Ο Ντόναλντ Τραμπ ποντάρει στο ότι οι νέες κυρώσεις, ο ναυτικός αποκλεισμός και η εντεινόμενη οικονομική πίεση εναντίον των εμπορικών εταίρων του Ιράν μπορούν να πετύχουν αυτό που χιλιάδες βόμβες και πύραυλοι δεν κατάφεραν: να αναγκάσουν την Τεχεράνη να αποδεχθεί μια συμφωνία για τον τερματισμό του πολέμου με τους όρους των ΗΠΑ.
Όμως, όπως και σε άλλες προσπάθειες των ΗΠΑ να εξαναγκάσουν το Ιράν σε συνθηκολόγηση, υπάρχει ένα βασικό πρόβλημα: οι Φρουροί της Επανάστασης του Ιράν (IRGC), οι οποίοι έχουν δηλώσει ότι ελέγχουν το ζωτικής σημασίας Στενό του Ορμούζ και έχουν εξαπολύσει σμήνη επιθετικών drones σε ολόκληρο τον Περσικό Κόλπο, ενδέχεται να είναι απρόσβλητοι από αυτού του είδους την πίεση — και διαθέτουν πολλούς τρόπους για να αντεπιτεθούν, σύμφωνα με το Bloomberg.
Βασικό μέρος της αμερικανικής προσπάθειας θα έρθει τη Δευτέρα, όταν ο υπουργός Οικονομικών Σκοτ Μπέσεντ θα παρουσιάσει τις λεπτομέρειες ενός σχεδίου που αποσκοπεί στη μετατόπιση της σύγκρουσης από τις επιθέσεις εκατέρωθεν στη Μέση Ανατολή σε μια ολοκληρωτική οικονομική απομόνωση — μια εκστρατεία που θα μπορούσε να επηρεάσει χώρες από την Κίνα και την Ινδία έως την Τουρκία και τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα.
Ωστόσο, η σημαντική νέα οικονομική πίεση είναι πιθανό να προκαλέσει αντίποινα από το Ιράν με στρατιωτικά πλήγματα σε ολόκληρο τον Κόλπο — μεταξύ άλλων εναντίον ενεργειακών υποδομών — σε μια προσπάθεια να αυξήσει τις τιμές του πετρελαίου και να αυξήσει το κόστος της αμερικανικής προσπάθειας, αναγκάζοντας τον Τραμπ να αλλάξει για άλλη μια φορά την προσέγγισή του.
“Αν αυτό είναι πράγματι αποτελεσματικό, κάποια στιγμή το Ιράν θα αντεπιτεθεί ξανά — απλώς δεν θα έχει άλλη επιλογή”, δήλωσε ο Νέιτ Σουάνσον, ανώτερος συνεργάτης στο Atlantic Council, ο οποίος εργάστηκε για ζητήματα που αφορούν το Ιράν στο Στέιτ Ντιπάρτμεντ και στο Συμβούλιο Εθνικής Ασφάλειας του Λευκού Οίκου μέχρι πέρυσι. “Ο Τραμπ μπορεί να το βλέπει αυτό ως μια διαφορετική φάση του πολέμου, αλλά δεν νομίζω ότι το Ιράν το βλέπει με τον ίδιο τρόπο”.
Από τότε που οι ΗΠΑ και το Ισραήλ επιτέθηκαν για πρώτη φορά στο Ιράν στις 28 Φεβρουαρίου, το Ιράν έχει επανειλημμένα δείξει ότι μπορεί να αντέξει αεροπορικές επιδρομές εναντίον χιλιάδων στόχων, διαδοχικά επίπεδα κυρώσεων και έναν αμερικανικό ναυτικό αποκλεισμό — και παρ’ όλα αυτά να διατηρεί την ικανότητα να αντεπιτίθεται.
Η Τεχεράνη έχει χρησιμοποιήσει επιθετικά drones Shahed και βαλλιστικούς πυραύλους για να πλήξει τόσο αμερικανικές βάσεις όσο και πολιτικούς στόχους σε ολόκληρο τον Κόλπο, συμπεριλαμβανομένων υποδομών ύδρευσης και ηλεκτροδότησης. Αυτό έχει κρατήσει σε μεγάλο βαθμό κλειστό το Στενό του Ορμούζ, έχει αυξήσει τις παγκόσμιες τιμές ενέργειας και έχει αναγκάσει τα πλούσια κράτη του Κόλπου να πιέσουν τις ΗΠΑ να βρουν μια διπλωματική διέξοδο από τη μη δημοφιλή σύγκρουση.
Ο έλεγχος του Ορμούζ από το Ιράν προσδίδει επίσης στην Τεχεράνη τεράστια διαπραγματευτική ισχύ σε οποιεσδήποτε πιθανές συνομιλίες με τις ΗΠΑ.
Ο Μπέσεντ δήλωσε αυτή την εβδομάδα ότι η μετάβαση σε μια οικονομική εκστρατεία “σημαίνει ότι πιθανότατα δεν θα υπάρξει επανέναρξη μεγάλης κλίμακας στρατιωτικών επιχειρήσεων”. Ωστόσο, οι αναλυτές δεν είναι τόσο βέβαιοι ότι το Ιράν θα απέχει από την επιστροφή σε ανοιχτές εχθροπραξίες, ακόμη κι αν το πράξουν οι ΗΠΑ.
