Στο Φόρουμ Ασφαλείας της Βαρσοβίας τον περασμένο μήνα, ο ανώτατος διοικητής του ΝΑΤΟ, πτέραρχος της Πολεμικής Αεροπορίας των ΗΠΑ, Άλεξους Γκρίνκεβιτς, ανέβηκε στο βήμα για να καθησυχάσει τους συμμάχους των ΗΠΑ, διαβεβαιώνοντάς τους ότι το ΝΑΤΟ διαθέτει σχέδιο για την περίπτωση πολέμου στην Ευρώπη.
“Η “θεωρία της νίκης” μας είναι απλή”, δήλωσε στο ακροατήριο. “Θα αποκρούσουμε την αρχική επίθεση. Εάν η επίθεση συνεχιστεί, θα ανακόψουμε την ορμή της και θα εμποδίσουμε οποιαδήποτε προέλαση του εχθρού. Και, εφόσον χρειαστεί, θα συντρίψουμε τις εχθρικές δυνάμεις και το επιχειρησιακό πολεμικό σύστημα που θα έχει αναπτυχθεί εναντίον μας”, σημείωσε χαρακτηριστικά, σύμφωνα με το Reuters.
Το μήνυμα φαινόταν να απευθύνεται ευθέως στο Κρεμλίνο και σε άλλους δυνητικούς αντιπάλους. Ωστόσο, πλέον περιπλέκεται ολοένα και περισσότερο από τις πρόσφατες ενέργειες της Ουάσιγκτον στην Ουκρανία και τη Μέση Ανατολή. Οι εθνικές εκλογές του επόμενου έτους στη Γαλλία και του 2029 στη Γερμανία θα μπορούσαν επίσης να φέρουν στην εξουσία δεξιά κόμματα πιο φιλικά προς το Κρεμλίνο, τα οποία εκφράζουν ανοιχτά τον σκεπτικισμό τους απέναντι στη Συμμαχία.
Δυτικοί αναλυτές και αξιωματούχοι εκτιμούν ότι, σε περίπτωση μεγάλης σύγκρουσης, η αεροπορική υπεροχή του ΝΑΤΟ ειδικότερα θα του επέτρεπε πιθανότατα να προκαλέσει σοβαρές ζημιές σε ρωσικές στρατιωτικές εγκαταστάσεις σε κομβικά σημεία, όπως το βόρειο λιμάνι του Μουρμάνσκ, ο ρωσικός θύλακας του Καλίνινγκραντ στη Βαλτική και η γενέτειρα του ίδιου του προέδρου Βλαντίμιρ Πούτιν, η Αγία Πετρούπολη.
Ωστόσο, οι συγκεκριμένες δυνατότητες εξαρτώνται σε μεγάλο βαθμό από τις ΗΠΑ.
Οι ενδιάμεσες εκλογές μπορεί να φέρουν αλλαγή προτεραιοτήτων στις ΗΠΑ
Τα αποτελέσματα των ενδιάμεσων εκλογών αυτής της εβδομάδας στις ΗΠΑ θεωρούνται ευρέως ως τιμωρία προς τον πρόεδρο Ντόναλντ Τραμπ για τον μέχρι στιγμής αδιέξοδο πόλεμό του εναντίον του Ιράν. Μια νέα ομάδα Δημοκρατικών βουλευτών και γερουσιαστών, που εξελέγησαν τόσο στη Γερουσία όσο και στη Βουλή των Αντιπροσώπων, έχει πλέον πολύ διαφορετικές μεταξύ τους απόψεις σχετικά με τη θέση της Ουάσιγκτον στον κόσμο και τη στήριξη των συμμάχων των ΗΠΑ.
Στη Διάσκεψη Ασφαλείας του Βερολίνου την Τετάρτη, λίγο μετά την ανακοίνωση των αποτελεσμάτων, ο πρεσβευτής των ΗΠΑ στο ΝΑΤΟ, Μάθιου Γουίτακερ, έσπευσε να υπογραμμίσει ότι δεν πρόκειται να αλλάξουν και πολλά.
“Η εξωτερική πολιτική των ΗΠΑ δεν έχει αλλάξει και δεν αναμένω να αλλάξει λόγω των ενδιάμεσων εκλογών”, δήλωσε, προσθέτοντας ότι η Ουάσιγκτον εξακολουθεί να δεσμεύεται από το “σύνολο της Συνθήκης” του ΝΑΤΟ, συμπεριλαμβανομένου του Άρθρου 5, της ρήτρας συλλογικής άμυνας.
