Δυόμισι χρόνια μετά την κοινή δήλωση για την αναβάθμιση των σχέσεων σε στρατηγική εταιρική σχέση και δύο χρόνια μετά την επίσημη επίσκεψη του Κυριάκου Μητσοτάκη στην Ινδία, η περίοδος 2024-2025 χαρακτηρίστηκε από την υψηλότερη πυκνότητα διμερών δράσεων των τελευταίων δεκαετιών.
Η γεωγραφική θέση της Ελλάδας, στο σταυροδρόμι τριών ηπείρων, της επιτρέπει να διεκδικήσει ρόλο στον Διάδρομο Μέσης Ανατολής – Ινδίας – Ευρώπης (IMEC), ένα φιλόδοξο εγχείρημα αναδιαμόρφωσης των εμπορικών και ενεργειακών ροών. Παράλληλα, η συνεργασία Ελλάδας – Ινδίας διευρύνεται σε τομείς όπως η άμυνα, η ασφάλεια, οι επενδύσεις, η επιστήμη και τεχνολογία, η εκπαίδευση, ο πολιτισμός, ο τουρισμός και η γεωργία.
Σύμφωνα με την ετήσια έκθεση 2024-2025 του Γραφείου Οικονομικών και Εμπορικών Υποθέσεων Νέου Δελχί, η ινδική οικονομία διατηρεί ισχυρή αναπτυξιακή δυναμική, εδραιώνοντας τη θέση της ως παγκόσμιας υπερδύναμης, ωθούμενη από την εγχώρια κατανάλωση και τις επενδύσεις σε υποδομές. Στο διμερές εμπόριο (Ελλάδος-Ινδίας), καταγράφεται μια αναμενόμενη στατιστική διόρθωση (-59,6%) στις εξαγωγές λόγω της συγκυριακής πτώσης των πετρελαιοειδών. Ωστόσο, παρατηρείται μια σαφής ποιοτική και δομική βελτίωση στα προϊόντα υψηλής προστιθέμενης αξίας και κυκλικής οικονομίας, που αποτελούν πλέον τη σταθερή βάση της εμπορικής μας συνεργασίας.
Στον τομέα των επενδύσεων, η Ινδία ενισχύει το αποτύπωμά της στην Ελλάδα με εμβληματικά έργα (Αεροδρόμιο Καστελίου) και αυξανόμενη δραστηριότητα στο real estate. Κεντρικός άξονας της στρατηγικής μας παραμένει η ανάδειξη της Ελλάδας ως της «Πύλης της Ινδίας προς την Ευρώπη» μέσω του διαδρόμου IMEC, ενώ η ανακοίνωση απευθείας αεροπορικής σύνδεσης εκτιμάται ότι θα λειτουργήσει ως καταλύτης για τον τουρισμό και την επιχειρηματικότητα.
Οικονομικός Διάδρομος Ινδίας – Μέσης Ανατολής – Ευρώπης (IMEC)
Ο IMEC σχεδιάστηκε ως ένα πολυτροπικό δίκτυο πλοίων και σιδηροδρόμων που θα συνδέει την Ινδία με την Ευρώπη μέσω των Ηνωμένων Αραβικών Εμιράτων, της Σαουδικής Αραβίας, της Ιορδανίας και του Ισραήλ. Στόχος είναι η μείωση του χρόνου μεταφοράς εμπορευμάτων κατά 40% και του κόστους logistics κατά 30% σε σύγκριση με τη συμβατική διαδρομή μέσω της Διώρυγας του Σουέζ.
