Η πρόσφατη, ξαφνική κατάρρευση της πολυκατοικίας στα Πετράλωνα υπενθύμισε με τον πιο δραματικό τρόπο την ανάγκη για διαρκή επαγρύπνηση γύρω από την ασφάλεια των κατασκευών. Παρόλο που οι ακριβείς συνθήκες και τα αίτια του συγκεκριμένου συμβάντος βρίσκονται ακόμη υπό διερεύνηση από τις αρμόδιες αρχές, το γεγονός αυτό ανοίγει μια αναγκαία συζήτηση.
Με αφορμή το περιστατικό, καθίσταται σαφές ότι η έγκαιρη διάγνωση, ο έλεγχος και η τεχνική θωράκιση των παλαιών κτιρίων δεν αποτελούν πολυτέλεια, αλλά βασική προϋπόθεση για την προστασία της ανθρώπινης ζωής
Η πλειονότητα του υφιστάμενου κτιριακού αποθέματος στις ευρωπαϊκές χώρες κατασκευάστηκε τη δεκαετία του ’80, του ’70 ή και νωρίτερα. Σύμφωνα με επίσημη έρευνα του Buildings Performance Institute Europe (BPIE), διαπιστώνεται ότι ποσοστό άνω του 40% των κτιρίων στην Ευρωπαϊκή Ένωση έχει ηλικία μεγαλύτερη των 50 ετών, ενώ μόλις το 17% έχει ανεγερθεί μετά το 1991.
Η παλαιότητα αυτή συνεπάγεται ότι η συντριπτική πλειονότητα των ακινήτων έχει υπερβεί τον συμβατικό χρόνο ζωής σχεδιασμού. Παράλληλα, η ανέγερση πραγματοποιήθηκε σε περιόδους περιορισμένων σεισμικών γνώσεων και προτύπων, όταν οι οδηγίες για την ενεργειακή απόδοση ήταν ακόμη ανύπαρκτες.
Αυτή η «γερασμένη» ομάδα κτιρίων αντιμετωπίζει πλέον κρίσιμες προκλήσεις που αφορούν τη δομική ασφάλεια, τη βιωσιμότητα και την ενεργειακή συμπεριφορά.
Πότε είναι ώρα για έλεγχο
Σύμφωνα με τους κανόνες της επιστήμης των κατασκευών, το θεσμικό πλαίσιο της Ηλεκτρονικής Ταυτότητας Κτιρίου αλλά και τα πρόσφατα διδάγματα ασφάλειας, οι βασικές χρονικές στιγμές για έλεγχο είναι οι εξής:
1. Έκτακτες περιστάσεις (Άμεσος Έλεγχος)
Ο έλεγχος επιβάλλεται αμέσως, ανεξάρτητα από την ηλικία του κτιρίου, όταν συντρέχουν οι παρακάτω σοβαροί λόγοι:
Εμφάνιση ανησυχητικών ενδείξεων: Ύπαρξη νέων ρωγμών (ειδικά αν είναι διαγώνιες σε τοίχους ή εμφανίζονται σε κολώνες και δοκάρια), τριξίματα, αποκόλληση σοβάδων, φούσκωμα του μπετόν ή εμφάνιση σκουριάς στον οπλισμό.
2.Εργασίες σε όμορα (διπλανά) οικόπεδα: Όταν ξεκινάει μια νέα οικοδομή ακριβώς δίπλα, γίνονται βαθιές εκσκαφές θεμελίων ή υπόγειων χώρων στάθμευσης. Οι εργασίες αυτές αλλάζουν τις πιέσεις του εδάφους και απαιτείται διαρκής παρακολούθηση της στατικότητας του δικού μας κτιρίου. [1]
3.Πριν από ανακαίνιση ή αλλαγή χρήσης: Πριν ξεκινήσει οποιαδήποτε εργασία που περιλαμβάνει γκρεμίσματα εσωτερικών τοίχων, προσθήκη ορόφου ή μετατροπή ενός σπιτιού σε επαγγελματικό χώρο (που θα δεχτεί μεγαλύτερα φορτία).
