Η προεδρία του Ντόναλντ Τραμπ στηρίζεται στην παραδοχή ότι ο ίδιος και οι ΗΠΑ είναι τόσο ισχυροί, ώστε τόσο οι σύμμαχοι όσο και οι εχθροί να πρέπει να υποτάσσονται στη βούλησή του.
Η ρήξη του με δεκαετίες δόγματος της αμερικανικής εξωτερικής πολιτικής διαπερνά τις ομιλίες του και τις στρατηγικές εθνικής ασφάλειας που προωθεί. Η φιλοσοφία αυτή αποτυπώθηκε ίσως πιο χαρακτηριστικά τον Ιανουάριο από τον κορυφαίο σύμβουλό του, Στίβεν Μίλερ, ο οποίος δήλωσε στο CNN ότι οι “σιδερένιοι νόμοι” υπαγορεύουν έναν πραγματικό κόσμο που “κυβερνάται από τη δύναμη, κυβερνάται από τη βία, κυβερνάται από την ισχύ”.
Ωστόσο, αυτή η φιλοσοφία βρίσκεται αντιμέτωπη με τις σοβαρότερες δοκιμασίες της, καθώς κλιμακώνονται οι αντιπαραθέσεις με το Ιράν και τον Καναδά.
Το Ιράν έχει αψηφήσει τη στρατιωτική ισχύ των ΗΠΑ επί έξι μήνες, σε έναν πόλεμο που ξεκίνησε ο Τραμπ, αλλά μέχρι σήμερα δεν έχει καταφέρει να τερματίσει.
Ο πρωθυπουργός του Καναδά, Μαρκ Κάρνεϊ, ο οποίος διέκοψε τις εμπορικές συνομιλίες με την Ουάσινγκτον, έχει στο μεταξύ υποστηρίξει πιο έντονα από οποιονδήποτε άλλο δυτικό ηγέτη ότι οι ΗΠΑ υπό τον Τραμπ “έχουν αλλάξει”. Δήλωσε το Σάββατο στους πολίτες της χώρας του ότι ο Τραμπ χρησιμοποιεί “την οικονομική ολοκλήρωση ως όπλο”.
Είναι ενδεικτικό της ακραίας αναστάτωσης που έχει προκαλέσει η εποχή Τραμπ το γεγονός ότι ο Καναδάς, ένας από τους πιο πιστούς φίλους των Ηνωμένων Πολιτειών, βρίσκεται πλέον σε μια παρόμοια κατάσταση οικονομικού πολέμου με τις ΗΠΑ όπως και το Ιράν, ένας από τους μεγαλύτερους εχθρούς της Ουάσινγκτον.
Ωστόσο, η κυβέρνηση Τραμπ δεν άφησε καμία αμφιβολία τη Δευτέρα για το τι επιδιώκει, καθώς διεξάγει έναν εμπορικό πόλεμο με την Οτάβα και έναν πραγματικό πόλεμο με το Ιράν.
Ο υπουργός Οικονομικών, Σκοτ Μπέσεντ, ανακοίνωσε μια “οικονομική επίθεση” κατά των παγκόσμιων χρηματοοικονομικών διασυνδέσεων του Ιράν, παραλληλίζοντάς την με την απόβαση της D-Day, η οποία άλλαξε την πορεία του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου.
Την ίδια ώρα, ο Τραμπ προειδοποίησε μέσω των social media ότι “οι ΗΠΑ θα είναι πάντοτε πολύ μεγαλύτερες, πλουσιότερες και ισχυρότερες από τον Καναδά”. Και πρόσθεσε: “Κάποιος πρέπει να βάλει αυτούς τους κλόουν στη θέση τους”.
Θα παραμείνει ο Τραμπ σταθερός στην πορεία του;
Η ρητορική της κυβέρνησης τη Δευτέρα υποδηλώνει ότι ο Τραμπ στέλνει πλέον την αμερικανική οικονομία στον πόλεμο.
Ο Τραμπ ελπίζει να πετύχει μια εμπορική συμφωνία με τον Καναδά που θα είναι ξεκάθαρα υπέρ των ΗΠΑ και, τελικά, να επιφέρει την πτώση του καθεστώτος στο Ιράν.
