1.8 C
Athens
January 26, 2022
Image default
COVER STORY

ΤτΕ: Οι επιχειρήσεις προσφεύγουν σε τραπεζική χρηματοδότηση λόγω της εξασθένησης των εσόδων τους

Συνεχίζεται η αύξηση των καταθέσεων, βελτιώνονται οριακά οι όροι και η διαθεσιμότητα τραπεζικής χρηματοδότησης προς τις μη χρηματοπιστωτικές επιχειρήσεις – Θετική η επίδραση των δημοσιονομικών μέτρων στήριξης και των παρεμβάσεων της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας 

Η διευκολυντική κατεύθυνση της ενιαίας νομισματικής πολιτικής και η αξιοσημείωτη αύξηση των καταθέσεων, η οποία υποβοηθείται από τα κρατικά μέτρα στήριξης της οικονομίας, διασφάλισαν στις ελληνικές τράπεζες ευνοϊκές συνθήκες ρευστότητας. Ωστόσο, οι συνθήκες αποπληθωρισμού που παρατηρούνται από τον Απρίλιο του 2020 συνέβαλαν ώστε τα πραγματικά επιτόκια δανεισμού να διαμορφωθούν σε υψηλό επίπεδο το πρώτο τετράμηνο του 2021. 

Δεδομένου ότι τα επιτόκια νομισματικής πολιτικής στη ζώνη του ευρώ αναμένεται να διατηρηθούν στα παρόντα χαμηλά επίπεδα και τα προγράμματα αγοράς τίτλων να συνεχιστούν, οι συνθήκες ρευστότητας των πιστωτικών ιδρυμάτων εκτιμάται ότι θα παραμείνουν υποστηρικτικές. Παράλληλα, οι όροι και η διαθεσιμότητα τραπεζικής χρηματοδότησης κυρίως προς τις επιχειρήσεις θα συνεχίσουν να υποστηρίζονται από δημόσιους πόρους μέσω προγραμμάτων συγχρηματοδότησης και εγγυοδοσίας. 

Οι καταθέσεις του εγχώριου ιδιωτικού τομέα (νοικοκυριών και επιχειρήσεων) σημείωσαν σωρευτική αύξηση κατά 24,7 δισεκ. ευρώ το 2020 και τους τέσσερις πρώτους μήνες του 2021 σε σχέση με το τέλος του 2019. Η ανοδική πορεία των καταθέσεων των νοικοκυριών την περίοδο αυτή είναι σε μεγάλο βαθμό αποτέλεσμα (α) των δημοσιονομικών μέτρων ενίσχυσης των πληττόμενων από την πανδημία, (β) της αναβληθείσας κατανάλωσης λόγω των περιοριστικών μέτρων στις υπηρεσίες και το λιανικό εμπόριο και (γ) της αποταμίευσης για λόγους πρόνοιας εν όψει της αβεβαιότητας για την εξέλιξη της πανδημίας. Η ανοδική πορεία των επιχειρηματικών καταθέσεων οφείλεται στην αύξηση του τραπεζικού δανεισμού (λόγω του περιορισμού της εσωτερικής χρηματοδότησης), στις άμεσες κρατικές ενισχύσεις, στα μέτρα αναστολής πληρωμών δανειακών και φορολογικών υποχρεώσεων, στην αναβολή πραγματοποίησης επενδυτικών δαπανών, καθώς και στην έκδοση εταιρικών ομολόγων στην εγχώρια και τη διεθνή αγορά. 

Θετική επίδραση στις καταθέσεις των επιχειρήσεων εξακολούθησε να έχει η χρήση ηλεκτρονικών πληρωμών, η οποία ενισχύθηκε λόγω των μέτρων της πανδημίας. Η αύξηση της αβεβαιότητας λόγω της πανδημίας ενίσχυσε, μετά από αρκετά έτη, τη ζήτηση χρήματος σε φυσική μορφή. Από το Μάρτιο του 2020 και μετά, διακόπηκε η σταδιακή υποχώρηση που παρουσίαζε η εγχώρια νομισματική κυκλοφορία από το δεύτερο εξάμηνο του 2015 και μετά. Επιπρόσθετα, ως αποτέλεσμα των μέτρων κοινωνικής αποστασιοποίησης και της συρρίκνωσης του τουρισμού το 2020 και στις αρχές του 2021, περιορίστηκαν δραστικά τόσο τα τραπεζογραμμάτια που εισέρρεαν προηγουμένως στη χώρα από ξένους επισκέπτες, αλλά και εκείνα που επανακατατίθεντο στο τραπεζικό σύστημα εκ μέρους επιχειρήσεων σε κλάδους της οικονομίας οι οποίοι την περίοδο της πανδημίας υπολειτουργούσαν ή τελούσαν σε αναστολή λειτουργίας. 

