Το ενδεχόμενο τριμερούς κινεζικής, αμερικανικής και ρωσικής συνάντησης κορυφής στο περιθώριο της συνόδου του Apec (Οικονομική Συνεργασία Ασίας-Ειρηνικού) στην Σεντζέν έχει εγείρει ανησυχίες για μία νέα Γιάλτα όπου οι ηγέτες των τριών μεγάλων δυνάμεων θα επιδιώξουν να μοιράσουν τον κόσμο σε ζώνες επιρροής χωρίς να ενδιαφερθούν για την Ουκρανία, την Ευρώπη, την Ταϊβάν…
Ωστόσο, πέραν της ιστορικής οικογενειακής φωτογραφίας που ενδεχομένως θα προκύψει, η συνάντηση των Σι Τζινπίνγκ, Ντόναλντ Τραμπ και Βλαντίμιρ Πούτιν, αν τελικά γίνει, κινδυνεύει να μην καταλήξει και σε τίποτε σπουδαίο, προβλέπουν οι αναλυτές.
Κατά την ιστορική διάσκεψη του Φεβρουαρίου 1945, ο Φραγκλίνος Ρούζβελτ, ο Ουίνστον Τσώρτσιλ και Ιωσήφ Στάλιν, οι ηγέτες των τριών νικηφόρων μεγάλων δυνάμεων της εποχής στον πόλεμο κατά της Γερμανίας, συναντήθηκαν στην Γιάλτα, το θέρετρο των ακτών της Μαύρης Θάλασσας, στην σοβιετική Κριμαία. Οι ασπρόμαυρες φωτογραφίες εκείνης της εποχής αιχμαλώτισαν την στιγμή κατά την οποία τέθηκαν οι βάσεις για την κυριαρχία της Σοβιετικής Ένωσης επί των χωρών της ανατολικής Ευρώπης και χαράχτηκαν οι γραμμές του μετώπου του Ψυχρού Πολέμου.
Το ενδεχόμενο μίας τριμερούς συνάντησης κορυφής στο Σεντζέν κυκλοφορεί εδώ και εβδομάδες. Το Κρεμλίνο δηλώνει ότι προετοιμάζεται, το Πεκίνο επιβεβαιώνει ότι βρίσκεται σε επαφή με την Ουάσινγκτον και την Μόσχα για το θέμα και ο Ντόναλντ Τραμπ διαβεβαιώνει ότι “πολλά πράγματα” θα συζητηθούν, από τον έλεγχο των πυρηνικών εξοπλισμών μέχρι τον πόλεμο στο Ιράν.
Ωστόσο, η ατζέντα μιας τέτοιας συνάντησης παραμένει σκοτεινή. Αλλά ο πρόεδρος της Ουκρανίας έχει σημάνει συναγερμό: “Δεν θέλουμε αυτό να μετατραπεί σε Γιάλτα 2,3 4, με την αναδιανομή σφαιρών επιρροής”.
Η Μόσχα επιδιώκει από καιρό να συνάψει συνολική συμφωνία με τις Ηνωμένες Πολιτείες για την αναδιάρθρωση του συστήματος ασφαλείας στην Ευρώπη που θα περιλαμβάνει την διακοπή της διεύρυνσης της Ατλαντικής Συμμαχίας. Και χθες, υψηλόβαθμος ρώσος διπλωμάτης έδωσε μία ιδέα για τις προθέσεις του Κρεμλίνου: δημιουργία ενός δικτύου διμερών συμφωνιών της Ρωσίας με μεμονωμένα ευρωπαϊκά κράτη στην θέση των δυτικών συλλογικών πολιτικών και αμυντικών συλλογικών δομών, υπονομεύοντας την ισχύ και την συνοχή του ΝΑΤΟ και της Ευρωπαϊκής Ενωσης.
Η Ρωσία επιδιώκει διαχρονικά την σύναψη συνολικής συμφωνίας με τις Ηνωμένες Πολιτείες για την αναδιάρθρωση του συστήματος ασφαλείας στην Ευρώπη. Ο Λευκός Οίκος του Ντόναλντ Τραμπ αποτελεί χρυσή ευκαιρία για το Κρεμλίνο και οι πρόσφατες δηλώσεις του αμερικανού προέδρου περί “πολύ μεγάλης” συμφωνίας με την Ρωσία για την Ουκρανία που θα μπορούσε “να περιλαμβάνει ολόκληρη την Ευρώπη” μόνο ενισχύει τις ανησυχίες της Ευρώπης και της Ουκρανίας.
Θέμα σχήματος
Οι Ρώσοι και οι Ουκρανοί είχαν στις 10 και 11 Νοεμβρίου στο Αμπού Ντάμπι τις πρώτες τους απευθείας συνομιλίες εδώ και ένα οκτάμηνο. Σύμφωνα με τον επικεφαλής της ρωσικής αντιπροσωπείας ιστορικό Βλαντίμιρ Μεντίνσκι, το βασικό αντικείμενο ήταν η δημιουργία ενός “συστήματος ασφαλείας” στην Ευρώπη που θα ήταν μία νέα “Γιάλτα και Πότσνταμ”.