Ωστόσο, η πορεία και στα δύο μέτωπα παραμένει αβέβαιη, επειδή ο πρόεδρος συχνά υποχωρεί όταν γίνονται εμφανείς οι οικονομικές συνέπειες των προσπαθειών του να επιβάλει την εξουσία του.
Οποιαδήποτε παρατεταμένη προσπάθεια των ΗΠΑ να επικρατήσουν έναντι του Καναδά και του Ιράν —καθώς και απέναντι σε τρίτες χώρες που ενδέχεται να υποστούν κυρώσεις στο πλαίσιο της προσπάθειας να διακοπούν τα χρηματοοικονομικά δίκτυα της Τεχεράνης— θα μπορούσε να προκαλέσει αντίποινα, οδηγώντας σε αυξήσεις στις τιμές της ενέργειας και των τροφίμων για τους Αμερικανούς καταναλωτές. Θα μπορούσε επίσης να προκαλέσει αναταράξεις στις αμερικανικές αγορές, σε μια περίοδο κατά την οποία ορισμένοι επενδυτές φοβούνται μια κρίση στην αγορά ομολόγων.
Εάν οι απειλές της Δευτέρας αποτελέσουν προάγγελο περισσότερων περιπτώσεων “TACO” (“Trump Always Chickens Out” – “ο Τραμπ πάντα κάνει πίσω”), τότε ο πρόεδρος θα υπονομεύσει τη δική του ισχύ, αλλά και εκείνη της χώρας, και θα πλησιάσει ακόμη περισσότερο στο καθεστώς της “κουτσής πάπιας”, καθώς πλησιάζουν οι δύσκολες ενδιάμεσες εκλογές του Νοεμβρίου.
Τι θα μπορούσε να πετύχει ο Τραμπ “στραγγαλίζοντας” την οικονομία του Ιράν
Η ανακοίνωση του Μπέσεντ ήταν η τελευταία προσπάθεια των ΗΠΑ να βρουν έναν νέο τρόπο εξόδου από τον πόλεμο με το Ιράν.
Ωστόσο, η αναλογία με την D-Day φάνηκε ατυχής ως προς τον τόνο, δεδομένων των τρομερών θυσιών που έκαναν οι Αμερικανοί στρατιώτες για την απελευθέρωση της Ευρώπης. Και, σε αντίθεση με τον Μπέσεντ, ο συμμαχικός διοικητής στρατηγός Ντουάιτ Αϊζενχάουερ δεν πέρασε ημέρες το 1944 προαναγγέλλοντας μια μαζική επίθεση, για να περιοριστεί τελικά σε νέες απειλές για κυρώσεις χωρίς συγκεκριμένο χρονοδιάγραμμα.
Παρόλα αυτά, οι επικριτές της κυβέρνησης συχνά παραβλέπουν την πραγματική ισχύ που θα μπορούσε να ασκήσει ο Τραμπ μέσω μιας έξυπνης χρήσης του οικονομικού πολέμου.
Μια πραγματικά παγκόσμια προσπάθεια να αποκοπούν οι δρόμοι χρηματοδότησης και εμπορίου του Ιράν θα μπορούσε να προκαλέσει τεράστια ζημιά σε μια ήδη κατεστραμμένη οικονομία.
“Μπορεί να λειτουργήσει, εάν καταφέρουμε να εξασφαλίσουμε τη στήριξη των εταίρων μας”, δήλωσε τη Δευτέρα στο CNN News Central ο Μαξ Μέιζλις, πρώην υψηλόβαθμος αξιωματούχος του υπουργείου Οικονομικών των ΗΠΑ, αναφερόμενος ειδικά στην Bank Melli, μια ιρανική εμπορική τράπεζα που ελέγχεται από την κυβέρνηση, δραστηριοποιείται στη Γαλλία, τη Γερμανία και αλλού και αποτελεί κρίκο στις προσπάθειες του Ιράν να παρακάμπτει τις κυρώσεις.
