Ο Φιλ Βέρινγκ σκέφτεται να αρνηθεί να υπηρετήσει στον γερμανικό στρατό. “Πάντα λένε πως πρόκειται για άμυνα”, δηλώνει ο μαθητής στην DW. “Όμως δεν βλέπω την κατάσταση απειλής και επομένως δεν έχω κανένα ενδιαφέρον να ολοκληρώσω υποχρεωτική θητεία στον στρατό”.
Αν και η στρατιωτική θητεία παραμένει εθελοντική στη Γερμανία, αυτό θα μπορούσε σύντομα να αλλάξει – διότι η Μπούντεσβερ χρειάζεται τουλάχιστον 60.000 επιπλέον στρατιώτες μέσα στα επόμενα χρόνια.
Θεωρείται απίθανο πολλοί Γερμανοί να καταταγούν οικειοθελώς – μία άποψη που υιοθετούν τόσο στρατιωτικοί ειδικοί όσο και απλοί πολίτες, ιδίως οι νέοι. Το ίδιο και ο Βέρινγκ: “Είναι μόνο θέμα χρόνου να εφαρμοστεί η υποχρεωτική στρατιωτική θητεία”.
Μαζί με άλλα άτομα παρόμοιων απόψεων ο Βέρινγκ, που δεν έχει κλείσει ακόμη τα 18, συνέβαλε στη διοργάνωση της πανεθνικής “Σχολικής απεργίας κατά της υποχρεωτικής στρατιωτικής θητείας”. Για τον Βέρινγκ, μαθητή λυκείου στο Μύνστερ και εκ των εκπροσώπων της πρωτοβουλίας, όπως και για πολλούς φίλους του, το ζήτημα της στρατιωτικής θητείας είναι πολύ σημαντικό. Αυτό οφείλεται, μεταξύ άλλων, και στους νέους νόμους για τη στρατιωτική θητεία στη Γερμανία: από τις αρχές του 2026 ο στρατός στέλνει σε όλους τους νεαρούς άνδρες που ενηλικιώνονται ένα ερωτηματολόγιο, στο οποίο είναι υποχρεωμένοι να απαντήσουν.
“Σας ενδιαφέρει να γίνετε στρατιώτης;” είναι μία από τις ερωτήσεις. Οι νέοι άνδρες μπορούν να απαντήσουν σε μια κλίμακα από το 0 έως το 10, ενώ υπάρχουν περαιτέρω ερωτήσεις σχετικά με τη φυσική κατάσταση και το μορφωτικό επίπεδο των ερωτώμενων.
Η σχετική διαδικασία, ωστόσο, δεν εξαντλείται απλώς στη συμπλήρωση του ερωτηματολογίου. Ακόμα και άτομα που έχουν δηλώσει πως δεν έχουν “κανένα ενδιαφέρον” να γίνουν στρατιώτες, οφείλουν να περάσουν και από μία ιατρική εξέταση από στρατιωτικό γιατρό. Η εξέταση είναι από τις αρχές του έτους υποχρεωτική για τους νέους άνδρες που έχουν γεννηθεί από το 2008 και μετά. Οι γυναίκες μπορούν να καταταγούν εθελοντικά στον στρατό, αλλά μόνο οι άνδρες μπορούν νομικά να υποχρεωθούν να υποβληθούν σε ιατρική εξέταση ή σε στρατιωτική θητεία.
Η εντατικοποιημένη εκστρατεία στρατολόγησης της Μπούντεσβερ, η πιθανή επιστροφή της υποχρεωτικής θητείας, οι συζητήσεις για πιθανή επίθεση της Ρωσίας σε έδαφος του ΝΑΤΟ – όλα αυτά έχουν συνέπειες. Πολλοί νέοι άνδρες εξετάζουν το ενδεχόμενο να υποβάλουν αίτηση ως αντιρρησίες συνείδησης στη στρατιωτική θητεία. Εάν κάποιος διαπιστωθεί ως αντιρρησίας συνείδησης, δεν μπορεί να κληθεί να υπηρετήσει στον στρατό, ακόμα και για την άμυνα της χώρας.
Η κατοχύρωση του δικαιώματος της αντίρρησης συνείδησης
“Κανείς δεν πρέπει να εξαναγκάζεται σε ένοπλη στρατιωτική υπηρεσία ενάντια στη συνείδησή του”, αναφέρεται στον Θεμελιώδη Νόμο της Γερμανίας, το Σύνταγμα, μία πρόβλεψη που απηχεί και τις εμπειρίες από τους δύο Παγκοσμίους Πολέμους και τη ναζιστική δικτατορία.
