- Ελευθερίας Πιπεροπούλου
Η Ευρώπη ανεβάζει ταχύτητα στις επενδύσεις για την άμυνα, με την πρόεδρο της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, να δίνει τις τελευταίες ημέρες το στίγμα μιας πολιτικής που δεν περιορίζεται πλέον στην αύξηση των εθνικών αμυντικών δαπανών, αλλά δημιουργεί ένα ευρύτερο πλέγμα χρηματοδοτικών εργαλείων για κράτη, βιομηχανία και νέες τεχνολογίες.
Στις 10 Σεπτεμβρίου 2026, μιλώντας στο International Space Summit στο Παρίσι, η Φον ντερ Λάιεν αποκάλυψε ότι η Επιτροπή έχει προτείνει 131 δισ. ευρώ για την άμυνα, την ασφάλεια και το Διάστημα στο πλαίσιο του επόμενου μακροπρόθεσμου Προϋπολογισμού της Ε.Ε. Το ποσό αφορά την περίοδο 2028-2034 και, σύμφωνα με την ίδια, αντιστοιχεί σε πενταπλάσια χρηματοδότηση σε επίπεδο Ε.Ε. σε σχέση με την τρέχουσα περίοδο.
Το ποσό των 131 δισ. ευρώ δεν αποτελεί ένα ενιαίο ταμείο που θα κατευθυνθεί στην αμυντική βιομηχανία, αλλά το συνολικό προβλεπόμενο χρηματοδοτικό “παράθυρο” για άμυνα, ασφάλεια και Διάστημα μέσα από το προτεινόμενο Ευρωπαϊκό Ταμείο Ανταγωνιστικότητας. Στο ίδιο πλαίσιο εντάσσονται επενδύσεις στις αμυντικές και διαστημικές δυνατότητες, στις στρατηγικές τεχνολογίες και στην ενίσχυση της ευρωπαϊκής παραγωγικής βάσης.
Λίγες ημέρες αργότερα, στην ομιλία της για την Κατάσταση της Ένωσης στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, η πρόεδρος της Κομισιόν έδωσε μεγαλύτερο βάρος στο επιχειρησιακό σκέλος της άμυνας. Ανακοίνωσε ένα νέο Ευρωπαϊκό Μέσο για την Ενίσχυση των Στρατηγικών Αμυντικών Δυνατοτήτων, το οποίο θα επικεντρωθεί σε κρίσιμες δυνατότητες που, όπως ανέφερε, απαιτούν ευρωπαϊκή κλίμακα: από την αεράμυνα και την αντιπυραυλική άμυνα έως τις στρατηγικές μεταφορές, τον εναέριο ανεφοδιασμό, το Διάστημα και τον κυβερνοχώρο.
Η κατεύθυνση αυτή έρχεται να προστεθεί σε εργαλεία που έχουν ήδη ενεργοποιηθεί, διαμορφώνοντας ένα ευρύτερο πλαίσιο χρηματοδότησης της ευρωπαϊκής άμυνας, με διαφορετικά διαθέσιμα εργαλεία και πηγές χρηματοδότησης.
Τα βασικά εργαλεία
Το σημαντικότερο εργαλείο είναι το SAFE (Security Action for Europe), μέσω του οποίου μπορούν να κινητοποιηθούν δάνεια έως 150 δισ. ευρώ προς τα κράτη-μέλη για επενδύσεις στον τομέα της άμυνας και κοινές προμήθειες. Η χρηματοδότηση αντλείται από τις αγορές με δανεισμό της Ευρωπαϊκής Ένωσης και στη συνέχεια διοχετεύεται στα κράτη-μέλη με τη μορφή δανείων.
Δίπλα στα δάνεια προς τα κράτη υπάρχουν τα εργαλεία που απευθύνονται περισσότερο στην ίδια την αμυντική βιομηχανία, την έρευνα και την ανάπτυξη τεχνολογιών. Εδώ εντάσσονται προγράμματα όπως το European Defence Fund (EDF) και το Ευρωπαϊκό Αμυντικό Βιομηχανικό Πρόγραμμα (EDIP), με διαφορετικό αντικείμενο και δικαιούχους. Το EDF αποτελεί το βασικό ευρωπαϊκό εργαλείο για τη χρηματοδότηση συνεργατικών projects έρευνας και ανάπτυξης στον τομέα της άμυνας. Για την περίοδο 2021-2027 διαθέτει προϋπολογισμό σχεδόν 7,3 δισ. ευρώ. Το EDIP επικεντρώνεται περισσότερο στην ενίσχυση της ευρωπαϊκής αμυντικής βιομηχανικής βάσης και της παραγωγικής ικανότητας. Για την περίοδο 2026-2027 διαθέτει 1,5 δισ. ευρώ.