Ο Κένεθ Ρόγκοφ, πρώην επικεφαλής οικονομολόγος του ΔΝΤ και σήμερα καθηγητής στο Πανεπιστήμιο Χάρβαρντ, δήλωσε στον Ρίτσαρντ Κουέστ του CNN: “Στην ουσία, οι κυρώσεις λειτουργούν εάν έχεις τον περισσότερο κόσμο με το μέρος σου. Αν όχι, είναι πολύ δύσκολο”.
Ο Τραμπ ίσως να είχε μεγαλύτερη επιτυχία με μια τέτοια προσέγγιση, προτού αποξενώσει τους συμμάχους των ΗΠΑ με έναν πόλεμο που πολλοί θεωρούν άστοχο και παράνομο.
Και ο Λευκός Οίκος ενδέχεται να υπερεκτιμά την ικανότητά του να επηρεάσει τις εξελίξεις στο εσωτερικό της Τεχεράνης. Τα σημάδια διαφωνίας μεταξύ πραγματιστών και σκληροπυρηνικών σχετικά με την οικονομία είναι ενθαρρυντικά. Ωστόσο, η Ουάσινγκτον επί δεκαετίες ερμηνεύει υπερβολικά τέτοιες ενδείξεις και υποθέτει ότι θα ακολουθήσει η κατάρρευση του καθεστώτος.
Το πιο επιζήμιο, ωστόσο, είναι ότι η κυβέρνηση Τραμπ στέλνει μηνύματα πως ενδέχεται να μην είναι σοβαρή ούτε ως προς τη δική της πολιτική.
Δεν υπήρξε άμεση ενέργεια κατά μιας σειράς κινεζικών τραπεζών που διευκολύνουν το εμπόριο του Πεκίνου σε ιρανικό πετρέλαιο χαμηλής τιμής. Η Κίνα έχει ήδη δηλώσει ότι θα υπερασπιστεί τα συμφέροντά της — διατύπωση που υποδηλώνει πιθανή αντίδραση με αντίποινα κατά των ΗΠΑ, η οποία θα μπορούσε να αυξήσει περαιτέρω τις τιμές και να εξοργίσει τους Αμερικανούς ψηφοφόρους. Έδειξε πέρυσι, όταν απείλησε να περιορίσει τις εξαγωγές σπάνιων γαιών, κρίσιμων για την αμερικανική αμυντική και τεχνολογική βιομηχανία, ότι μπορεί να αντισταθμίσει την ισχύ του Τραμπ.
Και ο Αμερικανός πρόεδρος έχει επίσης μια σημαντική ημερομηνία κυκλωμένη στο ημερολόγιό του — την κρατική επίσκεψη του Κινέζου προέδρου Σι Τζινπίνγκ τον επόμενο μήνα. Είναι δύσκολο να φανταστεί κανείς ότι θα ήθελε να χαλάσει το κλίμα πριν από αυτήν.
Σε μια αποκαλυπτική στιγμή, ο Μπέσεντ απλώς ενίσχυσε τις αμφιβολίες για την αποφασιστικότητα της κυβέρνησης να επιμείνει στην πολιτική της. Ερωτήθηκε γιατί δεν επιβάλλει άμεσα δευτερογενείς κυρώσεις σε οντότητες που συναλλάσσονται με το Ιράν.
“Λοιπόν, δίνουμε σε όλους την ευκαιρία να διορθώσουν την κακή τους συμπεριφορά· γιατί να θέλω να τινάξω στον αέρα το παγκόσμιο χρηματοπιστωτικό σύστημα;”, απάντησε.
Ο Καναδάς βλέπει μια σύγκρουση που υπερβαίνει μια εμπορική διαμάχη
Η κυβέρνηση φαίνεται λιγότερο διστακτική να επιβάλει κυρώσεις στους κατασκευαστές καναδικών μπαστουνιών του χόκεϊ απ’ ό,τι στις κινεζικές τράπεζες.
Και η ρητορική εκατέρωθεν των συνόρων γίνεται ολοένα και πιο τοξική.
“Πρέπει να θυμόμαστε ότι ο Καναδάς είναι μια πολιτεία. Συγγνώμη, φροϋδικό ολίσθημα. Αυτό ήταν στην πραγματικότητα ατύχημα”, δήλωσε τη Δευτέρα ο αντιπρόεδρος Τζέι Ντι Βανς.
