Πώς να μάθει κανείς για την ζωή των Ιρανών σε μία χώρα κλειστή στον Τύπο και τα ταξίδια; Μέσω της λογοτεχνίας, διότι υπάρχει πλήθος μυθιστορημάτων, βιβλίων μαρτυριών και κόμικ που περιγράφουν την Ισλαμική Δημοκρατία πέρα από τα κλισέ.
“Το Ιράν δεν είναι μια χώρα εύκολη να την καταλάβει κανείς”, παραδέχεται ο Πέντρο Καντιβάρ, ιρανός συγγραφέας εξόριστος στην Ευρώπη.
“Οταν οι άνθρωποι μου κάνουν ερωτήσεις για το Ιράν, πρέπει πρώτα να αποδομήσω στρώμα το στρώμα τα κλισέ που έχουν για την χώρα αυτή”, λέει ο συγγραφέας του βιβλίου “Τελευταία χρονιά στην πατρίδα” (Gallimard).
Ο Πέντρο Καντιβάρ περιλαμβάνεται στην πλειάδα των συγγραφέων ιρανικής καταγωγής που περιγράφουν την ζωή τους πριν από την εξορία ή τοποθετούν την ιστορία τους στο σημερινό Ιράν. Ορισμένοι έχουν γνωρίσει μεγάλη επιτυχία, όπως η Μαργιάν Σατράπι, η δημιουργός του κόμικ “Persepolis”, η Αζάρ Ναφίσι με το “Διαβάζοντας τη Λολίτα στην Τεχεράνη” ή η δημοσιογράφος Ντελφίν Μινουί με τα βιβλία “Σου γράφω από την Τεχεράνη” και “Badjens”.
Οι περιγραφές τους συναντούν τις ταινίες μεγάλων κινηματογραφιστών όπως οι Τζαφάρ Παναχί, Μοχάμαντ Ρασούλοφ και Ασγάρ Φαρχάντι, που αψηφούν τις ιρανικές αρχές για να αποτυπώσουν την πραγματικότητα της χώρας τους στις ταινίες τους.
“Ημουν πολύ χαρούμενος όταν βγήκε το Persepolis, διότι τα βιώματα της Μαργιάν Σατράπι ήταν πολύ κοντά στα δικά μου και το βιβλίο της διέλυε τα κλισέ”, δηλώνει ο Πέντρο Καντιβάρ.
Ανάμεσα σε αυτά τα κλισέ, το επίμονο στερεότυπο ενός Ιράν που “δεν είναι παρά ένα θλιβερό, επικίνδυνο ερείπιο, μία χώρα που καλύτερα να ξεχάσει κανείς προς το παρόν, χωρίς ελπίδα, χαμένη”, λέει η Λουσί Αζεμά, Γαλλίδα που έχει ζήσει στο Ιράν. Στο βιβλίο της “Μία εποχή στην Τεχεράνη” περιγράφει την ζωντάνια των παραδόσεων, την δύναμη των κοινωνικών δεσμών και την επινοητικότητα που επιτρέπουν την αντίσταση στην κυριαρχία της Ισλαμικής Δημοκρατίας.
Παράνοια
Η συγγραφέας Σαντόρτ Τζαβάν γεννημένη στο Ιράν το 1967, δίνει την σκοτεινή περιγραφή της χώρας της στο “Un violeur attentionné et délicat” (Grasset).
Σε αυτό το μυθιστόρημα γροθιά, ένας δικαστής καταδικασμένος σε ισόβια κάθειρξη διηγείται πώς έπαιξε σύμφωνα με τους κανόνες της Ισλαμικής Δημοκρατίας για να κάνει καριέρα, πριν από την πτώση του.
“Υπάρχει άνθρωπος στην χώρα αυτή που είχε μία κανονική ζωή υπό την ισλαμική εξουσία;”, αναρωτιέται.
“Το αίσθημα ότι παρακολουθείσαι, ότι σε κατασκοπεύουν δημιουργούσε παράνοια σε όλον τον πληθυσμό (…) Σε όλες τις ιρανικές οικογένειες υπήρχε τουλάχιστον ένας γιος, μία κόρη, ένας πατέρας, μια μητέρα, ένας αδελφός, μία αδελφή, μία θεία, ένας θείος, ένας ξάδελφος, μία ξαδέλφη που είχε συμβιβαστεί, είχε γίνει καταδότης και κατασκόπευε για το καθεστώς”, γράφει η Σαντόρτ Τζαβάν που ζει στην Γαλλία.
Στο βιβλίο του στο οποίο περιγράφει την παδική του ηλικία κατά την διάρκεια του πολέμου Ιράν-Ιράκ στην δεκαετία του 1980, ο Πέντρο Καντιβάρ γράφει επίσης ότι, σε ένα τέτοιο πλαίσιο, “το κρύψιμο και η αυτολογοκρισία απαιτούν συνεχή και εξαντλητική προσπάθεια” και ότι “η ίδια η φιλία είναι διάτρητη από υποψίες”.
Θεωρεί ωστόσο τυχερό τον εαυτό του που γεννήθηκε στο Ιράν, “μία χώρα με απέραντο πολιτισμικό πλούτο” και “εκ παραδόσεως ανοικτή σε άλλες επιρροές, κυρίως δυτικές”.
“Το καθεστώς δεν είναι σε καμία περίπτωση αντιπροσωπευτικό του λαού. Η κοινωνία των πολιτών έχει μία μακρά παράδοση ελευθερίας της σκέψης και αντιστέκεται παρά ταύτα εδώ και περίπου 50 χρόνια”.
Μερικές φορές το τίμημα είναι βαρύ, όπως δείχνει η ιστορία του ράπερ Τουμάζ Σαλεχί, θέμα του βιβλίου “Μία φωνή για την ελευθερία” της Μπαχαρέχ Ακράμι.
Πολύ δημοφιλής, ο 30χρονος τραγουδιστής συνελήφθη τον Οκτώβριο 2022 διότι υποστήριξε δημόσια τις διαδηλώσεις που πυροδότησε ο θάνατος της 22χρονης Μάχσα Αμίνι.
“Εβαλε λέξεις σε αυτό που πολλοί ζουν στην σιωπή: την καταστολή, τον φόβο, την αδικία…Και το πλήρωσε ακριβά: φυλακή, βασανιστήρια, απειλές, καταδίκη σε θάνατο”, συνοψίζει η Μπαχαρέχ Ακράμι.
Ο Τουμάζ Σαλεχί απελευθερώθηκε τελικά στα τέλη του 2024. Τον επόμενο χρόνο κυκλοφόρησε καινούργιο κομμάτι με τίτλο “Είμαστε ακόμα ζωντανοί”.
Πηγή ΑΠΕ-ΜΠΕ