Ρεκόρ στις αμυντικές δαπάνες
Η νέα ευρωπαϊκή κινητοποίηση για την άμυνα έρχεται να “κουμπώσει” πάνω σε μια ήδη ισχυρή άνοδο των εθνικών αμυντικών δαπανών. Σύμφωνα με τα τελευταία στοιχεία του Ευρωπαϊκού Οργανισμού Άμυνας (EDA), οι 27 χώρες της Ε.Ε. δαπάνησαν συνολικά 418 δισ. ευρώ για την άμυνα το 2025, ποσό αυξημένο κατά 20% σε σχέση με το 2024. Για το 2026 οι δαπάνες αναμένεται να αυξηθούν περαιτέρω, στα 454 δισ. ευρώ, αντιστοιχώντας στο 2,4% του ΑΕΠ της Ε.Ε.
Η αύξηση δεν αφορά μόνο το συνολικό ύψος των αμυντικών προϋπολογισμών, αλλά και το μέρος που κατευθύνεται σε εξοπλισμούς και νέες δυνατότητες. Η αμυντική επένδυση προβλέπεται να αντιστοιχεί στο 36% των συνολικών αμυντικών δαπανών το 2026, ενώ οι δαπάνες για έρευνα και ανάπτυξη αναμένεται να αυξηθούν στα 20 δισ. ευρώ, από 17 δισ. ευρώ το 2025. Παράλληλα, οι δαπάνες για προμήθειες αμυντικού εξοπλισμού έφτασαν τα 115 δισ. ευρώ το 2025.
Ενδεικτικό της αλλαγής κλίμακας είναι ότι 23 από τα 27 κράτη-μέλη δαπάνησαν τουλάχιστον 2% του ΑΕΠ τους για την άμυνα το 2025. Την ίδια στιγμή, καταγράφεται αύξηση και στις κοινές προμήθειες, οι οποίες αντιστοιχούσαν στο 24% των συνολικών δαπανών για εξοπλισμό.
Η τάση αναμένεται να συνεχιστεί. Με βάση τις σημερινές τάσεις, η EDA εκτιμά ότι οι αμυντικές δαπάνες των 27 κρατών-μελών θα μπορούσαν να φτάσουν έως και τα 547 δισ. ευρώ το 2029 με βάση τις τρέχουσες τάσεις.
Η Ελλάδα μπροστά σε μια νέα αγορά άμυνας
Για την Ελλάδα η νέα ευρωπαϊκή αρχιτεκτονική χρηματοδότησης της άμυνας αποκτά ιδιαίτερη σημασία, καθώς η χώρα βρίσκεται ήδη μεταξύ των κρατών-μελών με υψηλές αμυντικές δαπάνες.
Το πρώτο και πιο άμεσο κανάλι είναι το SAFE, μέσω του οποίου η Ελλάδα έχει εξασφαλίσει συνολική χρηματοδοτική κατανομή 787,7 εκατ. ευρώ, ενώ τον Ιούλιο έλαβε την πρώτη εκταμίευση ύψους 118,2 εκατ. ευρώ.
Πέρα, όμως, από τα ευρωπαϊκά κονδύλια και τις κρατικές προμήθειες, αρχίζει να διαμορφώνεται και ένα δεύτερο κανάλι χρηματοδότησης για τις ίδιες τις επιχειρήσεις. Χαρακτηριστικό είναι το νέο πακέτο ύψους 250 εκατ. ευρώ που συμφώνησαν η Ευρωπαϊκή Τράπεζα Επενδύσεων (ΕΤΕπ) και η Εθνική Τράπεζα για ελληνικές μικρομεσαίες και μεσαίας κεφαλαιοποίησης επιχειρήσεις, με τουλάχιστον το 50% της χρηματοδότησης να κατευθύνεται σε επιλέξιμες επενδύσεις στον τομέα της ασφάλειας και της άμυνας.
Πρόκειται για ένα κρίσιμο κομμάτι του παζλ, καθώς μικρομεσαίες επιχειρήσεις (ΜμΕ) και επιχειρήσεις μεσαίας κεφαλαιοποίησης (Mid-Caps) θα μπορούν να αποκτήσουν πρόσβαση σε χρηματοδότηση με ευνοϊκότερους όρους, προκειμένου να υλοποιήσουν νέες επενδύσεις, να αναπτύξουν τις δραστηριότητές τους και να ενισχύσουν την ανταγωνιστικότητά τους. Αντίστοιχη χρηματοδοτική γραμμή ύψους 100 εκατ. ευρώ είχε ήδη ενεργοποιηθεί τον Ιανουάριο μέσω της Τράπεζας Πειραιώς.
Για την ελληνική αγορά το ζητούμενο πλέον δεν είναι μόνο η αύξηση των αμυντικών δαπανών, αλλά και η δυνατότητα της εγχώριας βιομηχανίας να μετατρέψει μέρος αυτής της ζήτησης σε παραγωγή, τεχνογνωσία και εξαγωγές.