Άλλοι, ωστόσο, εμφανίζονται πολύ λιγότερο καθησυχασμένοι, τόσο όσον αφορά το υπόλοιπο της δεύτερης θητείας του Τραμπ όσο και τη μακροπρόθεσμη πορεία της πολιτικής στις ΗΠΑ και σε άλλες συμμαχικές χώρες.
“Ο Τραμπ … θέλει να αφήσει το αποτύπωμά του στην παγκόσμια ιστορία κατά τα δύο τελευταία χρόνια της προεδρίας του”, δήλωσε στον εσθονικό ραδιοφωνικό σταθμό η Λις Μούρε, πρώην Εσθονή διπλωμάτης και αξιωματούχος στον τομέα της άμυνας. “Θέλει να γκρεμίσει τα πάντα”.
Πολλά παραμένουν ρευστά και απρόβλεπτα. Ο Τραμπ έχει προκαλέσει ανησυχία στους συμμάχους των ΗΠΑ τόσο στην Ανατολή όσο και στη Δύση, λόγω του ενθουσιασμού του για μια τριμερή συνάντηση με τους Κινέζους και Ρώσους ομολόγους του, την οποία είχε προτείνει αρχικά ο Πούτιν σε τηλεφωνική επικοινωνία στις 9 Οκτωβρίου.
Σε συνδυασμό με την αιφνίδια απόφασή του να άρει τις κυρώσεις στο ρωσικό ντίζελ, καθώς και με την ευρέως διαδεδομένη αντίληψη στην περιοχή του Ειρηνικού ότι οι ΗΠΑ βγήκαν ηττημένες από τον εμπορικό πόλεμο με το Πεκίνο πέρυσι, οι εξελίξεις αυτές έχουν εντείνει ακόμη περισσότερο την ανησυχία στις πρωτεύουσες ξένων χωρών. Το ίδιο ισχύει και για τις πληροφορίες σχετικά με προσπάθειες να πειστεί η Ευρώπη να επαναλάβει τις αγορές ρωσικού φυσικού αερίου και να οδηγηθεί η Ουκρανία σε μια ειρηνευτική συμφωνία που θα βασίζεται σε μεγάλο βαθμό στους όρους της Ρωσίας.
Η αθόρυβη απόσυρση αμερικανικών μάχιμων μονάδων από τις πλέον εκτεθειμένες χώρες της Βαλτικής, λίγο πριν από τη σύνοδο κορυφής του ΝΑΤΟ στην Άγκυρα τον Ιούλιο, προκάλεσε αναστάτωση σε μεγάλο μέρος της Συμμαχίας. Ακολούθησε, ωστόσο, σημαντική ανακούφιση μετά τις πιο πρόσφατες ανακοινώσεις ότι δύο τεθωρακισμένες μονάδες θα παραμείνουν στη Λιθουανία κατά τη διάρκεια του χειμώνα, ενώ ένα απόσπασμα αμερικανικών αρμάτων μάχης επέστρεψε στην ανατολική Εσθονία.
Ασαφή και αντιφατικά δημόσια μηνύματα
Στις ευρωπαϊκές πρωτεύουσες, οι ανησυχίες για μια ενδεχόμενη μεγάλης κλίμακας σύγκρουση στην ήπειρο βρίσκονται ήδη στο υψηλότερο επίπεδο με διαφορά από το τέλος του Ψυχρού Πολέμου. Ωστόσο, τόσο ο Γκρίνκεβιτς όσο και αξιωματούχοι αρκετών από τις πλέον εκτεθειμένες χώρες έχουν δηλώσει ότι δεν υπάρχουν άμεσες πληροφορίες από τις υπηρεσίες πληροφοριών που να υποδεικνύουν ότι επίκειται συμβατική επίθεση.
Η φετινή χρονιά έχει επίσης σημαδευτεί από περαιτέρω αύξηση των ενεργειών δολιοφθοράς που, σύμφωνα με Ευρωπαίους αξιωματούχους, υποστηρίζονται από τη Ρωσία, καθώς και των συναφών ενεργειών “υβριδικού πολέμου”. Σε αυτές περιλαμβάνονται ύποπτες κυβερνοεπιθέσεις, εμπρηστικές επιθέσεις στις εγκαταστάσεις μεγάλης εσθονικής εταιρείας αμυντικής βιομηχανίας, καθώς και η είσοδος πολυάριθμων μη επανδρωμένων αεροσκαφών και, κατά διαστήματα, άλλων αεροσκαφών στον ανατολικό εναέριο χώρο του ΝΑΤΟ, με τις παραβιάσεις να φτάνουν μέχρι και το αεροδρόμιο της Λειψίας στη Γερμανία.