4.Μετά από έντονα φυσικά φαινόμενα: Ένας ισχυρός σεισμός, μια παρατεταμένη πλημμύρα που μπορεί να διάβρωσε το έδαφος κάτω από τα θεμέλια, ή μια πυρκαγιά που καταπόνησε θερμικά τον σκελετό.
2. Βάσει της ηλικίας του κτιρίου
Ακόμη και αν δεν υπάρχει εμφανές πρόβλημα, ένα κτίριο που συμπληρώνει ή ξεπερνά τα 30 με 40 έτη ζωής (όπως οι κατασκευές των δεκαετιών ’70 και ’80) πρέπει να ελέγχεται προληπτικά. Τα υλικά υπόκεινται σε φυσική γήρανση και χημική διάβρωση (ενανθράκωση), οπότε ένας έλεγχος ανά δεκαετία διασφαλίζει ότι οι κρυφές φθορές θα εντοπιστούν πριν γίνουν επικίνδυνες.
Γιατί καταπονούνται τα κτίρια;
Τα κτίρια καταπονούνται καθημερινά από έναν συνδυασμό παραγόντων. Οι δυνάμεις αυτές δρουν σωρευτικά και, αν δεν αντιμετωπιστούν έγκαιρα, αλλοιώνουν τα υλικά κατασκευής και μειώνουν τη στατική επάρκεια.
Οι κυριότερες αιτίες καταπόνησης ταξινομούνται σε τέσσερις κατηγορίες:
-Φυσικά και Περιβαλλοντικά Φαινόμενα: Η σεισμική δράση αποτελεί την πιο επικίνδυνη μορφή φορτίου. Παράλληλα, η εισροή υγρασίας προκαλεί οξείδωση του χαλύβδινου οπλισμού, ο οποίος διογκώνεται και σκάει το μπετόν. Οι θερμοκρασιακές μεταβολές προκαλούν διαρκείς συστολές και διαστολές, ενώ οι ισχυροί άνεμοι ασκούν σημαντικές πλευρικές πιέσεις.
-Χημική Διάβρωση (Ενανθράκωση): Το διοξείδιο του άνθρακα της ατμόσφαιρας εισχωρεί στους πόρους του μπετόν και μειώνει το αλκαλικό του περιβάλλον. Όταν η ενανθράκωση φτάσει στο βάθος του οπλισμού, αφαιρεί την προστατευτική του στρώση και ξεκινά η ραγδαία διάβρωσή του, φαινόμενο εντονότερο στα αστικά κέντρα λόγω ρύπανσης.
-Ανθρωπογενείς Παράγοντες και Χρήση: Η αλλαγή χρήσης και η υπερφόρτωση με βάρη μεγαλύτερα από τα προβλεπόμενα επιβαρύνουν τον σκελετό. Οι κακοτεχνίες, οι λανθασμένες ανακαινίσεις (όπως αυθαίρετα γκρεμίσματα τοίχων) και οι συνεχείς κραδασμοί από την κυκλοφορία βαρέων οχημάτων ή γειτονικών εργασιών αποδυναμώνουν την κατασκευή.
-Εδαφικές Μεταβολές: Η ανόμοια καθίζηση του εδάφους κάτω από το κτίριο δημιουργεί τεράστιες τάσεις, οι οποίες εκδηλώνονται ως μεγάλες, διαγώνιες ρωγμές στους τοίχους και τον σκελετό.
Δομική Συμπεριφορά και Ανθεκτικότητα
Η δομική συμπεριφορά των κτιρίων συνδέεται άμεσα με τη στερεότητα, την αντοχή και την ικανότητα ανάληψης μη γραμμικών (όλκιμων) παραμορφώσεων. Με τον όρο αυτό περιγράφεται η ιδιότητα μιας κατασκευής να λυγίζει και να απορροφά την ενέργεια ενός σεισμού παθαίνοντας ελεγχόμενες ζημιές, χωρίς όμως να σπάει ή να καταρρέει ακαριαία.
