Η ΕΕ αντιμετωπίζει τον κίνδυνο έλλειψης φυσικού αερίου τον χειμώνα, γεγονός που θα μπορούσε να την αναγκάσει να αναζητήσει εσπευσμένα εναλλακτικές πηγές ενέργειας για να καλύψει απώλειες εφοδιασμού ισοδύναμες με την ενέργεια που καταναλώνουν 12 εκατομμύρια νοικοκυριά, σύμφωνα με νέες εκθέσεις που κοινοποιήθηκαν στο Politico.
Το έλλειμμα δημιουργεί το ενδεχόμενο ενός χειμώνα με εκτίναξη των λογαριασμών ηλεκτρικής ενέργειας και υποχρεωτικά μέτρα εξοικονόμησης ενέργειας, εάν η Ένωση δεν καταφέρει να εξασφαλίσει επαρκείς προμήθειες από άλλες πηγές.
Καθώς ο πόλεμος στο Ιράν συνεχίζει να διαταράσσει τον παγκόσμιο ενεργειακό εφοδιασμό, η ΕΕ αντιμετωπίζει τον φετινό χειμώνα συνολικό έλλειμμα φυσικού αερίου που μπορεί να φτάσει έως και τα 14 δισεκατομμύρια κυβικά μέτρα — περίπου το 7% της ζήτησης της Ένωσης και ποσότητα αρκετή για να καλύψει τις ενεργειακές ανάγκες 10 έως 12 εκατομμυρίων ευρωπαϊκών νοικοκυριών, σύμφωνα με έκθεση του Ινστιτούτου για την Ενεργειακή Οικονομία και τη Χρηματοοικονομική Ανάλυση (IEEFA), μιας αμερικανικής δεξαμενής σκέψης που ειδικεύεται στον ενεργειακό τομέα.
Τα συμπεράσματα αυτά επιβεβαιώνονται και από μια σημαντική έκθεση ενός κορυφαίου ευρωπαϊκού φορέα διαχειριστών δικτύων φυσικού αερίου, η οποία παρουσιάστηκε την Πέμπτη σε εθνικούς αξιωματούχους αρμόδιους για την ενέργεια.
Το φυσικό αέριο χρησιμοποιείται ευρέως για τη θέρμανση των κτιρίων στην Ευρώπη, την τροφοδοσία της βιομηχανίας και την παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας. Ωστόσο, τα αποθέματα φυσικού αερίου της ΕΕ έχουν υποχωρήσει στο χαμηλότερο επίπεδο για τη συγκεκριμένη εποχή του έτους από τότε που άρχισαν να τηρούνται σχετικά στοιχεία, το 2011, καθώς βρίσκονται μόλις πάνω από το 70% της χωρητικότητας. Αυτό οφείλεται στο γεγονός ότι οι υψηλές τιμές κατέστησαν πιο συμφέρουσα για τους εμπόρους την πώληση φυσικού αερίου κατά τη διάρκεια του καλοκαιριού, αντί της αποθήκευσής του για τον χειμώνα.
Με τις τιμές του φυσικού αερίου να βρίσκονται κοντά στο υψηλότερο επίπεδο των τελευταίων τεσσάρων ετών και την προσφορά να περιορίζεται εξαιτίας του πολέμου ΗΠΑ και Ισραήλ στη Μέση Ανατολή, οι επιλογές εφοδιασμού της Ευρώπης είναι περιορισμένες, εάν ο χειμώνας που έρχεται αποδειχθεί εξίσου ψυχρός με τον προηγούμενο, διαπιστώνει το IEEFA.
Αυτό δεν σημαίνει κατ’ ανάγκη ότι η Ένωση θα ξεμείνει από φυσικό αέριο. Σημαίνει, ωστόσο, ότι θα μπορούσε να διαθέτει 7 δισεκατομμύρια κυβικά μέτρα λιγότερου αποθηκευμένου αερίου για να καλύψει τις ανάγκες της. Αυτό ενδέχεται να αναγκάσει τις χώρες να αγοράσουν φυσικό αέριο σε υψηλές τιμές από τις ολοένα πιο ευμετάβλητες διεθνείς αγορές ή ακόμη και να απαιτήσει από τους καταναλωτές να περιορίσουν την κατανάλωσή τους, εάν δεν είναι διαθέσιμες νέες προμήθειες.
Τα αποθέματα-ρεκόρ χαμηλού επιπέδου αφήνουν την ΕΕ “με μικρότερο περιθώριο ασφαλείας” απέναντι στις διαταραχές του παγκόσμιου εφοδιασμού, καθιστώντας την “ευάλωτη σε απότομες αυξήσεις των τιμών”, δήλωσε σε ανακοίνωσή της η Άνα Χάλερ-Μακαρέβιτς, επικεφαλής αναλύτρια του IEEFA για την ευρωπαϊκή αγορά ενέργειας. Εάν οι χώρες αναγκαστούν να εξαντλήσουν τα αποθέματά τους φέτος, θα χρειαστεί επίσης να αγοράσουν μεγαλύτερες ποσότητες για να τα αναπληρώσουν την επόμενη χρονιά, διαιωνίζοντας τον φαύλο κύκλο των χαμηλών αποθεμάτων και των υψηλότερων τιμών, πρόσθεσε.