Πολλοί αναλυτές εκτιμούν ότι οι ενέργειες αυτές αποσκοπούν όχι μόνο στην αποθάρρυνση και τη διάσπαση της Συμμαχίας, αλλά και στο να ωθήσουν τις ευρωπαϊκές χώρες να περιορίσουν τη στήριξή τους προς το Κίεβο και να αφήσουν στο Κρεμλίνο πολύ μεγαλύτερα περιθώρια κινήσεων όσον αφορά το μέλλον της Ουκρανίας.
Όπως δήλωσε ο ανώτατος διοικητής του ΝΑΤΟ, η δημόσια συζήτηση περισσότερων στοιχείων του πολεμικού σχεδίου της Συμμαχίας αποτελεί μέρος της προσπάθειας αντιμετώπισης αυτής της διαδικασίας. Παράλληλα, επιχείρησε να υποβαθμίσει τις ανησυχίες ότι οι αμερικανικές επιχειρήσεις στη Μέση Ανατολή έχουν μειώσει τα αποθέματα τακτικών όπλων.
“Με δεδομένη την έκταση των ενεργειών δολιοφθοράς και των εμπρησμών που βρίσκονται σε εξέλιξη, νομίζω ότι οι πληθυσμοί σε ολόκληρη τη Συμμαχία είναι … κάπως ανήσυχοι”, δήλωσε ο Γκρίνκεβιτς. “Και αυτό που θέλω να κάνω είναι να διαβεβαιώσω ένα δισεκατομμύριο πολίτες της Συμμαχίας μας ότι έχουμε την κατάσταση υπό έλεγχο. Γνωρίζουμε τι πρέπει να κάνουμε. Θα χρειαστεί να συνεργαστούμε όλοι μαζί, αλλά μπορούμε να τα καταφέρουμε”.
Ωστόσο, όταν ο Πολωνός δημοσιογράφος που συντόνιζε τη συζήτηση τον πίεσε να δηλώσει με βεβαιότητα εάν τα αμερικανικά μάχιμα στρατεύματα θα πολεμούσαν στο πλευρό των Ευρωπαίων συμμάχων τους στο ΝΑΤΟ σε περίπτωση ρωσικής εισβολής, ο ίδιος δεν μπόρεσε να δώσει ιδιαίτερα σαφείς διαβεβαιώσεις.
“Σε τελική ανάλυση, πρόκειται για μια πολιτική απόφαση σχετικά με το ποιος θα διαθέσει στρατεύματα και πού”, δήλωσε, σημειώνοντας, ωστόσο, ότι οι αμερικανικές δυνάμεις είναι αυτή τη στιγμή “ανεπτυγμένες σε ολόκληρη την ανατολική πτέρυγα”.
Μια ταχέως αναπτυσσόμενη ευρωπαϊκή αμυντική βιομηχανία υψηλής τεχνολογίας αναμένεται να καλύψει ορισμένα από τα κενά που ενδέχεται να αφήσουν οι ΗΠΑ, μέσω της παραγωγής πυραύλων κρούσης μεγάλου βεληνεκούς και αντιαεροπορικών πυραύλων, έως τα τέλη της δεκαετίας. Ωστόσο, στις πλέον εκτεθειμένες χώρες εντείνονται πλέον και οι ανησυχίες για την πορεία της πολιτικής στη Γαλλία και τη Γερμανία.
Υπό τον σημερινό πρόεδρο, Εμανουέλ Μακρόν, η Γαλλία έχει γίνει ολοένα και πιο σαφής και δυναμική ως προς την πρόθεσή της να υπερασπιστεί τους συμμάχους της στην Ανατολική Ευρώπη, ακόμη και στην έσχατη περίπτωση, με τη χρήση των μικρού αριθμού αλλά ισχυρών πυρηνικών πυραύλων της, που εκτοξεύονται από τη θάλασσα και τον αέρα. Ωστόσο, αυτή η περίοδος ενδέχεται σύντομα να φτάσει στο τέλος της.