Εν ενεργεία στρατιώτες και έφεδροι έχουν επίσης το δικαίωμα να αρνηθούν τη στρατιωτική υπηρεσία. Η Γερμανία είχε για δεκαετίες υποχρεωτική θητεία, με τους νέους άνδρες να έχουν τη δυνατότητα εναλλακτικής πολιτικής υπηρεσίας, εφόσον δεν ήθελαν να υπηρετήσουν στον στρατό, συνθήκη που ανεστάλη το 2011. Στα επόμενα χρόνια ο στρατός μειώθηκε σημαντικά και μόνο λίγοι άνθρωποι αρνούνταν τη στρατιωτική υπηρεσία.
Η κατάσταση, ωστόσο, άλλαξε με την πλήρους κλίμακας ρωσική εισβολή στην Ουκρανία το 2022. Από τότε ο αριθμός των αντιρρησιών συνείδησης αυξάνεται συνεχώς. Το 2025 σημειώθηκε νέο υψηλό με 3.879 αιτήσεις, όπως δήλωσε στην DW εκπρόσωπος της Ομοσπονδιακής Υπηρεσίας για Οικογενειακές Υποθέσεις και την Κοινωνία των Πολιτών (BAFzA). Η τάση συνεχίστηκε και τους δύο πρώτους μήνες του τρέχοντος έτους: μέχρι τα τέλη Φεβρουαρίου είχαν καταγραφεί περίπου 2.000 σχετικές αιτήσεις.
Η υποβολή μιας τέτοιας αίτησης δεν είναι απλή υπόθεση και απαιτεί προετοιμασία. Ως αποτέλεσμα, αυξάνονται και τα αιτήματα βοήθειας προς συμβουλευτικές οργανώσεις που ειδικεύονται στην εν λόγω διαδικασία. Η Γερμανική Εταιρεία Ειρήνης – Ενωμένοι Αντιρρησίες Συνείδησης (DFG-VK) έχει πλέον δημιουργήσει ένα πανεθνικό δίκτυο με περισσότερους από 200 εθελοντές συμβούλους.
Ένα προσωπικό ηθικό δίλημμα
Τις τελευταίες εβδομάδες ο Λόταρ Έμπερχαρτ έχει πραγματοποιήσει πολλές συμβουλευτικές συναντήσεις για την DFG-VK στο Βερολίνο. Αυτές επικεντρώνονται κυρίως στο βασικό στοιχείο της αίτησης: τον προσωπικό λόγο για τον οποίο κάποιος δεν μπορεί να υπηρετήσει στον στρατό για λόγους συνείδησης.
Όπως εξηγεί ο ίδιος στην DW, στο επίκεντρο των συναντήσεων τίθεται το ακόλουθο ερώτημα: “Ποιο είναι το ηθικό δίλημμα και ποιες οι ατομικές συνθήκες που οδήγησαν το άτομο να πει όχι στον πόλεμο;” Μια τέτοια συνάντηση μπορεί να διαρκέσει μία ώρα ή και περισσότερο. Ο ίδιος ο Έμπερχαρτ είναι αναγνωρισμένος αντιρρησίας συνείδησης και δραστηριοποιείται ως σύμβουλος σε αυτό το θέμα εδώ και περίπου 50 χρόνια.
Τυποποιημένες αιτήσεις και γενικά επιχειρήματα δεν βοηθούν τους αιτούντες – η προσωπική τους δήλωση πρέπει να πείσει τον αρμόδιο αξιολογητή. “Εάν κάποιος έχει σκεφτεί σε βάθος τους λόγους του και έχει διατυπώσει με αξιοπιστία το ηθικό του δίλημμα και τις συγκρούσεις του, τότε συνήθως τίποτα δεν θα σταθεί εμπόδιο στην αναγνώριση”, επισημαίνει ο Έμπερχαρτ – χωρίς βέβαια αυτό να σημαίνει πως κατά καιρούς δεν απορρίπτονται και αρκετές αιτήσεις.
Ο Φιλ Βέρινγκ εξετάζει επίσης το ενδεχόμενο να υποβάλει αίτηση ως αντιρρησίας συνείδησης, όπως και να διοργανωθεί μία συγκέντρωση με φίλους και συμμαθητές γύρω από την άρνηση στρατιωτικής θητείας.
“Τότε θα δείξουμε με μια δημόσια, υψηλής προβολής δράση πως δεν έχουμε κανένα ενδιαφέρον να σταλούμε στον πόλεμο”, λέει. Σε κάθε περίπτωση, όταν φτάσει το ερωτηματολόγιο της Μπούντεσβερ, ο ίδιος θα απαντήσει πως δεν έχει “κανένα ενδιαφέρον” συμμετοχής στον γερμανικό στρατό.
