Στον ριζικό ανασχηματισμό των μηχανισμών πρόληψης και αντιμετώπισης δασικών πυρκαγιών, καθώς και κάθε είδους φυσικής, ανθρωπογενούς ή τεχνολογικής καταστροφής, στοχεύει το νομοσχέδιο του Υπουργείου Κλιματικής Κρίσης και Πολιτικής Προστασίας, με τον τίτλο «Ενεργή Μάχη», που έτυχε ευρύτερης αποδοχής την Πέμπτη, από την Ολομέλεια της Βουλής.
Ο νόμος εισάγει μια ολοκληρωμένη «αρχιτεκτονική» αναδιοργάνωσης της πολιτικής προστασίας, η οποία εδράζεται σε έξι κεντρικούς πυλώνες:
Θεσμοθέτηση Σύγχρονου Συστήματος Διοίκησης Συμβάντων (Incident Command System)
Εισάγεται ενιαίο Σύστημα Διοίκησης Συμβάντων, με σαφείς κανόνες εμπλοκής, καθορισμένο στοιχείο διοίκησης στο πεδίο, επιχειρησιακά κέντρα συμβάντος και περιφερειακά κέντρα διαχείρισης κρίσεων.
Καθιερώνεται κοινή επιχειρησιακή γλώσσα και σαφής κατανομή ρόλων μεταξύ όλων των εμπλεκόμενων φορέων, με στόχο τη διαλειτουργικότητα και τον περιορισμό του κατακερματισμού που χαρακτήριζε το προηγούμενο μοντέλο.
Θεσμοθετημένη άντληση επιχειρησιακών διδαγμάτων
Για πρώτη φορά προβλέπεται θεσμικά η συστηματική αξιολόγηση κάθε μεγάλης καταστροφής:
- Σύσταση Ειδικών Επιστημονικών Επιτροπών Αξιολόγησης για εκτεταμένα συμβάντα, όπως μεγάλες δασικές πυρκαγιές.
- Καθιέρωση Επιτροπής Ετήσιου Απολογισμού Αντιπυρικής Περιόδου, με καταγραφή μετρήσιμων δεικτών (χρόνοι απόκρισης, αίτια πυρκαγιών, διαθεσιμότητα μέσων, κόστος κινητοποίησης κ.ά.).
Η Ετήσια Έκθεση θα διαβιβάζεται στη Βουλή των Ελλήνων και θα δημοσιοποιείται, ενισχύοντας τη διαφάνεια και τη λογοδοσία.
Δεκαετές Στρατηγικό Σχέδιο Ολοκληρωμένης Διαχείρισης Δασικών Πυρκαγιών
Καθιερώνεται για πρώτη φορά δεκαετής στρατηγικός σχεδιασμός με:
- Μετρήσιμους στόχους πρόληψης,
- Ανάλυση κινδύνου ανά Περιφέρεια και Δήμο,
- Εξειδίκευση σε τοπικό επίπεδο,
- Ψηφιακή χαρτογράφηση κρίσιμων στοιχείων (υποδομές, δίκτυα, δασικοί δρόμοι, μονοπάτια).
Η προσέγγιση μετατοπίζει το βάρος από τη διαχείριση της κρίσης στη συστηματική πρόληψη.
Ενίσχυση πρόληψης και τεχνικής υποστήριξης ΟΤΑ
Δημιουργείται Επιτροπή Αξιολόγησης και Ελέγχου έργων πρόληψης (αντιπλημμυρικά, αντιδιαβρωτικά κ.ά.), ενώ παρέχεται δυνατότητα επικουρικής αδειοδότησης από τη Γενική Γραμματεία Πολιτικής Προστασίας για μικρούς νησιωτικούς και ορεινούς Δήμους εντός 90 ημερών.
Θεσπίζεται μηχανισμός ελέγχου υλοποίησης και λογοδοσίας, ενώ προβλέπεται δυνατότητα υποστηρικτικής ανάθεσης καθηκόντων ωρίμανσης, υλοποίησης και διαχείρισης δράσεων στο Τεχνικό Επιμελητήριο Ελλάδας (Τ.Ε.Ε.), ώστε ο σχεδιασμός να μεταφράζεται σε ώριμες και εφαρμόσιμες παρεμβάσεις, ιδίως σε επίπεδο Περιφερειών και Δήμων.
Επιστημονική τεκμηρίωση και επιχειρησιακή μετεωρολογία
Ενισχύεται η Εθνική Βάση Δεδομένων και ιδρύεται Μονάδα Επιχειρησιακής Μετεωρολογίας στο ΕΣΚΕΔΙΚ, καθώς και Επιτροπή Εκτίμησης Πλημμυρικού Κινδύνου.
Στόχος είναι όχι μόνο η πρόβλεψη του καιρικού φαινομένου, αλλά και η εκτίμηση των πιθανών συνεπειών του, ενσωματώνοντας δεδομένα και ανάλυση κινδύνου στη λήψη αποφάσεων.
Αναβάθμιση Πυροσβεστικής Ακαδημίας και ρυθμίσεις εκπαίδευσης
Ενισχύεται το πλαίσιο εκπαίδευσης, με αύξηση από 3% σε 10% της ειδικής κατηγορίας εισαγωγής στην Πυροσβεστική Ακαδημία για πολύτεκνους και τρίτεκνους, καθώς και πρόνοιες για ειδική μετάταξη και εκπαίδευση αποφοίτων παραγωγικών σχολών, ενισχύοντας τη στελέχωση και τον επαγγελματισμό του Σώματος.
