Του Στέφανου Νικολαΐδη
Νέα πολιτική πραγματικότητα διαμορφώνεται στις Ηνωμένες Πολιτείες μετά τις ενδιάμεσες εκλογές της 3ης Νοεμβρίου, καθώς οι Δημοκρατικοί εξασφάλισαν τον έλεγχο τόσο της Βουλής των Αντιπροσώπων όσο και της Γερουσίας, ανατρέποντας τους μέχρι σήμερα κοινοβουλευτικούς συσχετισμούς.
Η εξέλιξη αυτή δεν αφορά μόνο την εσωτερική πολιτική σκηνή των ΗΠΑ. Ενδέχεται να επηρεάσει και τον τρόπο με τον οποίο διαμορφώνονται οι αποφάσεις της Ουάσινγκτον στην εξωτερική πολιτική, την άμυνα και τις διεθνείς σχέσεις, με ιδιαίτερο ενδιαφέρον για την Ελλάδα και την Τουρκία.
Όπως επισημαίνει μιλώντας στο - ο Δρ. Δημήτρης Σταθακόπουλος, οθωμανολόγος/τουρκολόγος του Παντείου Πανεπιστημίου, οι ενδιάμεσες εκλογές δημιουργούν «μια νέα πολιτική πραγματικότητα στην Ουάσινγκτον», καθώς ο Αμερικανός πρόεδρος Ντόναλντ Τραμπ θα πρέπει πλέον να συνυπολογίζει τους νέους κοινοβουλευτικούς συσχετισμούς. Σημειώνεται πως η νέα σύνθεση του Κογκρέσου αναλαμβάνει επισήμως καθήκοντα στις 3 Ιανουαρίου 2027.
Παρά το γεγονός ότι ο πρόεδρος των ΗΠΑ διατηρεί σημαντικές αρμοδιότητες στους τομείς της διπλωματίας και της άμυνας, το Κογκρέσο διαθέτει κρίσιμα εργαλεία παρέμβασης. Ελέγχει τις πιστώσεις και τη χρηματοδότηση, συμμετέχει στη διαμόρφωση της νομοθεσίας για τις κυρώσεις, έχει λόγο στις εξοπλιστικές εγκρίσεις, ενώ η Γερουσία διατηρεί την αρμοδιότητα επικύρωσης σημαντικών διορισμών.
Αυτό σημαίνει ότι οι επιλογές του Λευκού Οίκου θα υπόκεινται πλέον σε αυξημένο κοινοβουλευτικό έλεγχο. Η προσωπική βούληση του προέδρου εξακολουθεί να έχει βαρύτητα, δεν μπορεί όμως να υποκαταστήσει τις νομοθετικές και θεσμικές διαδικασίες.
Σύμφωνα με τον Δημήτρη Σταθακόπουλο, το νέο πολιτικό περιβάλλον μπορεί να περιορίσει τα περιθώρια κινήσεων της κυβέρνησης Τραμπ, ιδίως σε ζητήματα στα οποία απαιτούνται νομοθετικές παρεμβάσεις, εγκρίσεις ή πρόσθετη χρηματοδότηση. Η αλλαγή αυτή δεν συνεπάγεται ότι ο πρόεδρος χάνει τις εξουσίες του στην εξωτερική πολιτική, αλλά ότι θα χρειάζεται να συνυπολογίζει περισσότερο τις θέσεις της νέας κοινοβουλευτικής πλειοψηφίας.
Τι σημαίνει η αλλαγή για την Ελλάδα
Για την Ελλάδα, η επικράτηση των Δημοκρατικών στα δύο σώματα του Κογκρέσου δεν προμηνύει ανατροπή της στρατηγικής σχέσης με τις Ηνωμένες Πολιτείες. «Η αμυντική συνεργασία των δύο χωρών, η γεωπολιτική σημασία της Αλεξανδρούπολης και της Σούδας, καθώς και ο ενεργειακός ρόλος της Ελλάδας στην ευρύτερη περιοχή αποτελούν σταθερά στοιχεία της διμερούς σχέσης, τα οποία δεν εξαρτώνται αποκλειστικά από την πολιτική ταυτότητα της εκάστοτε αμερικανικής κυβέρνησης», επισημαίνει ο καθηγητής.
Ωστόσο, η Αθήνα έχει κάθε λόγο να ενισχύσει τις επαφές της με τη νέα κοινοβουλευτική πλειοψηφία. Όπως σημειώνει ο κ. Σταθακόπουλος, «η Ελλάδα μπορεί να αξιοποιήσει τη διακομματική υποστήριξη που διαχρονικά απολαμβάνουν οι ελληνικές θέσεις στο αμερικανικό Κογκρέσο, επενδύοντας σε σχέσεις με Δημοκρατικούς και Ρεπουμπλικανούς».
Η προσπάθεια αυτή αποκτά, μάλιστα, ιδιαίτερη σημασία ενόψει και της επόμενης πολιτικής περιόδου στις ΗΠΑ. Η Αθήνα καλείται να διατηρήσει ανοιχτούς διαύλους επικοινωνίας με το Κογκρέσο, χωρίς να περιορίζει τη διπλωματική της στρατηγική στις σχέσεις με τον εκάστοτε ένοικο του Λευκού Οίκου.
