Η εικόνα των δύο ανώτατων αξιωματούχων της χώρας στην οικογενειακή φωτογραφία της συνόδου του ΝΑΤΟ αποτύπωσε εύγλωττα την αντιπαράθεση για το ποιος έχει το “πάνω χέρι” στην εξωτερική πολιτική.
Η συμμετοχή τόσο του αρχηγού της κυβέρνησης όσο και του αρχηγού του κράτους της Τσεχικής Δημοκρατίας στη συνάντηση της Βορειοατλαντικής Συμμαχίας σηματοδότησε την κορύφωση μιας μακράς διαμάχης μεταξύ της δεξιάς λαϊκιστικής κυβέρνησης – επικριτικής απέναντι στην Ουκρανία, το ΝΑΤΟ και την ΕΕ – και του ένθερμα φιλοδυτικού, φιλοευρωπαϊκού αρχηγού κράτους. Στα 27 χρόνια από την ένταξη της Τσεχικής Δημοκρατίας στο ΝΑΤΟ στις 12 Μαρτίου 1999, η χώρα εκπροσωπούνταν πάντα από τον πρόεδρο, ο οποίος, σύμφωνα με το Σύνταγμα, υπηρετεί ως αρχηγός των ενόπλων δυνάμεων και παίζει ρόλο στη διαμόρφωση της εξωτερικής πολιτικής.
Ωστόσο, η κυβέρνηση του Αντρέι Μπάμπις είχε ανακοινώσει ότι ο Πετρ Πάβελ δεν θα εκπροσωπούσε την Τσεχική Δημοκρατία στην Άγκυρα. Απέρριψε επίσης έναν συμβιβασμό που πρότεινε ο πρόεδρος – βάσει του οποίου τόσο αυτός όσο και ο πρωθυπουργός θα ταξίδευαν στη σύνοδο κορυφής.
Απόφαση Συνταγματικού Δικαστηρίου
Μετά από ανεπιτυχείς προσπάθειες επίτευξης συμφωνίας, ο Πάβελ υπέβαλε αίτηση σχετικά με τη συνταγματική αρμοδιότητα στο Συνταγματικό Δικαστήριο. “Ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας θεωρεί τον αποκλεισμό του από την αντιπροσωπεία ως μια άνευ προηγουμένου καταπάτηση της συνταγματικής του εξουσίας να εκπροσωπεί το κράτος στο εξωτερικό. Με αυτή τη νομική ενέργεια, επιδιώκει επομένως να διευκρινίσει ποιος έχει την εξουσία να αποφασίζει για τη συμμετοχή του αρχηγού του κράτους στις συνόδους κορυφής του ΝΑΤΟ”, εξήγησε στην DW ο εκπρόσωπός του, Ντάνιελ Ντρέικ.
Στις 24 Ιουνίου, το Συνταγματικό Δικαστήριο εξέδωσε προσωρινή διαταγή, διασφαλίζοντας έτσι ότι οι δικαστές δεν θα είχαν χρόνο να εκδικάσουν την υπόθεση. “Σύμφωνα με την προσωρινή διαταγή, η κυβέρνηση, ο υπουργός Εξωτερικών και το υπουργείο πρέπει να επιτρέψουν στον πρόεδρο να παραστεί στην επερχόμενη σύνοδο κορυφής και δεν μπορούν πλέον να εμποδίσουν τη συμμετοχή του”, αποφάσισε το δικαστήριο. Η τελική ετυμηγορία δεν αναμένεται για αρκετούς μήνες. “Σέβομαι την ασυνήθιστα γρήγορη απόφαση του Συνταγματικού Δικαστηρίου”, δήλωσε ο Μπάμπις στο X, αν και χωρίς να εφαρμόσει πλήρως την απόφαση: σύμφωνα με το Σύνταγμα, ο Πρόεδρος Πέτρ Πάβελ θα έπρεπε να είχε ηγηθεί της τσεχικής αντιπροσωπείας. Ο Πάβελ είχε προτείνει να μοιράσουν αυτός και ο Μπάμπις εκ των προτέρων την προσέλευση σε εκδηλώσεις υψηλού επιπέδου, αλλά ούτε αυτό συνέβη.
Η κωμωδία της Άγκυρας
Έτσι η Τουρκία, η οικοδέσποινα της συνόδου, έπρεπε να συντονίσει δύο ξεχωριστές αντιπροσωπείες. Ο Πάβελ και ο Μπάμπις πέταξαν με διαφορά περίπου μίας ώρας, ο καθένας με διαφορετικό αεροπλάνο. Και οι δύο παρευρέθηκαν στο επίσημο δείπνο και έμειναν στο ίδιο ξενοδοχείο στον ίδιο όροφο – αν και στα αντίθετα άκρα του διαδρόμου. Και οι δύο εμφανίστηκαν στην ομαδική φωτογραφία. Σύμφωνα με μάρτυρες, ο Μπάμπις έκανε επανειλημμένους ελιγμούς μέσα στο πλήθος των συμμετεχόντων μόνο και μόνο για να αποφύγει να σφίξει τα χέρια με τον πρόεδρο της χώρας του.
