Πώς θα ζεσταθούν τα νοικοκυριά – Τα σενάρια για το πετρέλαιο θέρμανσης

Κρίσιμη εβδομάδα για κυβέρνηση και καταναλωτές ξεκινά, καθώς μετρά αντίστροφα ο χρόνος για να φανεί πόσο ακριβή θα είναι η θέρμανση τον φετινό χειμώνα και πόσο θα καταφέρουν τα νοικοκυριά να περιορίσουν το κόστος που συνεπάγεται η αγορά πετρελαίου.

Με την εμπορική διάθεση του πετρελαίου θέρμανσης να ξεκινά στις 15 Οκτωβρίου, το μεγάλο στοίχημα για την κυβέρνηση είναι, σε δύο ημέρες, 14 Οκτωβρίου, να μετατρέψει τις εξαγγελίες για ενεργειακή στήριξη σε ουσιαστική ελάφρυνση στην τιμή που θα πληρώνει ο καταναλωτής, δηλαδή σε επίπεδα που θα επιτρέπουν την προμήθεια των αναγκαίων ποσοτήτων, χωρίς η θέρμανση να μετατραπεί σε δυσβάσταχτη δαπάνη.

Στο τραπέζι βρίσκονται, τις τελευταίες ώρες, διαφορετικά σενάρια για την τιμή εκκίνησης, με εκτιμήσεις που κινούνται από περίπου 1,60 ευρώ το λίτρο, εφόσον εφαρμοστεί η σχεδιαζόμενη ενίσχυση, αφού χωρίς αυτήν η τιμή θα «πετάει» πάνω από το 1,90 – 1,95 ευρώ.

Ειδικότερα, εξετάζονται παρεμβάσεις που περιλαμβάνουν επιδότηση έως 30 ή ακόμη και 40 λεπτά ανά λίτρο, ενώ στις σκέψεις για τη στήριξη των καταναλωτών περιλαμβάνεται και η αύξηση του επιδόματος θέρμανσης.

Θα πρέπει να υπογραμμιστεί, φυσικά, ότι η κυβέρνηση έχει ήδη δρομολογήσει παρέμβαση στην τιμή του πετρελαίου θέρμανσης, καταθέτοντας στη Βουλή τροπολογία για την επιδότησή του κατά το διάστημα από τις 15 έως τις 31 Οκτωβρίου 2026. Η συγκεκριμένη ρύθμιση αποσκοπεί στον περιορισμό των επιπτώσεων από την αύξηση του ενεργειακού κόστους, με ιδιαίτερη μέριμνα για τα ευάλωτα νοικοκυριά και τις μικρομεσαίες επιχειρήσεις.

Ωστόσο, το ακριβές ύψος της ενίσχυσης δεν έχει ακόμη καθοριστεί, καθώς θα εξειδικευτεί με κοινή υπουργική απόφαση και έτσι η τελική τιμή θα παραμένει ανοιχτή, μέχρι την τελευταία κυριολεκτικά στιγμή, καθώς θα εξαρτηθεί τόσο από το ύψος της επιδότησης όσο και από τις συνθήκες που θα επικρατούν στις διεθνείς αγορές.

Στον πυρήνα των σχεδιασμών βρίσκεται η προσπάθεια να περιοριστεί η τιμή εκκίνησης, ώστε να μην επιβαρυνθούν υπέρμετρα οι οικογενειακοί προϋπολογισμοί με το ξεκίνημα της χειμερινής περιόδου. Ένα από τα σενάρια που έχουν εξεταστεί -και κερδίζει έδαφος- προβλέπει επιδότηση έως 40 λεπτά ανά λίτρο, ενώ άλλες σκέψεις κινούνται προς ενίσχυση της τάξης των 25-30 λεπτών, με συμμετοχή τόσο του κράτους όσο και των διυλιστηρίων. Με βάση τις σχετικές εκτιμήσεις, η τιμή θα μπορούσε να κινηθεί κοντά στο 1,60 ευρώ το λίτρο, εφόσον προχωρήσει η παρέμβαση και επιβεβαιωθούν οι ευνοϊκότερες παραδοχές.

Αντίθετα, θα πρέπει να αναφερθεί ότι, χωρίς επιδότηση, το κόστος θα μπορούσε να προσεγγίσει το 1,90-1,95 ευρώ το λίτρο, με διαφοροποιήσεις ανάλογα με την περιοχή, το κόστος μεταφοράς και την εμπορική πολιτική των προμηθευτών.

Η κυβερνητική επιδίωξη είναι να διατηρηθεί η τιμή κάτω από το 1,75 ευρώ, επίπεδο που αποτελεί σημείο αναφοράς για τη σύγκριση με την προηγούμενη περίοδο διάθεσης.

