Σε συμφωνία για τη διασύνδεση των συστημάτων εμπορίας δικαιωμάτων εκπομπών ρύπων κατέληξαν την Παρασκευή η Ευρωπαϊκή Ένωση και το Ηνωμένο Βασίλειο, ανοίγοντας τον δρόμο για τη δημιουργία της μεγαλύτερης συνδεδεμένης αγοράς άνθρακα παγκοσμίως. Η εφαρμογή της συμφωνίας προγραμματίζεται να ξεκινήσει το 2028, με βασικό στόχο την ενίσχυση της ρευστότητας στην αγορά δικαιωμάτων εκπομπών και την αποφυγή πρόσθετων επιβαρύνσεων δισεκατομμυρίων ευρώ για τις βρετανικές επιχειρήσεις από τον ευρωπαϊκό μηχανισμό συνοριακής προσαρμογής άνθρακα (CBAM).
Η συμφωνία επιτεύχθηκε στο πλαίσιο της συνόδου κορυφής ΕΕ – Ηνωμένου Βασιλείου στις Βρυξέλλες, όπου οι δύο πλευρές κατέληξαν παράλληλα σε συνεννοήσεις για τη διευκόλυνση του εμπορίου τροφίμων και αγροτικών προϊόντων, καθώς και για την κινητικότητα των νέων.
Σύμφωνα με ανακοίνωση της βρετανικής κυβέρνησης, το νομικό κείμενο της συμφωνίας θα δημοσιοποιηθεί σε μεταγενέστερο χρόνο. Παρά την πρόοδο στις διαπραγματεύσεις, παραμένει ανοιχτό το ζήτημα των διδάκτρων που θα καταβάλλουν οι Ευρωπαίοι φοιτητές στα βρετανικά πανεπιστήμια.
Κοινή αγορά δικαιωμάτων εκπομπών από το 2028
Η διασύνδεση των δύο αγορών άνθρακα θα επιτρέψει την αμοιβαία αναγνώριση και εμπορία δικαιωμάτων εκπομπών μεταξύ της ΕΕ και του Ηνωμένου Βασιλείου, όπως αναφέρει το Bloomberg. Πρόκειται για μια σημαντική εξέλιξη σχεδόν έξι χρόνια μετά την αποχώρηση της Βρετανίας από την Ένωση και τη δημιουργία του δικού της συστήματος εμπορίας ρύπων, στο πλαίσιο της μετα-Brexit περιόδου.
Η συμφωνία θα καθορίζει τους κανόνες για τα ανώτατα επιτρεπόμενα όρια εκπομπών, ενώ θα προβλέπει τη μελλοντική σύγκλιση των δύο ρυθμιστικών πλαισίων. Παράλληλα, δημιουργεί τις προϋποθέσεις για την εξαίρεση βρετανικών εξαγωγών αξίας 6,5 δισ. λιρών από τον ευρωπαϊκό μηχανισμό CBAM.
“Η συμφωνία αυτή δημιουργεί τη μεγαλύτερη συνδεδεμένη αγορά άνθρακα στον κόσμο, προσφέροντας στις βρετανικές επιχειρήσεις πρόσβαση σε μια αγορά με μεγαλύτερη ρευστότητα, καθώς και τη μακροπρόθεσμη σταθερότητα των τιμών και την ασφάλεια που χρειάζονται για να επενδύσουν σε καθαρές τεχνολογίες”, ανέφερε η βρετανική κυβέρνηση.
Από την πλευρά του, ο Βρετανός πρωθυπουργός Άντι Μπέρναμ έχει εκτιμήσει ότι το συνολικό πακέτο συμφωνιών με την ΕΕ, το οποίο περιλαμβάνει το εμπόριο τροφίμων και αγροτικών προϊόντων, τη διασύνδεση των αγορών άνθρακα και την κινητικότητα των νέων, θα μπορούσε να ενισχύσει το ΑΕΠ της χώρας κατά 0,4%.
Στο επίκεντρο ο μηχανισμός CBAM και οι βρετανικές εξαγωγές
Η διασύνδεση των δύο συστημάτων αποκτά ιδιαίτερη οικονομική σημασία λόγω του ευρωπαϊκού Μηχανισμού Συνοριακής Προσαρμογής Άνθρακα (CBAM), ο οποίος επιβάλλει κόστος άνθρακα σε συγκεκριμένες κατηγορίες εισαγόμενων προϊόντων.
Σκοπός του μηχανισμού είναι να διασφαλίσει ίσους όρους ανταγωνισμού μεταξύ των Ευρωπαίων παραγωγών και των επιχειρήσεων τρίτων χωρών, οι οποίες ενδέχεται να λειτουργούν υπό λιγότερο αυστηρούς περιβαλλοντικούς κανόνες.
Η διασύνδεση των αγορών δεν συνεπάγεται αυτομάτως την εξαίρεση των δύο πλευρών από τους αντίστοιχους μηχανισμούς συνοριακής προσαρμογής άνθρακα. Αντίθετα, προβλέπει τη δημιουργία των προϋποθέσεων για μια τέτοια εξαίρεση, εφόσον εκπληρωθούν συγκεκριμένες απαιτήσεις που περιλαμβάνονται στις εθνικές νομοθεσίες.