Οι Τούρκοι διοργανωτές τήρησαν το πρωτόκολλο και απέδωσαν στον Πάβελ τις τιμές που οφείλονται σε έναν αρχηγό κράτους: “Ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας συμμετείχε και στα δύο κύρια μέρη του προγράμματος της συνόδου κορυφής – στο άτυπο δείπνο για τους αρχηγούς κρατών και κυβερνήσεων και στη συνεδρίαση του ίδιου του Βορειοατλαντικού Συμβουλίου. Ο Πάβελ, απόστρατος στρατηγός και πρώην Πρόεδρος της Στρατιωτικής Επιτροπής του ΝΑΤΟ (2015–2018), απολαμβάνει φήμης μεταξύ των ηγετών της συμμαχίας ως εξαιρετικού στρατιωτικού εμπειρογνώμονα. Επικρίνει το γεγονός ότι, μετά την ανάληψη των καθηκόντων της κυβέρνησης Μπάμπις, η Τσεχική Δημοκρατία απέρριψε τη δέσμευση να διαθέσει το 2% του ΑΕΠ της στην άμυνα έως το 2026, καθιστώντας την έτσι ένα από τα προβληματικά μέλη της Συμμαχίας.
“Διπλωματική υποβάθμιση”
Πίσω στην Πράγα, ο Πάβελ μετέφερε την κριτική που εκφράστηκε στην Άγκυρα: “Από την δική μου οπτική γωνία, ήταν μια διπλωματική υποβάθμιση”, δήλωσε ο Τσέχος πρόεδρος στην ειδησεογραφική πύλη iDNES.cz. Ο πρόεδρος των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ έθεσε επίσης το ζήτημα των αμυντικών δαπανών. “Τα ερωτήματα που αφορούν την Τσεχική Δημοκρατία δεν αφορούσαν μόνο το επίπεδο των αμυντικών δαπανών, αλλά και τον τρόπο με τον οποίο θα υποστηρίξουμε την Ουκρανία”, πρόσθεσε ο Πάβελ.
Και εδώ, οι θέσεις του Μπάμπις και του Προέδρου αποκλίνουν ριζικά: ο Μπάμπις αντιτίθεται στην περαιτέρω στρατιωτική βοήθεια της Τσεχίας προς την Ουκρανία, ενώ η Πράγα απλώς επιτρέπει την εξαγωγή όπλων και πυρομαχικών. Ο Πάβελ υποστηρίζει τη συνέχιση της βοήθειας μέχρι να σταματήσει η Ρωσία τις εχθροπραξίες. Μετά τη σύνοδο κορυφής, ο Μπάμπις απέρριψε οποιαδήποτε κριτική ασκήθηκε στην Τσεχική Δημοκρατία στην Άγκυρα. “Πρέπει να ήμουν σε διαφορετικό δείπνο”, είπε ειρωνικά.
Δύο ορκισμένοι αντίπαλοι
Ο Πέτρ Πάβελ νίκησε καθαρά τον Μπάμπις στον δεύτερο γύρο των προεδρικών εκλογών στις αρχές του 2023. Αφού ο ολιγάρχης Μπάμπις έγινε πρωθυπουργός για δεύτερη φορά στα τέλη του περασμένου έτους, σχηματίζοντας μια κυβέρνηση που αποτελείται από το λαϊκιστικό κόμμα ANO, το εξτρεμιστικό κίνημα “Ελευθερία και Άμεση Δημοκρατία” (SPD) και τους ακραίους “Αυτοκινητιστές” που είναι σύμμαχοι με τον Τραμπ, ο Πάβελ παρέμεινε ο σημαντικότερος αντίπαλος του Μπάμπις.
“Ο Πρόεδρος ενεργεί ως ηγέτης της αντιπολίτευσης”, ισχυρίζεται ο Μπάμπις, ο οποίος έχει περάσει τους τελευταίους μήνες προσπαθώντας να εμποδίσει μια νίκη του Πάβελ στις επόμενες εκλογές του 2028 μέσω μιας εκστρατείας δυσφήμισης. Μέχρι στιγμής, ωστόσο, δεν το έχει καταφέρει. Σύμφωνα με δημοσκόπηση του Ιουλίου από το πρακτορείο STEM, το 56% των Τσέχων εμπιστεύονται τον Πρόεδρο, ενώ η κυβέρνηση του Μπάμπις απολαμβάνει την εμπιστοσύνη μόνο του 32%.
Επιμέλεια: Κώστας Αργυρός 
-: Deutsche Welle