“Αν αυτή η νέα εκστρατεία οικονομικής πίεσης αποδώσει — και αυτό είναι ένα μεγάλο “αν” — είναι πιθανότερο να δούμε στρατιωτική δράση να προέρχεται από το Ιράν παρά να δούμε συνθηκολόγηση, τουλάχιστον ως πρώτο βήμα”, δήλωσε ο Κρις Κένεντι, επικεφαλής του τομέα οικονομικής κρατικής ισχύος στην Bloomberg Economics. “Το γεγονός ότι οι ΗΠΑ αποφάσισαν να αναστείλουν την πλήρους κλίμακας στρατιωτική επιχείρηση δεν σημαίνει ότι το Ιράν θα κάνει το ίδιο”.
Δεν είναι σαφές πώς ακριβώς οι ΗΠΑ θα μπορούσαν να εντείνουν ουσιαστικά την οικονομική πίεση στο Ιράν, πέρα από το να στραφούν εναντίον της Κίνας — του βασικού αγοραστή ιρανικού πετρελαίου — και να διακινδυνεύσουν αντίποινα. Η στοχοποίηση μικρότερων οντοτήτων σε χώρες όπως το Ιράκ, η Τουρκία ή τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα είναι απίθανο να κάμψει τη βούληση της Τεχεράνης.
Παρόλα αυτά, η αμερικανική εκστρατεία οικονομικής πίεσης έχει αντίκτυπο. Τώρα υπάρχει ο κίνδυνος να προκαλέσει μια από τις χειρότερες οικονομικές κρίσεις που έχει αντιμετωπίσει ποτέ το Ιράν, παρά το γεγονός ότι η χώρα έχει αντέξει χρόνια ευρείας απομόνωσης.
Ακόμη και πριν από τον πόλεμο, η πτώση της ισοτιμίας του ιρανικού ριάλ είχε προκαλέσει πανεθνικές διαδηλώσεις, με την κυβέρνηση να σκοτώνει χιλιάδες ανθρώπους. Από την έναρξη του πολέμου, οι πολίτες της χώρας έχουν δει την αγοραστική τους δύναμη να εξαφανίζεται υπό το βάρος πληθωρισμού που πλέον ξεπερνά το 80%, ενώ το νόμισμα έχει χάσει σχεδόν το 30% της αξίας του μόνο μέσα στο τρέχον έτος.
Αυτή την εβδομάδα, ο διοικητής της Κεντρικής Τράπεζας του Ιράν δήλωσε ότι οι εξαγωγές πετρελαίου της χώρας έχουν “ουσιαστικά σταματήσει” λόγω του αμερικανικού αποκλεισμού, στερώντας από την κυβέρνηση την κύρια πηγή εσόδων της. Το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο δήλωσε τον Απρίλιο ότι αναμένει η ιρανική οικονομία να συρρικνωθεί κατά 6,1% φέτος, τη χειρότερη συρρίκνωση εδώ και δεκαετίες.
Την Παρασκευή, ο Ιρανός πρόεδρος Μασούντ Πεζεσκιάν ζήτησε τον τερματισμό του πολέμου με τις ΗΠΑ. Ωστόσο, οι αρμοδιότητές του περιορίζονται κυρίως στην εσωτερική οικονομική πολιτική, ενώ σκληροπυρηνικοί Ιρανοί αξιωματούχοι, συμπεριλαμβανομένων ορισμένων μελών της ισχυρής στρατιωτικής ηγεσίας της χώρας, υποστηρίζουν ότι το Ιράν κερδίζει και ότι θα πρέπει να συνεχίσει τον αγώνα.
Είναι πιθανό τα νέα μέτρα που θα ανακοινώσει ο Μπέσεντ τη Δευτέρα, σε συνδυασμό με τον συνεχιζόμενο ναυτικό αποκλεισμό, να ωθήσουν τελικά το Ιράν να επιστρέψει στην προσωρινή διπλωματική συμφωνία που είχε συνάψει με τις ΗΠΑ τον Ιούνιο, δήλωσε ο Ντέιβιντ Σένκερ, Αμερικανός διπλωμάτης για τη Μέση Ανατολή κατά την πρώτη θητεία του Τραμπ.
Ωστόσο, μπορεί να χρειαστούν έξι μήνες ώστε οποιαδήποτε μέτρα να έχουν σημαντικό αντίκτυπο, γεγονός που θα δοκιμάσει την υπομονή της κυβέρνησης Τραμπ, είπε, επισημαίνοντας ότι το ιρανικό καθεστώς έχει αποδείξει πως μπορεί να αντέξει σημαντικό οικονομικό πόνο, ενώ σε μεγάλο βαθμό αγνοεί τα δεινά του λαού της χώρας.
“Αυτό θα μπορούσε να συνεχιστεί για αρκετό καιρό”, δήλωσε ο Σένκερ, ο οποίος είναι πλέον συνεργάτης στο Washington Institute for Near East Policy. “Το ιρανικό καθεστώς εξακολουθεί να θεωρεί ότι διαθέτει διαπραγματευτική ισχύ και ότι βρίσκεται σε καλή θέση”.