Η Ελλάδα αναγνωρίζεται ρητά στον σχεδιασμό του IMEC ως η στρατηγική «Πύλη της Ινδίας προς την Ευρώπη»:
· Λιμάνι του Πειραιά: Αποτελεί το φυσικό σημείο εισόδου του διαδρόμου στην ευρωπαϊκή ήπειρο, όντας το μεγαλύτερο λιμάνι της Ανατολικής Μεσογείου με άμεση σιδηροδρομική σύνδεση με την Κεντρική Ευρώπη. Παρ ότι τα ελληνικά λιμάνια βρίσκονται σε στρατηγική πλεονεκτική θέση, στο σταυροδρόμι τριών ηπείρων, ικανά να λειτουργήσουν ως κόμβοι μεταφορών μεταξύ Ευρώπης, Αφρικής και Ασίας, το Ελληνικό Λιμενικό Σύστημα βρίσκεται σε μεταβατική φάση, μετά τη μεταρρύθμιση του εθνικού συστήματος μεταφορών, με συνέπεια να προκύπτουν σημαντικές επενδυτικές ευκαιρίες στον τομέα της λιμενικής βιομηχανίας και των μεταφορών εμπορευμάτων από τις μελέτες σκοπιμότητας που πραγματοποιεί το ΤΑΙΠΕΔ, για καθένα από τα δέκα μεγάλα λιμάνια της Ελλάδας, για την καλύτερη αξιοποίησή τους. Αυτές οι μελέτες θα χρησιμοποιηθούν με σκοπό την εξαγωγή συμπερασμάτων για το καλύτερο και πιο ελκυστικό μοντέλο ιδιωτικοποίησης για κάθε μελλοντικό επενδυτή, δηλαδή κύρια παραχώρηση ή επί μέρους παραχώρηση ή πλειοψηφική πώληση μετοχών, που θα επιλεγεί. Με την ολοκλήρωση αυτής της διαδικασίας, το επενδυτικό ενδιαφέρον ινδικών εταιρειών μπορεί να εκδηλωθεί για έργα ανάπτυξης και διαχείρισης λιμένων και συνδυασμένων μεταφορών στην Ελλάδα.
· Κόμβος Logistics: Η Ελλάδα καλείται να λειτουργήσει ως κόμβος διαμετακόμισης και συναρμολόγησης, αξιοποιώντας τα λιμάνια του Πειραιά, της Θεσσαλονίκης και της Αλεξανδρούπολης. «Για την επιτυχία του εγχειρήματος, απαιτείται η αναβάθμιση του ελληνικού σιδηροδρομικού δικτύου ώστε να διαχειριστεί τον αυξημένο όγκο εμπορευμάτων».
· Επενδυτικές ευκαιρίες: Η σύνδεση με τον IMEC ανοίγει τον δρόμο για ινδικές επενδύσεις σε ελληνικές υποδομές logistics και ενέργειας (π.χ. αγωγοί καθαρού υδρογόνου που προβλέπονται στον σχεδιασμό του διαδρόμου)
Παρότι η γεωπολιτική αστάθεια στη Μέση Ανατολή έχει επιβραδύνει την υλοποίηση του δυτικού σκέλους του διαδρόμου (Ισραήλ-Ιορδανία), η στρατηγική δέσμευση παραμένει ισχυρή.
Οικονομικές σχέσεις Ελλάδος – Ινδίας
Η διμερής σχέση Ελλάδας – Ινδίας έχει εισέλθει σε φάση πρωτοφανούς δυναμισμού, ειδικά μετά την ιστορική αναβάθμισή της σε «Στρατηγική Εταιρική Σχέση» τον Αύγουστο του 2023. Κεντρικός πολιτικός και οικονομικός στόχος είναι ο διπλασιασμός του διμερούς εμπορίου έως το 2030.
Την περίοδο 2022-23, ο όγκος εμπορίου κατέγραψε ιστορικό υψηλό φτάνοντας τα 1,94 δισ. δολάρια, παρουσιάζοντας αύξηση κατά μέσο όρο 31% την τελευταία τετραετία. Το ίδιο έτος το εμπορικό ισοζύγιο κατέστη για πρώτη φορά πλεονασματικό υπέρ της Ελλάδας (+372 εκατ. δολ.), γεγονός που οφειλόταν σχεδόν αποκλειστικά στην εκρηκτική αύξηση των ελληνικών εξαγωγών πετρελαιοειδών, οι οποίες ανήλθαν στα 946 εκατ. δολάρια. Ωστόσο, το διάστημα 2024-2025 παρατηρήθηκε μια αναμενόμενη στατιστική διόρθωση.