Η πιστωτική επέκταση προς τις μη χρηματοπιστωτικές επιχειρήσεις (MXE) αυξήθηκε στο τέλος του 2020 (κατά 10%), αν και ο ρυθμός της επιβραδύνθηκε στο τέλος του πρώτου τετραμήνου του 2021 (σε 6,7%). Τόσο η καθαρή ροή τραπεζικής χρηματοδότησης όσο και η ακαθάριστη ροή δανείων με προκαθορισμένη λήξη κατέγραψαν άνοδο. Οι τράπεζες το 2020 αύξησαν τις πιστώσεις τους προς τις μεγάλες επιχειρήσεις, λιγότερο όμως προς τις μικρομεσαίες επιχειρήσεις (13,8% έναντι 6,4%), αν και η τάση έχει αναστραφεί στο τέλος του πρώτου τετραμήνου του 2021 (6,2% έναντι 7,3%). 

Η συνεχιζόμενη ενίσχυση της πιστωτικής επέκτασης προς τις ΜΧΕ εξακολουθεί να αντικατοπτρίζει αυξημένη ζήτηση δανείων, καθώς οι επιχειρήσεις προσφεύγουν σε τραπεζική χρηματοδότηση λόγω της εξασθένησης των εσόδων τους. Από την πλευρά της προσφοράς, οι ελληνικές τράπεζες συνέχισαν να αντλούν σημαντικούς πόρους από το Ευρωσύστημα, ενώ διευκολύνθηκαν και από τα εποπτικά μέτρα του Ενιαίου Εποπτικού Μηχανισμού. 

Εξάλλου, οι εισροές καταθέσεων πελατών ήταν σημαντικά ενισχυμένες. Περαιτέρω, οι τράπεζες συνέχισαν να πιστοδοτούν την πραγματική οικονομία με τη στήριξη κυρίως των προγραμμάτων που διαχειρίζεται η Ελληνική Αναπτυξιακή Τράπεζα. Η τραπεζική χρηματοδότηση προς τα νοικοκυριά συνέχισε να μειώνεται, αν και με ελαφρά επιβραδυνόμενο ετήσιο ρυθμό, το 2020 και το πρώτο τετράμηνο του 2021. 

Αντίθετα, ο ετήσιος ρυθμός πιστωτικής επέκτασης προς τη γενική κυβέρνηση αυξήθηκε δραστικά από το Μάιο του 2020 και διαμορφώθηκε σε 81,3% τον Απρίλιο του 2021, κυρίως λόγω της απόκτησης τίτλων του Ελληνικού Δημοσίου από την Τράπεζα της Ελλάδος στο πλαίσιο του προγράμματος PEPP. Οι εμπορικές τράπεζες επίσης προέβησαν σε σημαντικές αγορές ομολόγων του Ελληνικού Δημοσίου. Η πιστωτική επέκταση προς τις ΜΧΕ αναμένεται να ενισχυθεί στο εγγύς μέλλον λόγω της ενεργοποίησης του σκέλους των δανείων ύψους 12,7 δισεκ. ευρώ του ευρωπαϊκού μέσου ανάκαμψης, καθώς οι τράπεζες προβλέπεται να συγχρηματοδοτήσουν ένα μέρος των επενδύσεων. 

Επιπλέον, οι επιχορηγήσεις του ευρωπαϊκού μέσου ανάκαμψης που αφορούν δημόσιες επενδύσεις αναμένεται να διανεμηθούν και μέσω συμπράξεων δημόσιου και ιδιωτικού τομέα (ΣΔΙΤ), οι οποίες αναπόφευκτα θα προσελκύσουν τη συμμετοχή των πιστωτικών ιδρυμάτων με επέκταση πιστώσεων. Κοινοτικά κονδύλια αναμένεται να διοχετευθούν και από την Ευρωπαϊκή Τράπεζα Επενδύσεων σε πιστώσεις προς τις ΜΧΕ μέσω του τραπεζικού συστήματος από τα χρηματοδοτικά εργαλεία της ΕΕ τα οποία περιλαμβάνονται στο πρόγραμμα “InvestEU”. Η τραπεζική χρηματοδότηση προς τα νοικοκυριά αναμένεται να ακολουθήσει, με χρονική υστέρηση, την ανάκαμψη των δανείων προς τις ΜΧΕ, μέχρις ότου ελαχιστοποιηθεί η αβεβαιότητα για τις προοπτικές της χρηματοοικονομικής κατάστασης των νοικοκυριών. 

