Η Γαλλία βιώνει μία από τις πιο απρόβλεπτες και επικίνδυνες πολιτικές καταιγίδες της τελευταίας τριακονταετίας. Η κυβέρνηση του Σεμπαστιέν Λεκορνύ διαλύθηκε πριν καν αναλάβει ουσιαστικά καθήκοντα, ανοίγοντας έναν κύκλο αστάθειας που πλέον δεν είναι μόνο πολιτικός αλλά καθαρά οικονομικός. Μέσα σε λίγες ώρες, το Παρίσι βρέθηκε στο επίκεντρο ενός χρηματιστηριακού πανικού που τίναξε στον αέρα την αξιοπιστία της δεύτερης μεγαλύτερης οικονομίας της Ευρώπης. Ο δείκτης CAC 40 κατρακύλησε πάνω από 2%, οι τραπεζικές μετοχές έχασαν έως και 5%, το ευρώ υποχώρησε κάτω από τα 1,17 δολάρια και οι αποδόσεις των 10ετών ομολόγων εκτοξεύθηκαν πάνω από το 3,5%. Οι αγορές έστειλαν το μήνυμα καθαρά: δεν υπάρχει πλέον εμπιστοσύνη στο πολιτικό σύστημα της Γαλλίας.
Η πτώση της κυβέρνησης δεν είναι ένα τυχαίο περιστατικό. Αποκαλύπτει μια χώρα παγιδευμένη σε εσωτερικές αντιφάσεις και σε ένα προεδρικό μοντέλο που έχει εξαντλήσει τα όριά του. Ο Εμανουέλ Μακρόν, αρχιτέκτονας μιας υπερσυγκεντρωτικής εξουσίας, βλέπει τώρα το δημιούργημά του να καταρρέει υπό το βάρος της δικής του αλαζονείας. Ο διορισμός του Λεκορνύ παρουσιάστηκε ως προσπάθεια ανανέωσης, αλλά αποδείχθηκε πολιτικό φιάσκο. Οι παραδοσιακοί δεξιοί δεν τον στήριξαν, οι κεντρώοι τον αμφισβήτησαν και οι αριστεροί βρήκαν την ευκαιρία να επιτεθούν. Μέσα σε δώδεκα ώρες η Γαλλία βυθίστηκε σε θεσμικό χάος.
Η αγορά, όπως πάντα, δεν συγχωρεί. Οι επενδυτές αντιμετωπίζουν πλέον τη Γαλλία όχι ως ασφαλές προορισμό αλλά ως ρίσκο. Τα spreads με τη Γερμανία ανέβηκαν στις 86 μονάδες βάσης, επίπεδα που θυμίζουν τις πιο ταραγμένες στιγμές της ευρωζώνης. Τα γαλλικά ομόλογα που άλλοτε θεωρούνταν “πυλώνας σταθερότητας” αντιμετωπίζονται πλέον σαν επισφαλές στοίχημα. Το ευρώ, ευάλωτο και ψυχολογικά εκτεθειμένο, διολίσθησε καθώς τα κεφάλαια μετακινούνται μαζικά προς τα “ασφαλή λιμάνια” του δολαρίου και των bunds.
Η κρίση αυτή έχει βαθύτερη σημασία. Δεν αφορά απλώς τη Γαλλία· αγγίζει την καρδιά της ευρωζώνης. Όταν η χώρα που θεωρείται συνιδρυτής της ευρωπαϊκής αρχιτεκτονικής μετατρέπεται σε πηγή αστάθειας, ολόκληρο το οικοδόμημα κλονίζεται. Στις Βρυξέλλες επικρατεί ανησυχία, στη Φρανκφούρτη σιωπηλή αγωνία. Η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα γνωρίζει καλά ότι μια πολιτική κρίση στο Παρίσι μπορεί να ξυπνήσει παλιούς φόβους, να αναζωπυρώσει την αμφισβήτηση του ευρώ και να αναγκάσει τις αγορές να ξαναζυγίσουν το ρίσκο του Νότου.
Ο Εμανουέλ Μακρόν βρίσκεται πλέον στη γωνία. Οι συμμαχίες του έχουν εξανεμιστεί, η κοινοβουλευτική πλειοψηφία του είναι φάντασμα και η κοινωνία κουρασμένη από τις διαδοχικές κυβερνητικές ακροβασίες. Αν δεν προκηρύξει άμεσα εκλογές ή δεν προτείνει μια λύση εθνικής συνεννόησης, η κατάσταση μπορεί να ξεφύγει. Για πρώτη φορά μετά από δεκαετίες, η Γαλλία απειλείται όχι με οικονομική κρίση αλλά με θεσμική αποσύνθεση. Και η αγορά έχει ήδη προεξοφλήσει αυτό το σενάριο, τιμωρώντας το Παρίσι με πτώση αξιών και απώλεια κύρους.
Η αλήθεια είναι ότι η πέμπτη Γαλλική Δημοκρατία μοιάζει πλέον κουρασμένη, σχεδόν ανήμπορη να παραγάγει σταθερές κυβερνήσεις. Οι πρόεδροι εναλλάσσονται, τα κόμματα διαλύονται και η χώρα κυβερνάται με διατάγματα και συμβιβασμούς. Το αποτέλεσμα είναι ένα πολιτικό σύστημα που χάνει κάθε νομιμοποίηση στα μάτια των πολιτών και κάθε αξιοπιστία στα μάτια των αγορών. Η κρίση του Λεκορνύ είναι απλώς η κορυφή του παγόβουνου.
Η Γαλλία βρίσκεται στο χείλος μιας νέας εποχής, όπου η σταθερότητα δεν θεωρείται δεδομένη αλλά ζητούμενο. Το ευρώ, οι επενδυτές και οι Ευρωπαίοι εταίροι της το γνωρίζουν ήδη. Το ερώτημα είναι αν το γνωρίζει και το Παρίσι. Γιατί αυτή τη φορά, οι αγορές δεν προειδοποιούν – εκδικώνται.
