Σε μια εποχή όπου οι γεωπολιτικές αναταράξεις αναδιαμορφώνουν το παγκόσμιο χρηματοπιστωτικό σύστημα και το δολάριο χάνει έδαφος, η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα (ΕΚΤ) αποφάσισε να κάνει ένα αποφασιστικό βήμα: να μετατρέψει τον μηχανισμό repo του Ευρωσυστήματος για κεντρικές τράπεζες (EUREP) από ένα περιορισμένο περιφερειακό εργαλείο σε ένα παγκόσμιο δίχτυ ασφαλείας ρευστότητας σε ευρώ. Η απόφαση, που ανακοινώθηκε σήμερα, 14 Φεβρουαρίου 2026, από την ίδια την πρόεδρο Christine Lagarde στη Διάσκεψη Ασφαλείας του Μονάχου, δεν αποτελεί απλώς μια τεχνική προσαρμογή — είναι μια στρατηγική κίνηση που φιλοδοξεί να ενισχύσει τον διεθνή ρόλο του ευρώ και να θωρακίσει την ευρωζώνη απέναντι σε έναν ολοένα πιο ασταθή κόσμο.
Τι είναι το EUREP και τι αλλάζει
Το EUREP (Eurosystem Repo Facility for Central Banks) δημιουργήθηκε το 2020, στην καρδιά της πανδημίας COVID-19, ως ένας μηχανισμός έκτακτης ανάγκης που παρείχε ρευστότητα σε ευρώ σε κεντρικές τράπεζες εκτός ευρωζώνης έναντι υψηλής ποιότητας εγγυήσεων σε ευρώ. Μέχρι σήμερα, ήταν διαθέσιμο μόνο σε οκτώ χώρες που γειτνιάζουν με την ευρωζώνη — κυρίως χώρες της Ανατολικής Ευρώπης όπως η Ρουμανία, η Ουγγαρία, η Αλβανία και το Μαυροβούνιο — με αυστηρά όρια και περιορισμούς χρήσης.
Το αναβαθμισμένο EUREP, που θα τεθεί σε εφαρμογή από το τρίτο τρίμηνο του 2026, φέρνει ριζικές αλλαγές. Πρώτον, ανοίγει τις πόρτες του σε όλες τις κεντρικές τράπεζες του πλανήτη, με μόνη εξαίρεση όσες αποκλείονται για λόγους ξεπλύματος χρήματος, χρηματοδότησης της τρομοκρατίας ή διεθνών κυρώσεων — όπως π.χ. η Ρωσία. Δεύτερον, το ανώτατο όριο δανεισμού αυξάνεται σημαντικά, φτάνοντας τα 50 δισεκατομμύρια ευρώ ανά κεντρική τράπεζα — πολύ υψηλότερο από τα προηγούμενα αυστηρά όρια. Τρίτον, δεν υπάρχουν πλέον περιορισμοί στη χρήση των κεφαλαίων: ενώ παλαιότερα τα κεφάλαια προορίζονταν αποκλειστικά για δανεισμό προς το εγχώριο χρηματοπιστωτικό σύστημα, τώρα οι κεντρικές τράπεζες μπορούν να τα χρησιμοποιήσουν για οποιαδήποτε προσωρινή ανάγκη χρηματοδότησης.
Μια ακόμη σημαντική αλλαγή αφορά τη διαφάνεια: η ΕΚΤ δεν θα δημοσιεύει πλέον ποιες κεντρικές τράπεζες έχουν πρόσβαση στις γραμμές repo, αλλά θα δίνει μόνο συνολικά εβδομαδιαία στοιχεία για τις αναλήψεις ρευστότητας σε ευρώ. Η πρόσβαση γίνεται μέσω επίσημης επιστολής του διοικητή της εκάστοτε κεντρικής τράπεζας προς την πρόεδρο της ΕΚΤ, και η έγκριση παραμένει στην αρμοδιότητα του Διοικητικού Συμβουλίου.