Το διμερές εμπόριο αγαθών παρουσίασε σημαντική κάμψη ως προς την αξία των ελληνικών εξαγωγών, κυρίως λόγω ανάσχεσης των εξαγωγών πετρελαιοειδών που είχαν διογκώσει τα στατιστικά μεγέθη των προηγούμενων ετών. «Η εξέλιξη αυτή επαναφέρει την επιτακτική ανάγκη για διαφοροποίηση του ελληνικού εξαγωγικού καλαθιού πέρα από τα πετρελαιοειδή, εστιάζοντας σε προϊόντα υψηλότερης προστιθέμενης αξίας όπως τα τρόφιμα, τα φαρμακευτικά και τα δομικά υλικά» σημειώνεται στην Έκθεση. Η αξία των ελληνικών εξαγωγών μειώθηκε κατά 59,6% στα 382,06 εκατ. δολάρια, λόγω της πτώσης στα πετρελαιοειδή (-68%). Η μείωση των εξαγωγών οφείλεται σχεδόν αποκλειστικά στην πτώση των εξαγωγών ακατέργαστου πετρελαίου και λαδιών πετρελαίου κατά 492,47 εκατ. δολάρια (-68%).
Εξαιρουμένων των πετρελαιοειδών, οι ελληνικές εξαγωγές διατηρήθηκαν σταθερές. Στα τρόφιμα, παρατηρήθηκε μικρή αύξηση της αξίας (1,03 εκατ. δολ.), με οδηγούς τα παρασκευάσματα διατροφής για ζώα και την κορινθιακή σταφίδα, η οποία σχεδόν διπλασίασε τις εξαγωγές της. Αντίθετα, οι εξαγωγές ακτινιδίων και μήλων σημείωσαν πτώση. Σημαντική παρουσία διατηρούν τα υλικά προς ανακύκλωση (αργίλιο, χαρτί), τα οποία αποτελούν σταθερό πυλώνα των ελληνικών εξαγωγών προς την Ινδία.
Οι εισαγωγές από την Ινδία παρέμειναν σταθερές στα 1,05 δισ. δολάρια, με κυριότερα προϊόντα το αργίλιο, τα οργανικά χημικά, τον ηλεκτρολογικό εξοπλισμό και τα φάρμακα. Η Ελλάδα προμηθεύεται από την Ινδία κυρίως βιομηχανικές πρώτες ύλες και ημιτελή προϊόντα. Το ακατέργαστο αλουμίνιο παραμένει σταθερά το κορυφαίο εισαγόμενο προϊόν. Σημαντική είναι η αύξηση που καταγράφεται στους ηλεκτρικούς μετασχηματιστές, γεγονός που συνδέεται με τις επενδύσεις αναβάθμισης του δικτύου ηλεκτρικής ενέργειας στην Ελλάδα. Επίσης, τα φάρμακα παρουσιάζουν αυξητική τάση, αναδεικνύοντας τον ρόλο της Ινδίας ως “φαρμακείου του κόσμου”.
Εμπόριο υπηρεσιών – Επενδύσεις
Η κυριαρχία των ελληνικών εισπράξεων οφείλεται πρωτίστως στον κλάδο των θαλάσσιων μεταφορών, καθώς ο ελληνόκτητος εμπορικός στόλος μεταφέρει σημαντικό μέρος των ινδικών εξαγωγών και εισαγωγών ενεργειακών προϊόντων. Η κορύφωση των εισπράξεων το 2022 στα 908 εκατ. ευρώ συνδέεται άμεσα με την παγκόσμια άνοδο των ναύλων εκείνη την περίοδο. Η διορθωτική πορεία που παρατηρείται το 2023 και το 2024 (σταθεροποίηση στα 733 εκατ. ευρώ) αντανακλά την εξομάλυνση της ναυτιλιακής αγοράς, ωστόσο τα μεγέθη παραμένουν υψηλότερα από τα προ-πανδημικά επίπεδα του 2020.