Τραπεζικό σύστημα – Καταγραφή ζημιών το α΄ τρίμηνο του 2021 

Το α΄ τρίμηνο του 2021 οι τράπεζες, συνολικά, κατέγραψαν ζημίες (όπως και το 2020). Παρότι τα καθαρά έσοδα εμφάνισαν αύξηση, ωστόσο, μετά το σχηματισμό προβλέψεων για τον πιστωτικό κίνδυνο (οι οποίες αντανακλούν κυρίως τις ζημίες συνεπεία της προγραμματισμένης πώλησης μεγάλου όγκου μη εξυπηρετούμενων δανείων μιας συστημικής τράπεζας), προέκυψαν ζημίες σε επίπεδο συστήματος. Ειδικότερα, τα λειτουργικά έσοδα το α΄ τρίμηνο του 2021 αυξήθηκαν σε ετήσια βάση, υποστηριζόμενα από την αύξηση των καθαρών εσόδων τόσο από τόκους (ουσιαστικά λόγω της μείωσης των εξόδων για τόκους) όσο και από μη τοκοφόρες εργασίες (κυρίως μη επαναλαμβανόμενα έσοδα που συνδέονται με το χαρτοφυλάκιο ομολόγων του Ελληνικού Δημοσίου). Τα λειτουργικά έξοδα αυξήθηκαν λόγω μη επαναλαμβανόμενων εξόδων που σχετίζονται με κόστος αναδιάρθρωσης και προγραμμάτων αποχώρησης προσωπικού σε ορισμένες τράπεζες. 

Αν εξαιρεθούν τα εν λόγω μη επαναλαμβανόμενα έξοδα, τα λειτουργικά έξοδα εμφάνισαν μείωση, αντανακλώντας τη συρρίκνωση του δικτύου καταστημάτων και του προσωπικού. Υποχώρηση της κεφαλαιακής επάρκειας 

Παραμένει η πρόκληση της υψηλής αναβαλλόμενης φορολογικής απαίτησης 

Το α΄ τρίμηνο του 2021 τόσο ο Δείκτης Κεφαλαίου Κοινών Μετοχών (Common Equity Tier 1 – CET1) όσο και ο Δείκτης Κεφαλαιακής Επάρκειας σε ενοποιημένη βάση υποχώρησαν ελαφρώς σε σύγκριση με το 2020, αλλά παρέμειναν σε ικανοποιητικό επίπεδο (13,6% και 15,6% αντίστοιχα στο τέλος Μαρτίου του 2021). Ωστόσο, υπολείπονται πλέον του ευρωπαϊκού μέσου όρου. Κατά τα τελευταία τρίμηνα αρνητική επίδραση στους δείκτες κεφαλαιακής επάρκειας ασκούν οι τιτλοποιήσεις που γίνονται στο πλαίσιο της μείωσης των ΜΕΔ και η σταδιακή ενσωμάτωση της επίδρασης του Διεθνούς Προτύπου Χρηματοοικονομικής Αναφοράς 9 (ΔΠΧΑ 9).

Ενσωματώνοντας την πλήρη επίδραση του ΔΠΧΑ 9, ο δείκτης CET1 διαμορφώθηκε σε 11,8% και ο Δείκτης Κεφαλαιακής Επάρκειας σε 13,8%. Περίπου το 65% των κεφαλαίων CET1 των τραπεζών αντιστοιχεί σε αναβαλλόμενη φορολογική απαίτηση έναντι του Ελληνικού Δημοσίου. Η παρούσα στρατηγική για τη μείωση των ΜΕΔ εκτιμάται ότι θα αυξήσει αυτό το ποσοστό. 

Θετικές εξελίξεις κατά τη διάρκεια του 2021 αποτέλεσαν η αύξηση μετοχικού κεφαλαίου της Τράπεζας Πειραιώς κατά 1,4 δισεκ. ευρώ, η έκδοση ομολόγου Additional Tier 1 ύψους 600 εκατ. ευρώ από την ίδια τράπεζα, η έκδοση ομολόγου Tier 2 ύψους 500 εκατ. ευρώ από την Alpha Bank και η απόφασή της να προχωρήσει σε αύξηση μετοχικού κεφαλαίου. 

Προβληματισμό ωστόσο δημιουργούν τα σχετικά αδύναμα μεγέθη κεφαλαιακής επάρκειας ορισμένων μη συστημικών τραπεζών. Θετική εξέλιξη η ενεργοποίηση του νέου πτωχευτικού κώδικα Μετά την υποχώρηση που εμφάνισε το υπόλοιπο των ΜΕΔ το 2020, κυρίως λόγω των πωλήσεων δανείων στο πλαίσιο αξιοποίησης του προγράμματος παροχής κρατικής εγγύησης σε τιτλοποιήσεις δανείων πιστωτικών ιδρυμάτων, γνωστού με την ονομασία “Ηρακλής”, οριακή αύξηση παρατηρήθηκε το α΄ τρίμηνο του 2021.

