Μπαίνει σε… τάξη η απασχόληση στις πλατφόρμες

Νομοθετική παρέμβαση, ώστε να «μπει τάξη» στο άναρχο τοπίο που επικρατεί στις πλατφόρμες που υπάρχουν στην αγορά εργασίας, για  να πάψει να κυριαρχεί εκεί η Τεχνητή Νοημοσύνη (ΤΝ ή ΑΙ), προωθεί το υπουργείο Εργασίας.

Στόχος είναι να υπάρχει εφεξής «δικλίδα ασφαλείας» για τους εργαζόμενους, οι οποίοι σε ένα πρώτο επίπεδο, θα λογίζονται, άρα και θα προσλαμβάνονται ως μισθωτοί. Εν συνεχεία, θα αποτελεί ζήτημα του εκάστοτε εργοδότη, να αποδείξει ότι κάποιοι από όσους απασχολούνται σε πλατφόρμες, ασκούν δραστηριότητα ελεύθερου επαγγελματία. Η σχετική αλλαγή προκύπτει και από την Κοινοτική Οδηγία που έχει στη διάθεσή του το υπουργείο Εργασίας και οφείλει να κυρώσει έως την 31η Δεκεμβρίου 2026.

Η σχετική αποκάλυψη των κυβερνητικών προθέσεων, έγινε από την ίδια την υπουργό Εργασίας, Νίκη Κεραμέως, σε τηλεοπτική της συνέντευξη στο Naftemporiki TV. Η κ. Κεραμέως παραδέχτηκε ότι στις πλατφόρμες υπάρχει ένα «αχαρτογράφητο τοπίο, ένα μαύρο κουτί» που πρέπει να διαπιστωθεί τι κρύβει μέσα του. Ουσιαστικά, το πρόβλημα εστιάζεται σε περιπτώσεις όπου κάποιος αποκτά λογαριασμό, ως εργαζόμενος σε μία πλατφόρμα (π.χ. απασχολούμενος ως ντελίβερι) και την ίδια στιγμή, διαπιστώνεται ότι ο συγκεκριμένος λογαριασμός, βρίσκεται σε πλήρη λειτουργία, πολύ περισσότερο από ένα συμβατικό οκτάωρο, κάποιες φορές ακόμα και όλο το 24ωρο. Μέσω του εν λόγω λογαριασμού, είναι δηλωμένος κάποιος εργαζόμενος ως «συνεργάτης», αλλά τελικά τις παραδόσεις τις πραγματοποιεί κάποιο τρίτο πρόσωπο, που πρακτικά δεν εμφανίζεται πουθενά ως εργαζόμενος της επιχείρησης.

Από αυτό το μοντέλο υποκρύπτεται μαύρη εργασία από τρίτους, συνήθως αλλοδαπούς, που όμως το σύστημα Τεχνητής Νοημοσύνης που ελέγχει τα ωράρια μέσω αλγορίθμου, στις πλατφόρμες, αποδέχεται. Δεν γίνεται έλεγχος, μέσω της σημερινής διαδικασίας, ενώ προκύπτουν και ζητήματα υγείας και ασφάλειας, για εργαζόμενους, που σε αρκετές περιπτώσεις, εργάζονται εντελώς ανασφάλιστοι και δεν μπορούν να εντοπιστούν. Ο πραγματικός εργαζόμενος δεν έχει καμία ασφαλιστική κάλυψη, άρα δεν έχει και την παραμικρή εργασιακή προστασία (πχ αν συμβεί κάποιο ατύχημα). Εκτός από τον προφανή αθέμιτο ανταγωνισμό, ανακύπτουν και ζητήματα φοροδιαφυγής, αλλά και απώλειας ασφαλιστικών εισφορών, που συνιστούν σημαντικό έσοδο για τον e-ΕΦΚΑ, το οποίο πρακτικά χάνεται και δεν μπορεί επί της ουσίας, να αναζητηθεί.

Επίσης, τίθεται ένα ξεκάθαρο ζήτημα δυσκολίας ή και πρακτικής αδυναμίας να μπορεί να ταυτοποιείται ο άνθρωπος – εργαζόμενος, που πραγματοποιεί μία διανομή. Επειδή σε πολλές περιπτώσεις αυτές οι διανομές πραγματοποιούνται από αλλοδαπούς, προκύπτει και ένα πρόσθετο ζήτημα, ελέγχου των μεταναστευτικών ροών. Ο κίνδυνος να υπάρχουν μετανάστες που έχουν εισέλθει στην Ελλάδα και δεν έχουν αποκτήσει άδεια διαμονής και να εργάζονται υπό αυτές τις συνθήκες, δεν μπορεί να αποκλειστεί.

