Του Τάσου Δασόπουλου
Σε μέγγενη υψηλού πληθωρισμού και ταυτόχρονα υψηλών επιτοκίων εγκλωβίζεται για το υπόλοιπο του 2026 και το 2027 η Ε.Ε., άρα και η Ελλάδα, ανεξάρτητα από την έκβαση του πολλοστού κύκλου διαπραγματεύσεων για μια λύση στην κρίση στον Περσικό Κόλπο.
Με τη διαπραγμάτευση για τον πόλεμο των ΗΠΑ και του Ισραήλ με το Ιράν να θυμίζει… καρδιογράφημα, στην Ευρώπη έχουν διαμορφωθεί συνθήκες για έναν χειμώνα με υψηλό πληθωρισμό λόγω των τιμών της ενέργειας. Ειδικότερα, μπορεί η τιμή του Brent να έχει υποχωρήσει κοντά στα 90 δολάρια το βαρέλι, από 115 δολάρια που είχε φτάσει πριν από 20 ημέρες, αλλά συνεχίζει να είναι 20% ακριβότερο από πέρυσι. Το φυσικό αέριο, που έφτασε τον Οκτώβριο στα 115 ευρώ η θερμική μεγαβατώρα, έχει τώρα υποχωρήσει στα 90 ευρώ, αλλά είναι και πάλι 190% ακριβότερο απ’ ό,τι πέρυσι.
Η Ε.Ε., η οποία ως γνωστόν δεν έχει ενεργειακή επάρκεια και εξαρτάται από εισαγωγές, έχει μπροστά της έναν ακριβό χειμώνα. Οι υπόγειες αποθήκες έχουν γεμίσει έως το 75%, ενώ πέρυσι τον ίδιο καιρό ήταν γεμάτες κατά 95%. Μοναδική εναλλακτική για την αναπλήρωση των ελλείψεων είναι το ακριβό αμερικανικό υγροποιημένο φυσικό αέριο. Την ίδια ώρα, ενώ ο πληθωρισμός στην Ευρωζώνη έχει φτάσει στο 4%, η ΕΚΤ αλλά και ένα πρόσφατο κείμενο της Ευρωπαϊκής Επιτροπής (δόθηκε στο τελευταίο Eurogroup) προειδοποιούν για τη μεταφορά των αυξήσεων στα καύσιμα και στα τρόφιμα, κάτι που άρχισε να φαίνεται στον πληθωρισμό του Οκτωβρίου. Ο υψηλός πληθωρισμός αναμένεται να παραμείνει υψηλά και το 2027, αφού η ΕΚΤ αναμένει αποκλιμάκωση από το 3,7%-3,8%, που προβλέπεται να φτάσει σε ετήσια βάση για φέτος, στο 2,4% στο τέλος του επόμενου χρόνου. Συνεπώς μπροστά μας έχουμε πολλούς μήνες υψηλών τιμών.
Τα επιτόκια
Την ίδια ώρα η κρίση στο Ιράν ήρθε να θυμίσει ότι η εποχή του φθηνού χρήματος έχει παρέλθει. Η άνοδος του πληθωρισμού υποχρέωσε την ΕΚΤ να αυξήσει δύο φορές από τον Ιούνιο τα επιτόκια του ευρώ κατά 0,25%, στο 2,5%, από 2% που ήταν στις αρχές του καλοκαιριού και αναμένεται να προχωρήσει και σε τρίτη αύξηση επιτοκίων, φτάνοντας τα επιτόκια του ευρώ στο 2,75% σε λιγότερο από 6 μήνες. Από το 2027 η ΕΚΤ θα έχει νέα ηγεσία (η κυρία Λαγκάρντ αποχωρεί από τη θέση της στις αρχές Φεβρουαρίου), η οποία θα πρέπει να σκεφτεί πολύ για να αυξήσει τα επιτόκιά της και παράλληλα να μη δημιουργήσει ρηγματώσεις στο ευρωπαϊκό χρέος. Κρίσιμο επίσης για την επόμενη ηγεσία της ΕΚΤ, εκτός από την επαναφορά του πληθωρισμού στο 2%, θα είναι και ο χρόνος που θα απαιτηθεί για να επανέλθουν τα επιτόκια του ευρώ στο 2% από το ύψος που θα έχουν φτάσει.