Τον Σεπτέμβριο, η υποψήφια της γαλλικής ακροδεξιάς για την προεδρία, Μαρίν Λεπέν, η οποία προηγείται με μεγάλη διαφορά στις δημοσκοπήσεις ενόψει των εκλογών του επόμενου έτους, επανέλαβε προηγούμενες δηλώσεις της υπέρ της αποχώρησης του Παρισιού από τις δομές της ενοποιημένης στρατιωτικής διοίκησης του ΝΑΤΟ, αν και διευκρίνισε ότι αυτό δεν θα πρέπει να συμβεί όσο συνεχίζεται ο πόλεμος στην Ουκρανία.
Περίπλοκο πολιτικό τοπίο
Ο υποψήφιος της γαλλικής ακροαριστεράς για την προεδρία, Ζαν-Λουκ Μελανσόν, είναι επίσης αντίθετος στο ΝΑΤΟ. Ωστόσο, παραμένει ασαφές τι σημαίνει αυτό για τις υφιστάμενες δεσμεύσεις της Γαλλίας απέναντι στις πολυεθνικές ομάδες μάχης του ΝΑΤΟ στην Εσθονία και τη Ρουμανία, καθώς και για οποιαδήποτε ευρωπαϊκή στρατιωτική αποστολή στην Ουκρανία μετά την επίτευξη εκεχειρίας.
Η προσπάθεια της Γερμανίας να επανεξοπλιστεί, ώστε να είναι έτοιμη για οποιαδήποτε σύγκρουση έως το 2029, θα μπορούσε ακόμη να εκτροχιαστεί από την Εναλλακτική για τη Γερμανία (AfD), η οποία προηγείται στις δημοσκοπήσεις και ελπίζει να συμμετάσχει στην κυβέρνηση μετά τις ομοσπονδιακές εκλογές εκείνης της χρονιάς. Το AfD είναι βαθιά διχασμένο ως προς τη στάση που πρέπει να τηρήσει για την άμυνα της Ευρώπης, ενώ μεταξύ των στελεχών του υπάρχουν σημαντικοί υποστηρικτές των ρωσικών συμφερόντων.
Η Πολωνία, η οποία έχει αποσπάσει επαίνους από άλλους συμμάχους για την αποφασιστικότητά της να είναι προετοιμασμένη για οποιαδήποτε σύγκρουση, εμφανίζεται σε μεγάλο βαθμό ενωμένη απέναντι στην απειλή από τη Ρωσία.
Ωστόσο, τόσο οι πολιτικοί όσο και οι στρατιωτικοί της εξακολουθούν να έχουν ελάχιστη σαφή εικόνα σχετικά με τις μακροπρόθεσμες συζητήσεις για την εγκατάσταση χιλιάδων επιπλέον Αμερικανών στρατιωτών στην Πολωνία, μια ιδέα που είχε διατυπωθεί για πρώτη φορά κατά την πρώτη θητεία του Τραμπ.
Σε πιο άμεσο επίπεδο, υπάρχουν πολλές εικασίες σχετικά με το εάν ο Τραμπ σχεδιάζει έναν ακόμη γύρο σφοδρών στρατιωτικών πληγμάτων εναντίον του Ιράν.
Σε κάθε περίπτωση, οι αμερικανικές δυνάμεις στην Ευρώπη έχουν εντείνει τις προετοιμασίες για το ενδεχόμενο οποιασδήποτε ιρανικής αντίδρασης. Τη Δευτέρα, η Ευρωπαϊκή Διοίκηση των ΗΠΑ (US European Command), υπό την ηγεσία επίσης του Γκρίνκεβιτς, ξεκίνησε εκστρατεία με στόχο να πείσει το αμερικανικό στρατιωτικό προσωπικό και τις οικογένειές του να αλλάζουν τις καθημερινές τους συνήθειες και να αναφέρουν οποιαδήποτε ύποπτη δραστηριότητα στην περιοχή γύρω από τις βάσεις τους.
Η πολιτική της Ουάσιγκτον απέναντι στο Ιράν έχει ήδη μετατοπιστεί αρκετές φορές μεταξύ διαπραγματεύσεων και πολέμου, από τότε που ο Τραμπ επέστρεψε στην εξουσία τον Ιανουάριο του περασμένου έτους. Οι σύμμαχοι των ΗΠΑ δεν θα πρέπει να αναμένουν ότι οι αλλαγές πολιτικής θα σταματήσουν σύντομα.