Στήριξη από κόμματα της αντιπολίτευσης
Η “Ενεργή Μάχη” συγκέντρωσε σημαντική στήριξη και από κόμματα της αντιπολίτευσης σε επιμέρους διατάξεις. Συγκεκριμένα, από τα άρθρα του νομοσχεδίου υπερψηφίστηκαν:
- Από το ΠΑΣΟΚ: 78 άρθρα
- Από τον ΣΥΡΙΖΑ: 27 άρθρα
- Από το ΚΚΕ: 1 άρθρο
- Από τη Νέα Αριστερά: 43 άρθρα
- Από την Ελληνική Λύση: 5 άρθρα
- Από τη Νίκη: 38 άρθρα
Όπως τόνισε ο υπουργός Κλιματικής Κρίσης και Πολιτικής Προστασίας, Γιάννης Κεφαλογιάννης, χαρακτηριστικό της «Ενεργής Μάχης» υπήρξε η μακρά και συστηματική διαβούλευση του Υπουργείου με φορείς, επιστημονικές ενώσεις, υπηρεσιακά στελέχη και την Τοπική Αυτοδιοίκηση. Επίσης, ότι κατά την ακρόαση στην αρμόδια Επιτροπή, η συντριπτική πλειονότητα των συμμετεχόντων – εκπρόσωποι της επιστημονικής κοινότητας, στελέχη πολιτικής προστασίας, φορείς των Περιφερειών και των Δήμων, καθώς και εκπρόσωποι της κοινωνίας των πολιτών – χαιρέτισαν τη νομοθετική πρωτοβουλία ως βήμα προς τη σωστή κατεύθυνση.
Ο κ. Κεφαλογιάννης ανέφερε ότι «η επιστημονική κοινότητα δεν κλήθηκε απλώς να επικυρώσει ειλημμένες αποφάσεις, αλλά να συμβάλει ουσιαστικά στη διαμόρφωση των ρυθμίσεων, θέτοντας μεθοδολογικά όρια, αναδεικνύοντας την ανάγκη για τεκμηρίωση, δεδομένα και μοντέλα αξιολόγησης. Παράλληλα, η βιωματική γνώση των στελεχών της πρώτης γραμμής ενσωματώθηκε σε κρίσιμες διατάξεις, ενώ η Τοπική Αυτοδιοίκηση κατέθεσε την εμπειρία της εγγύτητας, επισημαίνοντας τις ιδιαιτερότητες και τις τρωτότητες κάθε περιοχής. Στο πλαίσιο αυτό, ενσωματώθηκαν προτάσεις φορέων και κομμάτων της αντιπολίτευσης, τόσο κατά τη δημόσια διαβούλευση όσο και κατά τη συζήτηση στην Επιτροπή και στην Ολομέλεια».
Οι νομοτεχνικές βελτιώσεις
Όπως αναφέρει το ΑΠΕ-ΜΠΕ, ο υπουργός Κλιματικής Κρίσης και Πολιτικής Προστασίας κατέθεσε νομοτεχνικές βελτιώσεις που ενσωματώνουν παρατηρήσεις φορέων και κομμάτων νομοτεχνικές μετά από τις προτάσεις και της αντιπολίτευσης:
- Στο άρθρο 19 εμπλουτίστηκε το πλαίσιο κατανομής μέτρων με ρητή αναφορά σε δείκτες πλημμυρικού και λοιπών κινδύνων, καθώς και σε διαπιστωμένες ελλείψεις προσωπικού, κατόπιν πρότασης του Πανελληνίου Συλλόγου Στελεχών Πολιτικής Προστασίας.
- Στα άρθρα 37-40 ενσωματώθηκαν παρατηρήσεις για τη θεσμοθέτηση υγειονομικών και περιβαλλοντικών πρωτοκόλλων παρακολούθησης της ποιότητας του αέρα και δημοσιοποίησης δεδομένων σε πραγματικό χρόνο.
- Με νομοτεχνικές βελτιώσεις χαρακτήρας των Π.Ε.Σ.Ο.Π.Π. και Τ.Ε.Σ.Ο.Π.Π, κατόπιν παρεμβάσεων Περιφερειών και Δήμων, ενισχύοντας τη θεσμική θωράκιση των αποφάσεων των αιρετών.
Ο κ. Κεφαλογιάννης σημείωσε ότι η διαδικασία δεν εξάλειψε τις διαφωνίες, ούτε θα ήταν υγιές να το πράξει, αλλά δημιούργησε έναν κοινό τόπο ως προς τη βασική κατεύθυνση: τη μετάβαση από τον κατακερματισμό στη διαλειτουργικότητα, από τον αυτοσχεδιασμό στη διαδικασία και από τη συγκυριακή αντίδραση σε ένα σύστημα που μαθαίνει και εξελίσσεται.
Μετά την ψήφιση του νομοσχεδίου, ο υπουργός Κλιματικής Κρίσης και Πολιτικής Προστασίας δήλωσε: «Θέλω να ευχαριστήσω ειλικρινά όλους τους φορείς, την επιστημονική κοινότητα, τα στελέχη της πρώτης γραμμής, την Τοπική Αυτοδιοίκηση και τα κόμματα της αντιπολίτευσης που συνέβαλαν δημιουργικά στη διαμόρφωση αυτού του νόμου. Αυτό που πετύχαμε είναι κάτι περισσότερο από μια νομοθετική παρέμβαση. Είναι ένα βήμα ενίσχυσης της θεσμικής ωριμότητας της Ελλάδας. Και αυτό, τελικά, είναι η ουσία της “Ενεργής Μάχης”: όχι μια μάχη της στιγμής, αλλά μια διαρκής επιλογή ευθύνης απέναντι στους πολίτες και στο μέλλον τους».