Ωστόσο, εκτός από την ΕΚΤ, μερίδιο στο κλείσιμο της κάνουλας της ρευστότητας σε νοικοκυριά και επιχειρήσεις θα έχει και η ίδια η αγορά. Τα επιτόκια για το ευρωπαϊκό χρέος έχουν φτάσει από το 2,5% στο 4% δυσκολεύοντας τους ελιγμούς των κρατών για κάθε είδους ελαφρύνσεις, μόνιμες και έκτακτες. Παράλληλα, τα επιτόκια της διατραπεζικής αγοράς (Euribor) αυξήθηκαν στο 3,3%, από 2,3% έναν χρόνο νωρίτερα. Αυτό φέρνει αυξήσεις στα νέα δάνεια για νοικοκυριά και επιχειρήσεις. Η μείωση της ιδιωτικής κατανάλωσης θα φέρει νέα επιβράδυνση στον ρυθμό ανάκαμψης της ευρωπαϊκής οικονομίας, ο οποίος δεν αναμένεται για φέτος να ξεπεράσει το 1%.
Όλα αυτά χωρίς να μπορεί να λησμονήσει κανείς το γεγονός ότι το πολιτικοοικονομικό πρόβλημα της Γαλλίας, όσο οι επενδυτές ξεπουλούν τα ευρωπαϊκά ομόλογα, ειδικά αυτά των χωρών με υψηλό χρέος, εγκυμονεί κινδύνους για μία άλλη μικρή ή μεγάλη κρίση χρέους εντός της Ε.Ε.
Η κατάσταση στην Ελλάδα
Η Αθήνα έχει “διαβάσει” όσα έρχονται και προσπαθεί να προετοιμαστεί όσο το δυνατόν περισσότερο. Οι υψηλές τιμές πετρελαίου και φυσικού αερίου, έστω και με κάποιες διακυμάνσεις, θα είναι μαζί μας και το 2027. Με αυτά τα δεδομένα, έγινε το αίτημα στις Βρυξέλλες να γίνει χρήση δαπανών ύψους 400 εκατ. ευρώ, οι οποίες κανονικά θα γίνονταν για δαπάνες ενεργειακών έργων, σε έκτακτα μέτρα στήριξης νοικοκυριών και επιχειρήσεων. Τούτο, με δεδομένο ότι οι ενισχύσεις θα υπακούσουν στο τρίπτυχο το οποίο θέλει τα έκτακτα μέτρα να αφορούν τους οικονομικά ασθενέστερους, να είναι στοχευμένα και να έχουν ημερομηνία λήξεως. Μάλιστα, αν χρειαστεί, το υπουργείο Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών δηλώνει πρόθυμο να χρησιμοποιήσει για έκτακτα μέτρα και την υπεραπόδοση της οικονομίας, όπως θα προκύψει από τα στοιχεία που θα δημοσιεύσει η ΕΛΣΤΑΤ τον Απρίλιο.
Μαζί με τα 200 εκατ. ευρώ, που ήδη έχουν εγγραφεί στον Προϋπολογισμό του 2027, θα δημιουργηθεί ένα απόθεμα 600 εκατ. ευρώ για τις ανάγκες και τις αυξήσεις του χειμώνα. Η ανησυχία και στην Ελλάδα βρίσκεται στη μετάδοση των αυξήσεων από τα καύσιμα στα τρόφιμα. Στην κατεύθυνση αυτή βρίσκεται, με τη συμφωνία και των στελεχών της αγοράς, η εθνική πρωτοβουλία για μείωση των τιμών, η οποία ξεκίνησε στο τέλος Αυγούστου και έληγε στο τέλος Οκτωβρίου. Αυτό όμως θα είναι ανάχωμα και όχι απόλυτο μέτρο για την ανάσχεση των δευτερογενών επιδράσεων του πληθωρισμού.
Στο μέτωπο των επιτοκίων δεν υπάρχουν άμεσες επιπτώσεις για το χρέος. Ο ΟΔΔΗΧ έχει καλύψει περίπου το 95% του ετήσιου δανειακού προγράμματος των 8 δισ. ευρώ από τον Ιούνιο. Η Ελλάδα δεν έχει δανειστεί από τότε. Αυτό σημαίνει ότι δεν είχε στο ελάχιστο την επιβάρυνση στο κόστος δανεισμού από την αύξηση των επιτοκίων πάνω από 4%, από 3,2%-3,3% που ήταν στις αρχές του χρόνου. Δεν συμβαίνει όμως το ίδιο για την επίδραση των υψηλών επιτοκίων στην πραγματική οικονομία, η οποία υποφέρει ούτως ή άλλως από τη δύσκολη πρόσβαση στον τραπεζικό δανεισμό.