Η δυνατότητα του κτιρίου να αντέχει αυτές τις πιέσεις εξαρτάται κυρίως από τη δύναμη του φέροντος σκελετού του (δηλαδή από τα υποστυλώματα, τις δοκούς και τα τοιχώματα) όταν δέχεται πλευρικές δονήσεις.
Οι περισσότερες υφιστάμενες κατασκευές στερούνται επαρκούς πλευρικής αντίστασης, καθιστώντας απαραίτητη την αναβάθμιση για την ενίσχυση των συγκεκριμένων δομικών στοιχείων.
Ειδικά για τις χώρες της νοτιοανατολικής Ευρώπης, η δομική επάρκεια και η ασφάλεια είναι άρρηκτα συνδεδεμένες με τη σεισμική τρωτότητα.
Απαραίτητη Διαδικασία Ελέγχου και Αποτίμησης
Η πλημμελής συντήρηση και η λανθασμένη διαχείριση των παλαιών κατασκευών απειλούν άμεσα τη δημόσια ασφάλεια. Η αναβολή ή η παράλειψη των απαραίτητων εργασιών ανακαίνισης αποτελεί τον κύριο παράγοντα υποβάθμισης των ακινήτων. Σύμφωνα με το επίσημο πλαίσιο των Ελληνικών Τεχνικών Κανονισμών του Οργανισμού Αντισεισμικού Σχεδιασμού και Προστασίας (ΟΑΣΠ) και του Τεχνικού Επιμελητηρίου Ελλάδας (TEE), πριν από οποιαδήποτε τεχνική παρέμβαση, ακολουθείται αυστηρά η εξής επιστημονική διαδικασία αποτίμησης:
-Συλλογή Δεδομένων και Ιστορικού (Δεδομένα Τεκμηρίωσης): Συγκεντρώνονται τα αρχικά σχέδια της πολεοδομικής άδειας (αρχιτεκτονικά και στατική μελέτη) και καταγράφεται το ιστορικό του κτιρίου (παλαιότεροι σεισμοί, προσθήκες, αυθαιρεσίες).
-Επιτόπια Αποτύπωση και Μακροσκοπικός Έλεγχος: Διενεργείται λεπτομερής γεωμετρική αποτύπωση του φέροντος οργανισμού και καταγράφονται μακροσκοπικά όλες οι υφιστάμενες βλάβες (ρωγμές, αποφλοιώσεις, διάβρωση).
-Ψηφιακή Ακτινογράφηση (Επιφανειακοί Έλεγχοι — NDT): Χρήση ειδικών ανιχνευτών (όπως κρουσίμετρα, υπέρηχοι και ραντάρ) στην επιφάνεια των δομικών στοιχείων. Οι μέθοδοι αυτές επιτρέπουν την «ακτινογράφηση» του κτιρίου, αποκαλύπτοντας τη θέση του χαλύβδινου οπλισμού και την ποιότητα του μπετόν στο εσωτερικό του, χωρίς να προκληθεί καμία απολύτως ζημιά ή αλλοίωση στην κατασκευή.
-Εργαστηριακή Εξέταση Δειγμάτων (Πυρηνοληψία): Διενεργείται ελεγχόμενη εξαγωγή κυλινδρικών δοκιμίων σκυροδέματος (πυρήνων) από επιλεγμένα σημειώματα του κτιρίου, τα οποία ελέγχονται σε εργαστήριο για τη μελέτη της πραγματικής αντοχής του σκυροδέματος.
-Καθορισμός Στάθμης Αξιοπιστίας Δεδομένων (ΣΑΔ): Ανάλογα με την ποιότητα των στοιχείων που συγκεντρώθηκαν, ο μηχανικός ορίζει τη Στάθμη Αξιοπιστίας Δεδομένων, η οποία εισάγει τους ανάλογους συντελεστές ασφαλείας στους υπολογισμούς.