Οι ίδιοι κίνδυνοι επισημαίνονται στις προβλέψεις για τον εφοδιασμό κατά τον χειμώνα 2026-2027, οι οποίες δημοσιεύθηκαν την Πέμπτη από το Ευρωπαϊκό Δίκτυο Διαχειριστών Συστημάτων Μεταφοράς Αερίου (ENTSOG), μια ένωση διαχειριστών δικτύων φυσικού αερίου. Η έκθεση προειδοποιεί ότι, εάν οι εισαγωγές υγροποιημένου φυσικού αερίου (LNG) είναι περιορισμένες ή ακόμη και “βέλτιστες” υπό συνθήκες ψυχρού χειμώνα, τα επίπεδα των αποθεμάτων θα μπορούσαν να υποχωρήσουν ακόμη και στο 11%, ποσοστό που αντιστοιχεί σε ένα βασικό επίπεδο στρατηγικών αποθεμάτων, τα οποία δεν μπορούν να αξιοποιηθούν εύκολα.
Εάν οι χώρες επιδιώκουν να επαναφέρουν τα αποθέματά τους στο 30% έως το τέλος του χειμώνα —ώστε να μην εκτεθούν περισσότερο σε μελλοντικά κύματα ψύχους—, θα πρέπει είτε να περιοριστεί η κατανάλωση είτε να παρακρατηθούν από τους καταναλωτές ποσότητες φυσικού αερίου που αντιστοιχούν στο 7% της ζήτησης, προειδοποιεί ο ENTSOG.
Μέρος αυτής της πίεσης οφείλεται στην επικείμενη απαγόρευση σε επίπεδο ΕΕ των μακροπρόθεσμων συμβάσεων προμήθειας ρωσικού LNG, η οποία πρόκειται να τεθεί σε ισχύ τον Ιανουάριο και θα μειώσει τις εισαγωγές φυσικού αερίου της Ευρώπης κατά επιπλέον 7 δισεκατομμύρια κυβικά μέτρα, σύμφωνα με την έκθεση του IEEFA. Ιστορικά, το ρωσικό φυσικό αέριο χρησιμοποιούνταν για την κάλυψη των “διακυμάνσεων της ζήτησης” κατά τη διάρκεια του χειμώνα, αναφέρει η έκθεση. “Τώρα η Ευρώπη εξαρτάται από τα αποθέματα για να βγάλει τον χειμώνα”.
Σαν να μην έφτανε αυτό, σύμφωνα με την έκθεση του IEEFA, η ζήτηση φυσικού αερίου κατά τη χειμερινή περίοδο έχει αυξηθεί σταδιακά τα τελευταία δύο χρόνια, ενώ οι εισαγωγές στην Ένωση έχουν παραμείνει ουσιαστικά αμετάβλητες. Ως αποτέλεσμα, η ΕΕ βασίζεται όλο και περισσότερο στα αποθέματά της κατά τη διάρκεια του χειμώνα, με τις καθαρές απολήψεις φυσικού αερίου από τις αποθήκες να ανέρχονται στα 22,6 δισεκατομμύρια κυβικά μέτρα τον Ιανουάριο του τρέχοντος έτους, έναντι 18,8 δισεκατομμυρίων κυβικών μέτρων τον Ιανουάριο του 2025 και 17,8 δισεκατομμυρίων κυβικών μέτρων τον Ιανουάριο του 2024.
Η εναλλακτική λύση θα ήταν η εισαγωγή νέων ποσοτήτων LNG, ενός καυσίμου που μεταφέρεται διά θαλάσσης και το οποίο η ΕΕ προμηθεύεται σε ολοένα μεγαλύτερο βαθμό από τις ΗΠΑ. Ωστόσο, με τις σημερινές τιμές, η εισαγωγή των ποσοτήτων που θα λείπουν θα κόστιζε στους Ευρωπαίους επιπλέον 3 δισεκατομμύρια ευρώ, ποσό αυξημένο κατά 12% σε σχέση με το κόστος της ίδιας ποσότητας πέρυσι, επιβαρύνοντας ακόμη περισσότερο τους ήδη εξαιρετικά υψηλούς λογαριασμούς, σύμφωνα με την έκθεση. Παράλληλα, η παραγωγή LNG στις ΗΠΑ βρίσκεται κοντά στο ανώτατο όριο της δυναμικότητάς της, γεγονός που σημαίνει ότι οι πρόσθετες εισαγωγές θα επιβάρυναν ακόμη περισσότερο την προσφορά, δήλωσε στο Politico η Χάλερ-Μακαρέβιτς.
Για ορισμένους αναλυτές, το πιθανότερο ενδεχόμενο είναι η περαιτέρω αύξηση των τιμών. Ενώ το δυσμενές σενάριο του ENTSOG για την αγορά υποθέτει ένα “παγκόσμιο έλλειμμα”, το οποίο θα μειώσει κατά 20% τις διαθέσιμες εισαγωγές LNG στην Ευρώπη, ο Λοράν Ρουζέκας, ανώτερος αναλυτής της αγοράς φυσικού αερίου στην S&P Global Energy, υποστηρίζει ότι τα αποθέματα δεν μπορούν να μειωθούν παρά μόνο μέχρι ένα ορισμένο επίπεδο, “καθώς η ταχεία άντληση αερίου από τις αποθήκες στις αρχές του χειμώνα θα οδηγήσει σε αύξηση των τιμών”, προσελκύοντας φορτία LNG από την Ασία προς την Ευρώπη.
“Δεν υπάρχουν πολλά περιθώρια περαιτέρω μείωσης της ζήτησης στην Ευρώπη”, πρόσθεσε, επισημαίνοντας ότι ο πόλεμος στην Ουκρανία είχε ήδη οδηγήσει στην απώλεια του 20% της βιομηχανικής ζήτησης φυσικού αερίου στην Ένωση. “Και αυτή η ζήτηση δεν επέστρεψε”