Η Τουρκία, οι S-400 και το ζήτημα των F-35
Πιο σύνθετη ενδέχεται να αποδειχθεί η κατάσταση για την Τουρκία. Η προσωπική σχέση του Ντόναλντ Τραμπ με τον Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν αποτελεί σημαντικό διπλωματικό δίαυλο για την Άγκυρα. Ωστόσο, αυτή η σχέση δεν μπορεί να υποκαταστήσει τις νομοθετικές δεσμεύσεις των Ηνωμένων Πολιτειών.
Χαρακτηριστικότερο παράδειγμα αποτελούν οι ρωσικοί αντιαεροπορικοί S-400 που έχει προμηθευτεί η Τουρκία. Η αμερικανική νομοθεσία εξακολουθεί να θέτει περιορισμούς στη μεταφορά μαχητικών αεροσκαφών F-35 στην Άγκυρα, όσο παραμένει άλυτο το ζήτημα της κατοχής του συγκεκριμένου ρωσικού συστήματος. Παράλληλα, οι κυρώσεις που έχουν επιβληθεί βάσει του νόμου CAATSA εξακολουθούν να αποτελούν σημαντικό εμπόδιο στην αμυντική συνεργασία των δύο χωρών.
Η νέα σύνθεση του Κογκρέσου ενδέχεται να δυσκολέψει ακόμη περισσότερο οποιαδήποτε προσπάθεια πολιτικής παράκαμψης των συγκεκριμένων περιορισμών, προσθέτει ο κ Σταθακόπουλος. «Με άλλα λόγια, ακόμη και εάν ο Αμερικανός πρόεδρος επιθυμεί να προωθήσει μια συνεννόηση με την Τουρκία, θα πρέπει να λάβει υπόψη του το ισχύον νομοθετικό πλαίσιο και τις διαθέσεις των δύο σωμάτων του Κογκρέσου».
Σημαντική είναι και η διάσταση της Ανατολικής Μεσογείου, καθώς και του Κυπριακού. Η αμερικανική νομοθεσία έχει εντάξει στους στόχους της την επίτευξη μιας δίκαιης και βιώσιμης λύσης, αλλά και τη βελτίωση των σχέσεων μεταξύ Ελλάδας, Τουρκίας και Κύπρου.
Η νέα κοινοβουλευτική πλειοψηφία θα μπορούσε να διαδραματίσει ρόλο στην ανάδειξη αυτών των ζητημάτων, ιδίως μέσα από τις νομοθετικές πρωτοβουλίες και τον έλεγχο που ασκεί το Κογκρέσο στην αμερικανική εξωτερική πολιτική. Η εξέλιξη, ωστόσο, δεν σημαίνει ότι η Ουάσινγκτον θα εγκαταλείψει τη στρατηγική σημασία που αποδίδει στην Τουρκία.
Όπως επισημαίνει ο κ. Σταθακόπουλος, «οι Ηνωμένες Πολιτείες εξακολουθούν να αντιμετωπίζουν την Τουρκία ως σημαντικό σύμμαχο στο ΝΑΤΟ και δεν έχουν συμφέρον να οδηγηθούν σε ρήξη με την Άγκυρα».
Για να προσθέσει λέγοντας:
«Η αμερικανική πολιτική θα συνεχίσει, επομένως, να κινείται ανάμεσα στη διατήρηση των σχέσεων με την Τουρκία και στην ανάγκη σεβασμού των νομοθετικών περιορισμών που έχουν διαμορφωθεί στην Ουάσινγκτον».
Το πραγματικό διακύβευμα των ενδιάμεσων εκλογών, επομένως, δεν είναι εάν η επικράτηση των Δημοκρατικών συνιστά αυτομάτως διπλωματική νίκη για την Ελλάδα. Το κρίσιμο ερώτημα είναι κατά πόσο η Αθήνα θα μπορέσει να αξιοποιήσει τη νέα θεσμική πραγματικότητα, ενισχύοντας τις σχέσεις της με το Κογκρέσο και προωθώντας τις θέσεις της σε ένα ευρύτερο, διακομματικό πλαίσιο.
Αντίστοιχα, για την Άγκυρα το ερώτημα είναι κατά πόσο θα διαπιστώσει ότι η προσωπική διπλωματία με τον Αμερικανό πρόεδρο έχει πλέον περισσότερα θεσμικά όρια και ότι οι επιλογές της Ουάσινγκτον δεν καθορίζονται αποκλειστικά από τις σχέσεις των δύο ηγετών.
Η βασική παράμετρος, όπως συνοψίζει ο Δημήτρης Σταθακόπουλος, είναι ότι «στην Ανατολική Μεσόγειο, οι ισορροπίες δεν αλλάζουν μόνο από τις αποφάσεις των ηγετών, αλλά και από τους θεσμούς που τις ελέγχουν». Και αυτή είναι ίσως η σημαντικότερη διάσταση των αμερικανικών ενδιάμεσων εκλογών για την Ελλάδα και την Τουρκία.
-: -
Διαβάστε τις Ειδήσεις σήμερα και ενημερωθείτε για τα πρόσφατα νέα.
Ακολουθήστε το - στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.