Με βάση τις προϋποθέσεις που προβλέπει η ευρωπαϊκή νομοθεσία, απαιτείται πλήρης διασύνδεση με το ευρωπαϊκό Σύστημα Εμπορίας Δικαιωμάτων Εκπομπών (EU ETS), καθώς και αποτελεσματική τιμολόγηση του άνθρακα, χωρίς προνομιακές επιστροφές ή εκπτώσεις που θα υπονόμευαν την ισοδυναμία των δύο συστημάτων.
Εφόσον καλυφθούν οι απαιτήσεις αυτές, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή θα μπορεί, μέσω κατ’ εξουσιοδότηση πράξης, να εντάξει το Ηνωμένο Βασίλειο στον κατάλογο των χωρών που εξαιρούνται από το πεδίο εφαρμογής του CBAM.
Η βρετανική κυβέρνηση υπογραμμίζει ότι η σύνδεση των αγορών θα περιορίσει το κόστος για τις εγχώριες επιχειρήσεις, διευκολύνοντας την εξαίρεση από τον ευρωπαϊκό μηχανισμό.
“Η διασύνδεση θα μειώσει το κόστος για τις βρετανικές επιχειρήσεις, καθώς θα καταστήσει δυνατή την εξαίρεσή τους από τον ευρωπαϊκό CBAM, αίροντας ένα σημαντικό εμπόδιο στο εμπόριο”, αναφέρεται στην ανακοίνωση.
Όπως επισημαίνεται, χωρίς την εξαίρεση, οι Βρετανοί εξαγωγείς θα αντιμετώπιζαν σημαντικές πρόσθετες διοικητικές υποχρεώσεις, ενώ οι εξαγωγές τους προς την ΕΕ θα επιβαρύνονταν με οικονομικό κόστος, τα έσοδα του οποίου θα κατέληγαν στον ευρωπαϊκό προϋπολογισμό.
Οι διαφορές στις τιμές άνθρακα περιορίζονται
Η προοπτική διασύνδεσης των δύο αγορών έχει ήδη αρχίσει να επηρεάζει τις τιμές των δικαιωμάτων εκπομπών. Από τη στιγμή που οι δύο πλευρές δεσμεύτηκαν, την προηγούμενη χρονιά, να προχωρήσουν στη δημιουργία κοινού πλαισίου, η απόσταση μεταξύ των τιμών στη βρετανική και την ευρωπαϊκή αγορά έχει περιοριστεί.
Την Παρασκευή, τα συμβόλαια δικαιωμάτων εκπομπών άνθρακα του Ηνωμένου Βασιλείου με λήξη τον Δεκέμβριο διαπραγματεύονταν στα 58,40 λίρες ανά τόνο, ποσό που αντιστοιχεί σε περίπου 76,49 δολάρια. Την ίδια στιγμή, τα δικαιώματα εκπομπών αναφοράς στην ευρωπαϊκή αγορά διαμορφώνονταν στα 81,85 ευρώ ανά τόνο.
Η σύγκλιση των τιμών αποτελεί βασικό παράγοντα για τη λειτουργία μιας ενιαίας αγοράς, καθώς αναμένεται να ενισχύσει τη δυνατότητα των επιχειρήσεων να διαχειρίζονται το κόστος των εκπομπών τους σε ένα ευρύτερο και περισσότερο ρευστό περιβάλλον.
Το όριο εκπομπών της Βρετανίας και οι κανόνες μετά το 2030
Ένα ακόμη κρίσιμο σημείο της συμφωνίας αφορά τα ανώτατα όρια εκπομπών που θα ισχύουν στο βρετανικό σύστημα εμπορίας δικαιωμάτων.
Η κυβέρνηση του Λονδίνου ανακοίνωσε ότι θα διατηρήσει τη δυνατότητα καθορισμού των ορίων αυτών σε συνάρτηση με τους εθνικούς προϋπολογισμούς άνθρακα, καθώς και με ειδικές μεταβατικές ρυθμίσεις για την κατανομή δωρεάν δικαιωμάτων εκπομπών.
Σύμφωνα με τις διατάξεις που είχαν συζητηθεί πριν από τη σύνοδο κορυφής, η ΕΕ επρόκειτο να αναγνωρίσει τα ανώτατα όρια εκπομπών του βρετανικού συστήματος για την περίοδο 2028-2030.
Από το 2031 και μετά, η ετήσια έκδοση δικαιωμάτων εκπομπών από τη Βρετανία προβλέπεται να περιοριστεί στο 7,1% του συνολικού αριθμού δικαιωμάτων που θα εκδίδονται στο πλαίσιο του ευρωπαϊκού ETS.
Διαφορετικά χρονοδιαγράμματα για τους μηχανισμούς άνθρακα
Η συμφωνία έρχεται σε μια περίοδο κατά την οποία οι δύο πλευρές βρίσκονται σε διαφορετικά στάδια εφαρμογής των μηχανισμών συνοριακής προσαρμογής άνθρακα.
Ο ευρωπαϊκός CBAM έχει ήδη τεθεί σε λειτουργία εντός του 2026, με την πρώτη προθεσμία συμμόρφωσης να έχει οριστεί για τον Σεπτέμβριο. Αντίθετα, ο αντίστοιχος βρετανικός μηχανισμός αναμένεται να τεθεί σε εφαρμογή στις αρχές του 2027.
Η διασύνδεση των αγορών από το 2028 φιλοδοξεί να δημιουργήσει ένα σταθερότερο και περισσότερο προβλέψιμο περιβάλλον για τις επιχειρήσεις και στις δύο πλευρές της Μάγχης.


