών.
Αλλά αυτή τη στιγμή, η αντίθεση είναι κραυγαλέα. Οι χώρες που πίστευαν ότι η ανοιχτή εμπορική τάξη πραγμάτων, υποστηριζόμενη από την αμερικανική ηγεμονία, θα τις προστάτευε από σοκ, γνωρίζουν δυσχέρειες. Εκείνες που επέλεξαν να διακινδυνεύσουν την εξάρτηση από τις κινεζικές εισαγωγές και υποδομές δείχνουν απροσδόκητη ανθεκτικότητα.
Αυτό θα χειροτερέψει μόνο αν ο Τραμπ αποσυρθεί από τον Κόλπο χωρίς να καταβάλει προσπάθεια να ανοίξει ξανά το Στενό του Χορμούζ. Τότε το μάθημα που θα πάρει ο κόσμος θα είναι ακόμη πιο σκληρό: Η Αμερική θα λάβει αποφάσεις για τον ενεργειακό σας εφοδιασμό, δεν θα αναλάβει καμία ευθύνη για τις συνέπειες και στη συνέχεια θα φύγει. Η Κίνα θα σας πουλήσει την τεχνολογία που σας επιτρέπει να σταματήσετε να νοιάζεστε για το τι κάνουν οι ΗΠΑ.
Αυτό είναι ένα πολύ μεγαλύτερο γεωπολιτικό πλήγμα για τις ΗΠΑ από οποιαδήποτε απώλεια κύρους στον πόλεμο του Ιράν. Ο Τραμπ μπορεί να πίστευε ότι θα τον θυμούνται ως τον πρόεδρο που αποκατέστησε το αμερικανικό μεγαλείο λύνοντας μακροχρόνια προβλήματα – Βενεζουέλα, Ιράν, ίσως και Κούβα. Αντίθετα, φαίνεται ότι θα τον θυμούνται ως τον πρόεδρο που έχασε την Ασία από την Κίνα, καταλήγει ο Sharma.
Κ.Ρ.