Η ναυτιλία κυριαρχεί απόλυτα στις εξαγωγές υπηρεσιών, ωστόσο ο τουρισμός καταγράφει αξιοσημείωτη δυναμική με αύξηση μεριδίου, αντικατοπτρίζοντας το αυξανόμενο ενδιαφέρον των Ινδών επισκεπτών για την Ελλάδα. Στον τουρισμό, οι αφίξεις από την Ινδία αυξήθηκαν κατά 18% φτάνοντας τις 53.000. Το γεγονός ότι η αύξηση αυτή επιτεύχθηκε χωρίς την ύπαρξη απευθείας αεροπορικής σύνδεσης, υπογραμμίζει την τεράστια δυναμική και τη λανθάνουσα ζήτηση που αναμένεται να απελευθερωθεί άμεσα. Η ανακοίνωση της έναρξης απευθείας πτήσεων από τις εταιρείες IndiGo και Aegean αποτελεί game-changer καθώς εκτιμάται ότι θα εκτινάξει τις τουριστικές ροές και να διευκολύνει καθοριστικά την επιχειρηματική κινητικότητα, καλύπτοντας το σημαντικότερο κενό στη διμερή συνδεσιμότητα.
Στον αντίποδα, οι πληρωμές της Ελλάδας προς την Ινδία παρουσιάζουν μια σταθερή και αδιάλειπτη αυξητική τάση, διπλασιαζόμενες σχεδόν από το 2020 (66 εκατ. €) έως το 2024 (125 εκατ. €). Αυτή η αύξηση υποδηλώνει τη σταδιακή διείσδυση ινδικών εταιρειών στην ελληνική αγορά, κυρίως στους τομείς της τεχνολογίας και των επιχειρηματικών υπηρεσιών.
Στον τομέα των άμεσων επενδύσεων, παρά το θετικό κλίμα που καλλιεργείται σε πολιτικό επίπεδο, οι ροές κεφαλαίων παραμένουν σε χαμηλά επίπεδα συγκριτικά με το μέγεθος και τη δυναμική των δύο οικονομιών. Η Ινδία εστιάζει στρατηγικά στην προσέλκυση επενδύσεων σε τομείς αιχμής, όπως οι ημιαγωγοί, η αμυντική βιομηχανία και η πράσινη ενέργεια με το απόθεμα των επενδύσεων να έχει υπερδεκαπλασιαστεί από τα 3 εκατ. ευρώ το 2020 στα 40 εκατ. ευρώ το 2024. Η εμβληματικότερη επένδυση είναι η συμμετοχή της ινδικής GMR Airports Ltd. στην κοινοπραξία για την κατασκευή και διαχείριση του νέου Διεθνούς Αερολιμένα στο Καστέλι Κρήτης. Παράλληλα, παρατηρείται έκρηξη ενδιαφέροντος για την ελληνική αγορά ακινήτων μέσω του προγράμματος Golden Visa, με τις αγορές από Ινδούς επενδυτές να σημειώνουν άνοδο 37% το δίμηνο Ιουλίου-Αυγούστου 2024
Για την Ελλάδα, σημαντικές ευκαιρίες αναδύονται στην τοποθέτησή της ως βασικού εταίρου της Ινδίας στην ευρωπαϊκή εφοδιαστική αλυσίδα και στις ψηφιακές υπηρεσίες. Η επενδυτική παρουσία της Ελλάδας στην Ινδία, αν και ποσοτικά περιορισμένη, παρουσιάζει ποιοτική δυναμική μέσω συγκεκριμένων επιχειρηματικών ομίλων που έχουν εδραιωθεί στην τοπική αγορά. Παρά τα χαμηλά λογιστικά μεγέθη, υπάρχει ουσιαστική δραστηριότητα από εταιρείες όπως η Pharmathen S.A. στον φαρμακευτικό κλάδο, η Alumil India στα συστήματα αλουμινίου και η Frigoglass, ενώ έντονο ενδιαφέρον καταγράφεται για περαιτέρω διείσδυση στους τομείς των τροφίμων (ελαιόλαδο, φέτα, κρασί) και των δομικών υλικών.
Καθοριστικό ρόλο αναμένεται να διαδραματίσει η πρόσφατη εμπορική συμφωνία ελεύθερων συναλλαγών μεταξύ Ινδίας και Ευρωπαϊκής Ένωσης η διαπραγμάτευση της οποίας διάρκεσε περισσότερο από 20 χρόνια.
