O Joshua Leifer, ιστορικός, υποψήφιος διδάκτορας του πανεπιστημίου Yale και αρθρογράφος, θεωρεί ότι ο εν εξελίξει πόλεμος ΗΠΑ και Ισραήλ κατά του Ιράν είναι βγαλμένος από μιαν άλλη εποχή. Σε άρθρο του στην αγγλόφωνη έκδοση της ισραηλινής εφημερίδας Haaretz υποστηρίζει ότι η προθυμία της ισραηλινής ηγεσίας να σύρει τους υπερατλαντικούς της φίλους σε αυτή την αναμέτρηση βασίζεται σε παρωχημένες αντιλήψεις για την μεταξύ τους σχέση και κυρίως για την αμερικανική ισχύ. Και είναι το Ισραήλ αυτό που πρωτίστως θα πληρώσει το τίμημα αυτής της παρανάγνωσης της πραγματικότητας.
Όπως αναφέρει, ο Ισραηλινός πρωθυπουργός Βενιαμίν Νετανιάχου πέρασε μεγάλο μέρος της εφηβείας του στις Ηνωμένες Πολιτείες, όταν η χώρα βρισκόταν στο απόγειο της μεταπολεμικής της ισχύος. Ο νεαρός Μπίμπι αποφοίτησε το 1967 από το Λύκειο Τσέλτεναμ στα προάστια της Φιλαδέλφειας (όπου οι μαθητές προσπαθούν τώρα να αφαιρέσουν τη φωτογραφία του από τo hall of fame των αποφοίτων του σχολείου).
Γεννημένος το 1949, ο Νετανιάχου είναι, με άλλα λόγια, ένας αρχετυπικός “boomer” και ως εκ τούτου, ένας αληθινός πιστός στην εξαιρετική καλοσύνη των Ηνωμένων Πολιτειών και στην παντοδυναμία των ενόπλων δυνάμεών τους – ασπίλωτη από ήττες στο Βιετνάμ ή μεταγενέστερες καταστροφές στο Αφγανιστάν και το Ιράκ.
Η συνεχιζόμενη κοινή αμερικανο-ισραηλινή επίθεση στο Ιράν είναι το αποκορύφωμα αυτού που ο Νετανιάχου, τις πρώτες ημέρες του πολέμου, είπε ότι “λαχταρούσε να κάνει εδώ και 40 χρόνια”. Και, πράγματι, από τότε που εμφανίστηκε στην πολιτική σκηνή ως ο τηλεγενής Ισραηλινός πρεσβευτής στα Ηνωμένα Έθνη στα μέσα της δεκαετίας του 1980, το όνειρό του για μια επίθεση στην Ισλαμική Δημοκρατία δεν είχε εξασθενίσει, ακόμη και όταν κάθε πρόεδρος των ΗΠΑ αρνήθηκε να ρισκάρει αμερικανικό αίμα σε μια τόσο προφανώς επικίνδυνη και δυνητικά καταστροφική προσπάθεια.
Αυτό, μέχρι που ο Ντόναλντ Τραμπ αποφάσισε να στοιχηματίσει την κληρονομιά του στην επιχείρηση αλλαγής καθεστώτος, την οποία ο Ισραηλινός πρωθυπουργός λαχταρούσε εδώ και καιρό.
Κατά τον Leifer, η βασική στρατηγική υπόθεση του Νετανιάχου φαίνεται να ήταν ότι η συντριπτική στρατιωτική ισχύς της Αμερικής θα αποδεικνυόταν η απαραίτητη μεταβλητή (ο παράγοντας Χ, αν θέλετε) που σχεδόν θα εγγυώταν την επιτυχία στο Ιράν. Αλλά αυτό που ο Νετανιάχου δεν έλαβε υπόψη είναι ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες του Ντόναλντ Τραμπ δεν είναι οι Ηνωμένες Πολιτείες της μεταπολεμικής παιδικής του ηλικίας στα προάστια: ότι ενώ η Αμερική εξακολουθεί να είναι μια υπερδύναμη, αν όχι η κυρίαρχη στον κόσμο, βρίσκεται επίσης στη δίνη μιας εξουθενωτικής παρακμής, της οποίας η επαναλαμβανόμενη εκλογή του μεγιστάνα των ριάλιτι είναι ένα εμφανές σύμπτωμα. Οι στρατιωτικοί αξιωματούχοι του Ισραήλ συχνά αστειεύονται για τις διαφορές μεταξύ της οργανωτικής κουλτούρας του αμερικανικού στρατού και της δικής τους. Οι Αμερικανοί προετοιμάζουν λεπτομερείς παρουσιάσεις PowerPoint σκιαγραφώντας τις επιχειρήσεις βήμα προς βήμα. Οι Ισραηλινοί λειτουργούν ενστικτωδώς και αυτοσχεδιάζουν εν κινήσει. Ωστόσο, φαίνεται να υπάρχουν ελάχιστα στοιχεία για αυτή την σχολαστική προετοιμασία για τον τρέχοντα πόλεμο.