Η επιδότηση

Η εν λόγω παρέμβαση δεν προβλέπει την απευθείας καταβολή ενός ποσού στον τραπεζικό λογαριασμό κάθε καταναλωτή. Αντίθετα, ο μηχανισμός θα λειτουργήσει στην αλυσίδα διάθεσης του καυσίμου, με στόχο το όφελος να μετακυλιστεί στην τελική τιμή πώλησης, αφού, σύμφωνα και με την αιτιολογική έκθεση της εν λόγω τροπολογίας, το σύνολο της ενίσχυσης θα πρέπει να φτάσει στους τελικούς καταναλωτές, με τα διυλιστήρια και τις εταιρείες εμπορίας να αναλαμβάνουν ρόλο ενδιάμεσων φορέων.

Το ακριβές ποσό ανά λίτρο θα καθοριστεί με κοινή απόφαση των υπουργών Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών, Περιβάλλοντος και Ενέργειας και Ανάπτυξης, η οποία θα προσδιορίζει τη διαδικασία χορήγησης της επιδότησης, τον μηχανισμό εκκαθάρισης και τις τεχνικές λεπτομέρειες που απαιτούνται για την εφαρμογή της.

Η επιδότηση θα υπολογίζεται στην αξία των τιμολογίων πώλησης προ ΦΠΑ και θα αφορά τις ποσότητες πετρελαίου θέρμανσης που θα διατεθούν στην εγχώρια αγορά από τις 15 έως και τις 31 Οκτωβρίου. Στους δικαιούχους περιλαμβάνονται τα διυλιστήρια, οι εταιρείες με άδεια εμπορίας πετρελαιοειδών κατηγορίας Α που εισάγουν πετρέλαιο θέρμανσης, καθώς και οι κάτοχοι άδειας πωλητή πετρελαίου θέρμανσης που πραγματοποιούν εισαγωγές.

Η χρηματοδότηση θα προέλθει από τον κρατικό προϋπολογισμό, ενώ το συνολικό δημοσιονομικό κόστος δεν μπορεί ακόμη να υπολογιστεί με ακρίβεια, αφού θα εξαρτηθεί από τον όγκο του πετρελαίου θέρμανσης που θα διατεθεί κατά το συγκεκριμένο χρονικό διάστημα, αλλά και από το ύψος της ενίσχυσης που θα αποφασιστεί.

Το επίδομα

Παράλληλα με την παρέμβαση στην τιμή, ιδιαίτερη σημασία αποκτά και το επίδομα θέρμανσης, το οποίο αποτελεί το δεύτερο εργαλείο στήριξης των νοικοκυριών. Στα σενάρια που εξετάζονται, περιλαμβάνεται αύξηση της ενίσχυσης, με τις σχετικές σκέψεις να κάνουν λόγο για ποσοστό της τάξης του 20%, χωρίς προς το παρόν να έχει «κλειδώσει» καμία απόφαση.

Επισημαίνεται ότι οι δύο παρεμβάσεις δεν πρέπει να συγχέονται, αφού η επιδότηση στην τιμή μειώνει το κόστος αγοράς του καυσίμου κατά το διάστημα εφαρμογής της, ενώ το επίδομα θέρμανσης απευθύνεται στους δικαιούχους που πληρούν συγκεκριμένα εισοδηματικά και περιουσιακά κριτήρια. Για μια οικογένεια που θερμαίνεται με πετρέλαιο, το τελικό όφελος θα εξαρτηθεί από τον συνδυασμό των δύο μέτρων, εφόσον αυτά εφαρμοστούν, αλλά και από τις ποσότητες που θα χρειαστεί να αγοράσει.

Το μεγάλο στοίχημα, επομένως, δεν θα κριθεί μόνο από την τιμή με την οποία θα ξεκινήσει η διάθεση στις 15 Οκτωβρίου, αλλά πρωτίστως θα κριθεί από το αν οι παρεμβάσεις θα εξασφαλίσουν ουσιαστική και διατηρήσιμη ανακούφιση, ώστε τα νοικοκυριά να μπορέσουν να καλύψουν τις ανάγκες θέρμανσης, χωρίς να αναγκαστούν να περιορίσουν την κατανάλωση λόγω κόστους.

Η ρήτρα διαφυγής

Η κυβέρνηση, κατόπιν αιτήματός της, πέτυχε σε πρώτη φάση την επέκταση της ευρωπαϊκής ρήτρας διαφυγής, ώστε να καλύπτει, πέρα από τις αμυντικές δαπάνες, και μέτρα ενίσχυσης της ενεργειακής ασφάλειας. Αυτό ουσιαστικά δίνει δημοσιονομική ευελιξία για συγκεκριμένες επενδύσεις, χωρίς να υπολογίζονται με τον ίδιο τρόπο στα όρια δαπανών, υπό προϋποθέσεις.

Ωστόσο, η Αθήνα επιδιώκει ένα επιπλέον βήμα και συγκεκριμένα στη Σύνοδο Κορυφής να εξασφαλίσει ευρωπαϊκή εξαίρεση για προσωρινές μειώσεις φόρων στα καύσιμα.