Όλα αυτά, έχουν περιέλθει σε γνώση του υπουργείου Εργασίας και, με την νομοθετική παρέμβαση που ετοιμάζεται, εκτιμάται ότι θα επιδιωχθεί να τακτοποιηθεί αυτό το πολύ θολό τοπίο. Αποτελεί ζητούμενο να μπορεί το σύστημα  «ΕΡΓΑΝΗ» να  αναγνωρίζει  σε «πραγματικό χρόνο», όταν πρόκειται για πλατφόρμες παραγωγής έργου, ποιος βρίσκεται  πίσω από έναν λογαριασμό ως «συνεργάτης» και ποιος εκτελεί στην πράξη την εργασία.  Ο έλεγχος των συμβάσεων, προφανώς και είναι σημαντικός, αλλά δεν αρκεί. Το ευρύτερο μοντέλο εργασίας που έχουν υιοθετήσει οι πλατφόρμες, τίθεται πλέον, υπό αμφισβήτηση. Αυτό σημαίνει ότι αποτελούν τεράστιο ερωτηματικό, τα συστήματα αξιολόγησης και ελέγχου που υπάρχουν στις πλατφόρμες, αλλά και οι όποιοι μηχανισμοί ταυτοποίησης των προσώπων που εκτελούν εργασία, σε κάποια συγκεκριμένη στιγμή της ημέρας. Άρα, τίθεται υπό αμφισβήτηση όλο το μοντέλο που έχει  δημιουργηθεί και έχει στο προσκήνιο έναν αλγόριθμο, βάσει του οποίου πραγματοποιείται η εργασία στις διάφορες πλατφόρμες.

Λογισμικό

Μέσω ενός λογισμικού, μπορεί πια να υπάρξει κατάταξη μίας παραγγελίας, εάν πρόκειται για delivery, καθώς επίσης και η επιλογή του συνεργάτη που θα την παραδώσει. Ταυτόχρονα, υπάρχει και η αξιολόγηση της όλης διαδικασίας, καθώς και μέσω αυτής, η τοποθέτηση του «συνεργάτη» στη λίστα που υπάρχει στις πλατφόρμες,  σε πιο ψηλή ή σε πιο χαμηλή θέση, ανάλογα με την αποδοτικότητά του (χρόνος παράδοσης της παραγγελίας, λειτουργία  και αποδοτικότητα σε ώρες υψηλής ζήτησης, τυχόν σχόλια από πελάτες). Από αυτή την ταξινόμηση, αρκετές φορές κρίνεται και το τελικό ποσό που θα λάβει ως εισόδημα, ο εκάστοτε «συνεργάτης» στις πλατφόρμες.

Η ενίσχυση της διαφάνειας και η καλύτερη ανθρώπινη εποπτεία της όλης διαδικασίας φαίνεται ότι αποτελούν πια, βασική προτεραιότητα για το υπουργείο Εργασίας. Δεν θα μπορεί εφεξής, ένας απλός αλγόριθμος, να λαμβάνει αποφάσεις που θα θεωρούνται  σημαντικές (αν όχι κρίσιμες) για τον ίδιο τον εργαζόμενο «συνεργάτη» ή για τη θέση εργασίας που κατέχει.

Το κρίσιμο μέγεθος είναι να απομακρυνθεί ή να περιοριστεί από το προσκήνιο του ελέγχου στις βάρδιες στις πλατφόρμες, το σύστημα ΑΙ. Να διατηρήσει έναν σημαντικό υποστηρικτικό ρόλο, αλλά να πάψει να έχει τον απόλυτο έλεγχο στην όλη διαδικασία, καθώς εκεί διαπιστώνονται τα περισσότερα προβλήματα.

Η Ευρωπαϊκή Οδηγία (2024/2831), επιδιώκει να δημιουργήσει σαφέστερα όρια στις πλατφόρμες, ώστε να μπορεί πιο εύκολα να εντοπίζονται περιπτώσεις πραγματικής ή ψεύτικης αυτοαπασχόλησης. Ταυτόχρονα, εκτιμάται ότι θα μπορεί να είναι εφικτό να διαπιστώνεται, πότε πρόκειται για εξαρτημένη εργασία και πότε όχι.

Το σύνθετο μοντέλο που έχει εντοπιστεί σε σημαντικό βαθμό στην Ελλάδα, με πλατφόρμες, αυτοαπασχολούμενους και μισθωτούς εργαζόμενους, φαίνεται ότι δημιουργεί περισσότερα προβλήματα στις εργασιακές σχέσεις, από εκείνα που υποτίθεται ότι αντιμετωπίζει. Οι «αόρατοι» εργαζόμενοι αποτελούν το μεγαλύτερο πρόβλημα.

Υπενθυμίζεται ότι η Ελλάδα, επί υπουργού Εργασίας Κωστή Χατζηδάκη, θέσπισε με νόμο (ν. 4808/21) ειδικό πλαίσιο για αυτού του είδους απασχόλησης. Ουσιαστικά έχουν δημιουργηθεί κάποιες προϋποθέσεις ώστε να υπάρχει αυτονομία στην απασχόληση του εργαζόμενου στις πλατφόρμες, όπως για παράδειγμα να επιλέγει τον χρόνο εργασίας του, καθώς επίσης και να αποτρέπεται η παράλληλη συνεργασία με άλλες πλατφόρμες.