Αν μη τι άλλο – κρίνοντας από τις παραληρηματικές, μανιακές συνεντεύξεις τύπου του υπουργού Άμυνας Πιτ Χέγκσεθ και τους φλύαρους, αντιφατικούς στοχασμούς του προέδρου των ΗΠΑ – είναι οι Αμερικανοί αυτή τη φορά που φαίνεται να προχωρούν λιγότερο σύμφωνα με μια στρατηγική και περισσότερο σύμφωνα με (πώς να το πούμε;), τις διαισθήσεις τους.
Η φαινομενική έλλειψη σχεδιασμού εκ μέρους των Ηνωμένων Πολιτειών υποδηλώνει ένα ιστορικό επίπεδο ανικανότητας, που ξεπερνά κατά πολύ αυτό που κάποτε θεωρούνταν η θρυλική βλακεία της κυβέρνησης του Τζορτζ Μπους τζούνιορ. Οι ΗΠΑ ξεκίνησαν μια επιχείρηση που γρήγορα επεκτάθηκε, όπως είχε προβλεφθεί, σε έναν ευρύτερο περιφερειακό πόλεμο, ωστόσο δεν συγκέντρωσαν κανέναν πραγματικό περιφερειακό ή διεθνή συνασπισμό – σε έντονη αντίθεση με το τεράστιο δίκτυο συμμαχιών που ο Τζορτζ Μπους ο πρεσβύτερος κατάφερε να συγκεντρώσει κατά τη διάρκεια του πρώτου Πολέμου του Κόλπου για να εκδιώξει τις δυνάμεις του Σαντάμ Χουσεΐν από το Κουβέιτ.
Αντίθετα, ο Τραμπ πέρασε τους μήνες που προηγήθηκαν του πολέμου του Ιράν απειλώντας να καταλάβει τη Γροιλανδία με τη βία, εναντιούμενος στους συμμάχους στην Ευρώπη που η κυβέρνησή του έκτοτε επιδίωξε να στρατολογήσει.
Προφανείς απρόβλεπτες καταστάσεις είτε αγνοήθηκαν είτε απορρίφθηκαν ως εύκολα επιλύσιμες. Παρά τις προηγούμενες απειλές του Ιράν να κλείσει τα Στενά του Ορμούζ στον Περσικό Κόλπο, η κυβέρνηση Τραμπ φαινομενικά δεν προέβλεψε την πιθανότητα και μέχρι στιγμής αποτυγχάνει να αντιμετωπίσει την ενεργειακή κρίση που τώρα απειλεί να καταστρέψει την παγκόσμια οικονομία. Ούτε φαίνεται να έχουν προετοιμάσει κανένα σχέδιο για το σενάριο στο οποίο οι επιθέσεις αποκεφαλισμού κατά της ηγεσίας του Ιράν θα αποτύγχαναν να ρίξουν το καθεστώς της Ισλαμικής Δημοκρατίας πέρα από το “συνεχίστε τους βομβαρδισμούς και ελπίζετε για το καλύτερο”.
Ένας τρόπος για να κατανοήσουμε τη σχέση μεταξύ της εξωτερικής πολιτικής της κυβέρνησης Τραμπ και εκείνης των Ρεπουμπλικανών προκατόχων της είναι ότι πρόκειται για μια ριζοσπαστικοποίηση τάσεων που υπάρχουν εδώ και καιρό στην αμερικανική δεξιά. Η βασική υπόθεση του νεοσυντηρητισμού της εποχής του Τζορτζ Μπους ήταν ότι το σύστημα διεθνούς δικαίου και κανόνων που η ισχύς των ΗΠΑ είχε υποστηρίξει μετά το τέλος του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου είχε φτάσει να εμποδίζει, αντί να διευκολύνει, τους αμερικανικούς γεωπολιτικούς στόχους. Ο Μπουσισμός στόχευε να ξεφύγει από αυτό το σύστημα, αποδεικνύοντας παράλληλα ότι μπορούσε ακόμα να κινητοποιήσει έναν “συνασπισμό των προθύμων”, ενωμένο μέσω συναίνεσης πίσω από την αμερικανική ηγεμονία.