-Ψηφιακό Μοντέλο και Αναλυτική Αποτίμηση: Τα πραγματικά δεδομένα εισάγονται σε ειδικό λογισμικό στατικής ανάλυσης. Η διαδικασία αυτή υλοποιείται σύμφωνα με τον ΚΑΝ.ΕΠΕ. (Κανονισμός Επεμβάσεων σε κατασκευές από οπλισμένο σκυρόδεμα), ο οποίος ορίζει την κατάλληλη μέθοδο επέμβασης.
Τεχνικές Παρεμβάσεις και Μέθοδοι Ενίσχυσης
Μετά την ολοκλήρωση των ελέγχων, οι απαιτούμενες τεχνικές εργασίες ενίσχυσης για τα κτίρια των δεκαετιών ’70, ’80 και ’90 (που διαθέτουν σκελετό από μπετόν αρμέ) χωρίζονται σε δύο κύριες κατηγορίες:
1. Τοπικές Ενισχύσεις Δομικών Στοιχείων (Σε Κολώνες και Δοκάρια)
-Μανδύες οπλισμένου σκυροδέματος (Jacketing): Η κολώνα ή το δοκάρι περιβάλλεται με νέο χαλύβδινο οπλισμό και εφαρμόζεται επιπλέον μπετόν (συνήθως εκτοξευόμενο σκυρόδεμα / gunite), αυξάνοντας δραστικά τη στιβαρότητα του στοιχείου.
-Ανθρακοϋφάσματα και σύνθετα υλικά (FRP): Ειδικά υφάσματα από ανθρακονήματα επικολλούνται με ισχυρές ρητίνες γύρω από τις κολώνες, προσφέροντας υψηλή αντοχή (περίσφιξη) χωρίς αύξηση του όγκου ή του βάρους του στοιχείου.
-Μεταλλικά ελάσματα ή κλωβοί: Τοποθέτηση σιδερένιων γωνιών και λαμαρινών που σφίγγουν περιμετρικά το δομικό στοιχείο, ενισχύοντας την αντοχή του σε διάτμηση.
2. Γενικές Ενισχύσεις του Κτιριακού Φορέα
–Προσθήκη Νέων Τοιχωμάτων Οπλισμένου Σκυροδέματος (Τοιχία Μπετόν): Αποτελεί την πιο αποτελεσματική μέθοδο ριζικής αντισεισμικής θωράκισης. Κατασκευάζονται νέα, μεγάλα τοιχία μπετόν που ξεκινούν με νέα θεμελίωση από το υπόγειο και εκτείνονται σε όλο το ύψος του κτιρίου, συνδεόμενα με τον παλιό σκελετό μέσω σιδερένιων βλητρών (αγκυρώσεων). Αυξάνουν κατακόρυφα τη στιβαρότητα, εκμηδενίζουν τις επικίνδυνες ταλαντώσεις και απορροφούν το 70%-80% των σεισμικών δυνάμεων, «ξεκουράζοντας» τις υπόλοιπες παλιές κολώνες. Απαιτούν ωστόσο προσοχή καθώς προσθέτουν βάρος στην κατασκευή και συνεπάγονται υψηλότερο αρχικό κόστος.
-Εισαγωγή μεταλλικών συνδέσμων δυσκαμψίας (Χιαστί): Τοποθέτηση μεταλλικών πλαισίων σε σχήμα “Χ” ή “V” ανάμεσα στις κολώνες για την αύξηση της πλευρικής αντίστασης του κτιρίου.
-Ενίσχυση Θεμελίωσης: Διεύρυνση των πέδιλων (των βάσεων των κολώνων) ή κατασκευή συνδετήριων δοκών στα θεμέλια για τη σωστή μεταφορά των νέων φορτίων στο έδαφος.
Προτιμώμενη πηγή στην Google
Για να εμφανίζονται περισσότερα άρθρα της Ναυτεμπορικής στις αναζητήσεις σας εύκολα και γρήγορα, πρέπει να προσθέσετε το site στις προτιμώμενες πηγές σας. Μπορείτε να το κάνετε πηγαίνοντας εδώ.