 Το υπόλοιπο των ΜΕΔ στο τέλος Μαρτίου του 2021 ανήλθε σε 47,3 δισεκ. ευρώ, το οποίο κατανέμεται κατά περίπου 58% σε επιχειρηματικά δάνεια, 28% περίπου σε στεγαστικά και το υπόλοιπο σε καταναλωτικά δάνεια. Το ήμισυ σχεδόν του υπολοίπου των ΜΕΔ αφορά δανειακές συμβάσεις που έχουν ήδη καταγγελθεί από τις τράπεζες, ακολουθούμενο από τα δάνεια αβέβαιης είσπραξης (“unlikely to pay”) και τα δάνεια σε καθυστέρηση μεγαλύτερη των 90 ημερών τα οποία δεν έχουν ακόμη καταγγελθεί. 

Ο λόγος των ΜΕΔ προς το σύνολο των δανείων παρέμεινε υψηλός (30,3%) στο τέλος Μαρτίου του 2021, σχεδόν δωδεκαπλάσιος του αντίστοιχου λόγου για τις τράπεζες που εποπτεύονται από τον Ενιαίο Εποπτικό Μηχανισμό στη ζώνη του ευρώ. Η συνεχιζόμενη πανδημία καθώς και η άρση των μέτρων στήριξης αναμένεται να επιδεινώσουν τη χρηματοοικονομική κατάσταση ορισμένων επιχειρήσεων και νοικοκυριών που έχουν πληγεί από τη πανδημία και να οδηγήσει σε νέα ΜΕΔ. 

Συνεπώς, οι τράπεζες οφείλουν να επανεξετάσουν την επάρκεια των προβλέψεών τους για τον πιστωτικό κίνδυνο και ειδικότερα την ικανότητα αποπληρωμής δανείων από δανειολήπτες που επλήγησαν από την πανδημία, δεδομένου ότι τα κρατικά μέτρα στήριξης αλλοιώνουν την πραγματική εικόνα. Παράλληλα όμως οι τράπεζες, κυρίως οι συστημικές, στοχεύουν σε πιο επιθετικές πολιτικές μείωσης των ΜΕΔ. 

Ως αποτέλεσμα, εκτιμάται ότι ο δείκτης ΜΕΔ θα μπορούσε να μειωθεί σε μονοψήφιο ποσοστό σε επίπεδο τραπεζικού συστήματος μέχρι το τέλος του 2022, αν και ορισμένες τράπεζες, ιδίως μη συστημικές, δεν φαίνεται να ακολουθούν τη γενικότερη δυναμική μείωσης των ΜΕΔ. Επιπλέον, την 1η Ιουνίου 2021 τέθηκαν σε εφαρμογή οι διατάξεις του νέου πτωχευτικού κώδικα (νόμος 4738/2020 “Ρύθμιση οφειλών και παροχή δεύτερης ευκαιρίας και άλλες διατάξεις”). Η εξέλιξη αυτή θα συμβάλει στη βελτίωση της ποιότητας του ενεργητικού των τραπεζών και γενικότερα στην ενίσχυση της οικονομικής δραστηριότητας μέσω της εφαρμογής μέτρων αναγκαστικής εκτέλεσης σε περιπτώσεις μη βιώσιμων επιχειρήσεων ή στρατηγικών κακοπληρωτών, αλλά και μέσω των διαδικασιών αναδιάρθρωσης και ανόρθωσης βιώσιμων επιχειρήσεων και αξιοποίησης των εργαλείων έγκαιρης προειδοποίησης περιστάσεων που μπορεί να οδηγήσουν σε αφερεγγυότητα.

Related posts

Γ. Στουρνάρας: Θέμα ημερών η κατάθεση στους Θεσμούς του σχεδίου της ΤτΕ για τα «κόκκινα» δάνεια

banks

Alpha Bank: Ενισχύεται η αναπτυξιακή δυναμική στην Ελλάδα εν μέσω διεθνών αβεβαιοτήτων

banks

Τράπεζα Πειραιώς: Καμία απόφαση μέχρι στιγμής για Αύξηση Μετοχικού Κεφαλαίου

banks

Euroxx για ελληνικές τράπεζες: Συνεχίζονται οι προκλήσεις, θετικές προοπτικές

banks

Alpha Bank: Ενισχυμένη λειτουργική κερδοφορία στο εννεάμηνο, στα €130,4 εκατ. τα κέρδη μετά από φόρους

banks

Πώς είδαν οι αναλυτές τα αποτελέσματα Alpha Bank και Eurobank

banks