Αλλά, και η Ταϊβάν θα παρακολουθήσει στενά την συνάντηση του Σεντζέν, αφού η Ταϊπέι φοβάται επίσης ότι θα πέσει θύμα των διευθετήσεων ανάμεσα στις μεγάλες δυνάμεις.
“Αν η κυβέρνηση Τραμπ είναι ανοικτή στην ιδέα να εγκαταλείψει έναν εταίρο (την Ουκρανία) για λόγους βολής, μπορεί να εγκαταλείψει και άλλον έναν”, λέει ο Wen-Ti Sung, πολιτικός επιστήμονας του Australian National University.
Αυτό που ενοχλεί σε μία συνάντηση Σι-Τραμπ-Πούτιν είναι η ιδέα ότι “κάποιες μεγάλες δυνάμεις αποφασίζουν για την ασφάλεια και το μέλλον άλλων χωρών χωρίς να ζητήσουν την γνώμη τους”, σχολιάζει η Tsiporah Fried, ερευνήτρια Hudson Institute.
Το ίδιο το σχήμα “λέει ξεκάθαρα ποιες είναι οι χώρες που μετράνε και ποιες είναι οι χώρες που μπορούν να γίνουν αντικείμενο διαπραγμάτευσης”.
Πέραν του συμβολισμού, οι διαφοροποιημένες ατζέντες των μεν και των δε δεν έχουν και μεγάλη πιθανότητα να καταλήξουν σε μία νέα παγκόσμια τάξη πραγμάτων στο Σεντζέν.
Ετσι κι αλλιώς, Κινέζοι, Αμερικανοί και Ρώσοι “έχουν ριζικά διαφορετικούς στόχους”, σύμφωνα με τον Wang Wen, κοσμήτορα του Ινστιτούτου Οικονομικών Σπουδών Chongyang του Πανεπιστημίου Renmin του Πεκίνου. “Είναι πάρα πολύ πιθανό ότι οι συνομιλίες αυτές θα ολοκληρωθούν χωρίς σημαντικά επιτεύγματα.
Από την Γιάλτα στην ad hoc συνεργασία
Ο πρόεδρος της Γερμανίας Φρανκ-Βάλτερ Στάινμάιερ δήλωσε κατά την διάρκεια της πρόσφατης επίσκεψής του στην Κίνα ότι ο κινέζος ομόλογός του έδειξε ενόχληση μπροστά στην ιδέα τριμερών συνομιλιών για την Ουκρανία.
“Τόνισε απερίφραστα ότι πρόκειται για μία ευρωπαϊκή διένεξη, στην οποία οι Ευρωπαίοι πρέπει να είναι παρόντες στο τραπέζι των διαπραγματεύσεων”, είχε δηλώσει στο γερμανικό δίκτυο ARD.
Στο θέμα του ελέγχου των πυρηνικών όπλων, η Κίνα απαιτεί από τις ΗΠΑ και την Ρωσία πρώτα να μειώσουν τα δικά τους οπλοστάσια πριν το Πεκίνο δεχθεί να συζητήσει το δικό του οπλοστάσιο.
“Αυτές οι τρεις μεγάλες δυνάμεις δεν έχουν κοινό εχθρό, όπως ήταν η ναζιστική Γερμανία για τους Ρούζβελτ, Τσώρτσιλ και Στάλιν. Κατά συνέπεια, πρέπει να περιμένουμε μάλλον διαβουλεύσεις περίπτωση την περίπτωση παρά μία μεγάλη συνολική συμφωνία”, προβλέπει ο Wen-Ti Sung του Australian National University.
Μία συνάντηση κορυφής Σι-Τραμπ-Πούτιν έχει περισσότερες πιθανότητες να καταλήξει στην θέσπιση γραμμών απευθείας επικοινωνίας σε περίπτωση κρίσης ή σε κατά περίπτωση συνεργασία σε τομείς όπως η καταπολέμηση της τρομοκρατίας ή η δημόσια υγεία, σύμφωνα με τον Wang Wen.
Η Κίνα ήταν εξ αρχής αντίθετη με την λογική της Γιάλτας, παρατηρεί. Θα μπορούσε να διαλύσει τις ανησυχίες για μία νέα Γιάλτα επαναλαμβάνοντας στην Σεντζέν το μάντρα για την κυριαρχία των διεθνών συλλογικών θεσμών και την υποστήριξή τους, λέει ο πολιτικός επιστήμονας, ο οποίος φθάνει μέχρι του σημείου να προβλέψει ότι το Πεκίνο θα εκμεταλλευθεί μία τέτοια συνάντηση κορυφής “για να ανοίξει έναν δίαυλο επικοινωνίας ανάμεσα στην Κίνα και την Ευρώπη”.
-