Ο πρωθυπουργός του Οντάριο, Νταγκ Φορντ, δήλωσε σε συνέντευξη Τύπου: “Έχω πολύ… χώρο στον πισινό μου, οπότε ο Τραμπ έχει πολύ χώρο για να μου φιλήσει τον πισινό”.
Η εκτόνωση μερικές φορές μπορεί να δημιουργήσει πολιτικό χώρο για την επανεκκίνηση των συνομιλιών.
Ωστόσο, οι Καναδοί πιστεύουν ότι βρίσκονται αντιμέτωποι με κάτι περισσότερο από μια απλή εμπορική διαμάχη.
Ο Ντρου Ντίλκενς, δήμαρχος του Γουίνδσορ του Οντάριο, ακριβώς απέναντι από το Ντιτρόιτ, εξήγησε τη ζημιά που προκάλεσαν οι ισχυρισμοί του Τραμπ ότι ο Καναδάς θα γίνει η 51η πολιτεία των ΗΠΑ. “Όταν το λες την πρώτη φορά, ίσως μπορείς να το αντιμετωπίσεις με γέλιο, αλλά στη συνέχεια υπήρξε η επιμονή και, βεβαίως, η συνεχής επανάληψή του”, δήλωσε.
Η Οτάβα ανέφερε ότι, μεταξύ άλλων διαφορών, ο Κάρνεϊ διέκοψε τις εμπορικές συνομιλίες αφού οι ΗΠΑ επιδίωξαν να αποδυναμώσουν τις συνταγματικές εγγυήσεις του Καναδά για τη διγλωσσία. Η εκτύπωση των συσκευασιών προϊόντων που πωλούνται στον Καναδά τόσο στα γαλλικά όσο και στα αγγλικά αποτελεί ενόχληση για τις αμερικανικές εταιρείες. Ωστόσο, αποτελεί και επιβεβαίωση της πολιτισμικής και γλωσσικής πολυμορφίας που διατηρεί ενωμένο τον Καναδά. Ο Κάρνεϊ άφησε επίσης να εννοηθεί ότι η Ουάσινγκτον επιδίωκε να περιορίσει τις εμπορικές συμφωνίες που η κυβέρνησή του θα μπορούσε να συνάψει με τρίτες χώρες.
“Δεν θα επιτρέψουμε σε καμία χώρα να υπαγορεύσει το μέλλον μας”, δήλωσε ο Κάρνεϊ το Σάββατο.
Ως η μικρότερη οικονομία, ο Καναδάς θα υφίστατο τη μεγαλύτερη ζημιά σε έναν εμπορικό πόλεμο με τις ΗΠΑ. Ωστόσο, μπορεί να αμφισβητήσει την αμερικανική ισχύ. Μια παρατεταμένη μονομαχία δασμών θα μπορούσε να οδηγήσει σε αμοιβαία καταστροφή της αυτοκινητοβιομηχανίας και στις δύο πλευρές των συνόρων. Και η αυξανόμενη επίδραση των καναδικών μποϊκοτάζ θα μπορούσε να αποδυναμώσει τους Ρεπουμπλικανούς σε κρίσιμες εκλογικές αναμετρήσεις στις συνοριακές πολιτείες του Μίσιγκαν και του Μέιν, οι οποίες θα μπορούσαν να κρίνουν ποιος θα ελέγχει τη Γερουσία των ΗΠΑ την επόμενη χρονιά.
Και στην προσπάθειά του να επιβάλει την κυριαρχία του, ο Τραμπ ενδέχεται να αποκάλυψε έναν ακόμη “σιδερένιο νόμο” της ισχύος, τον οποίο ο Μίλερ δεν ανέφερε τον Ιανουάριο.
Όταν οι άνθρωποι βλέπουν την κυριαρχία και την ανεξαρτησία τους να απειλούνται από μια εχθρική μεγαλύτερη δύναμη, σχεδόν δεν υπάρχει τίμημα που να μην είναι διατεθειμένοι να πληρώσουν.