Ο Τραμπισμός, στον βαθμό που έχει μια συνεκτική λογική, όχι μόνο απορρίπτει την εργασία μέσω των πολυμερών θεσμών που κάποτε όριζαν την φιλελεύθερη τάξη. Απορρίπτει και κάθε μορφή διεθνούς συνεργασίας που δεν βασίζεται στην πλήρη κυριαρχία των ΗΠΑ, στην υποταγή στα αμερικανικά προνόμια. Αυτό είναι το νόημα του συνθήματος “Πρώτα η Αμερική” του Τραμπ. Είναι επίσης αυτό που προσδίδει στην προσέγγιση της κυβέρνησης Τραμπ στον πόλεμο την αλαζονική, ακόμη και παραισθησιογόνο ιδιότητά της: την πεποίθηση ότι ολόκληρος ο κόσμος μπορεί να υποταχθεί στη βούληση της Αμερικής, με την απειλή όπλου αν χρειαστεί.
Παρά τις διαδόσεις για το πώς ο Νετανιάχου ώθησε τον Τραμπ να χτυπήσει το Ιράν, αυτός ο πόλεμος είναι πόλεμος της Αμερικής. Οι παράμετροί του, το είδος των αποδεκτών στόχων, τα μέσα με τα οποία επιτρέπονται οι επιθέσεις, ακόμη και αν συχνά μεταβάλλονται, καθορίζονται από τις Ηνωμένες Πολιτείες. Ο πόλεμος δεν θα σταματήσει όταν ο Νετανιάχου το θέλει. Θα σταματήσει όταν ο Τραμπ θα έχει βαρεθεί, θα τρομάξει από τις χρηματιστηριακές αγορές ή θα χάσει το ενδιαφέρον του.
Ενώ η Αμερική, μια ηπειρωτική αυτοκρατορία που προστατεύεται από ωκεανούς και στις δύο πλευρές της, θα είναι σε μεγάλο βαθμό απομονωμένη από οποιαδήποτε καταστροφική κατάσταση θα γνωρίζει πιθανώς η Μέση Ανατολή όταν τελειώσει ο πόλεμος (μια τραυματισμένη αλλά ανυπότακτη Ισλαμική Δημοκρατία στο Ιράν, μια νέα επισφαλή κατάσταση στις χώρες του Κόλπου, μια πιθανή παγκόσμια ύφεση που προκαλείται από την άνοδο των τιμών του πετρελαίου) το Ισραήλ δεν θα είναι τόσο τυχερό.
Σε περίπτωση αποτυχίας του πολέμου, το Ισραήλ θα πρέπει να ζήσει σε μια περιοχή στην οποία αυτό θα θεωρείται όλο και περισσότερο ως απειλή για τη σταθερότητα, ως μια επεκτατική δύναμη που απειλεί την κυριαρχία όχι μόνο των γειτόνων του, αλλά ακόμη και εκείνων των κρατών με τα οποία δεν μοιράζεται σύνορα.
Ο Νετανιάχου ήλπιζε να συμμετάσχει στην επιτυχία ενός κοινού πολέμου ΗΠΑ-Ισραήλ στο Ιράν. Αλλά φαίνεται ότι δεν φαντάστηκε ότι ο ισχυρότερος στρατός του κόσμου μπορεί να μην καταφέρει να επιτύχει τους στόχους του – ούτε ότι το Ισραήλ θα αναγκαστεί να υπολογίσει τις συνέπειες αυτής της αποτυχίας, να φέρει την ευθύνη γι’ αυτήν, να πληρώσει το τίμημα, με τρόπο που οι Ηνωμένες Πολιτείες δεν το κάνουν και δεν θα το κάνουν ποτέ.
Όντας ίσως ο τελευταίος αμετανόητος νεοσυντηρητικός της Δύσης, ο Νετανιάχου, πίεσε για τον πόλεμο στο Ιράν με την πεποίθηση ότι η αμερικανική ισχύς είναι ουσιαστικά απεριόριστη. Μαθαίνει, πολύ καθυστερημένα, ότι δεν είναι, καταλήγει ο Leifer.
Κ.Ρ.