Το γεωπολιτικό υπόβαθρο: γιατί τώρα
Η απόφαση δεν έρχεται σε κενό. Η πρόεδρος Lagarde επέλεξε συμβολικά τη Διάσκεψη Ασφαλείας του Μονάχου — ένα βήμα που στην ίδια αναγνώρισε ως πρωτόγνωρο για επικεφαλής κεντρικής τράπεζας — για να συνδέσει τη νομισματική πολιτική με την ευρωπαϊκή ασφάλεια. Το μήνυμά της ήταν σαφές: σε έναν κόσμο όπου οι εμπορικές εξαρτήσεις μπορούν να χρησιμοποιηθούν ως όπλο, η Ευρώπη πρέπει να είναι πηγή σταθερότητας.
Η συγκυρία είναι εύγλωττη. Το δολάριο έχει χάσει περίπου 11% της αξίας του το 2025, καταγράφοντας τη χειρότερη επίδοση πρώτου εξαμήνου από το 1991. Η απρόβλεπτη οικονομική πολιτική της κυβέρνησης Trump, με τους εμπορικούς πολέμους και τις διακυμάνσεις στα δασμολογικά, έχει οδηγήσει επενδυτές και κεντρικές τράπεζες να επανεκτιμήσουν το ρόλο του δολαρίου. Σύμφωνα με τα στοιχεία του ΔΝΤ, το μερίδιο του δολαρίου στα παγκόσμια συναλλαγματικά αποθέματα υποχώρησε στο 56,3% το δεύτερο τρίμηνο του 2025, από 71,2% στις αρχές του 1999, ενώ το ευρώ ανέβηκε στο 21,1%.
Παράλληλα, η έκθεση της ΕΚΤ/ESRB τον Ιανουάριο του 2026 για τους κινδύνους χρηματοπιστωτικής σταθερότητας από τη γεωοικονομική κατακερματισμό προσέφερε την επιστημονική βάση για αυτήν την απόφαση. Η έκθεση τεκμηρίωσε πώς η αύξηση της οικονομικής αβεβαιότητας που προέρχεται από τις ΗΠΑ μεταδίδεται στην ευρωζώνη μέσω του τραπεζικού συστήματος: μια αύξηση κατά μία τυπική απόκλιση στην έκθεση τραπεζών στην αμερικανική αβεβαιότητα συνδέεται με μείωση περίπου 4,5% στον συνολικό δανεισμό και αύξηση 90 μονάδων βάσης στα επιτόκια δανεισμού.
Πώς λειτουργεί το νέο EUREP στην πράξη
Στην ουσία, το EUREP λειτουργεί ως δανειστής έσχατης ανάγκης σε ευρώ για κεντρικές τράπεζες παγκοσμίως. Οι κεντρικές τράπεζες μπορούν να δανειστούν έως 50 δισ. ευρώ έναντι εγγυήσεων υψηλής ποιότητας — συγκεκριμένα, εμπορεύσιμα περιουσιακά στοιχεία σε ευρώ που έχουν εκδοθεί από κεντρικές ή τοπικές κυβερνήσεις του Ευρωπαϊκού Οικονομικού Χώρου (EΟΧ), αναγνωρισμένους οργανισμούς και υπερεθνικές οντότητες. Τα περιουσιακά στοιχεία πρέπει να ανήκουν στις κατηγορίες haircut I ή II και να πληρούν την ελάχιστη απαίτηση πιστοληπτικής αξιολόγησης (credit quality step 3).
Η τιμολόγηση παραμένει σε επίπεδα backstop — δηλαδή ελαφρώς υψηλότερα από τις διμερείς γραμμές swap — ώστε να καθίσταται ελκυστικό μόνο σε συνθήκες πίεσης στις αγορές. Η υλοποίηση είναι αποκεντρωμένη: ενώ η ΕΚΤ καθορίζει το πλαίσιο, επιλεγμένες εθνικές κεντρικές τράπεζες του Ευρωσυστήματος λειτουργούν ως νομικοί αντισυμβαλλόμενοι, αναλαμβάνοντας τη διαχείριση λογαριασμών και συναλλαγών. Η ένταξη κεντρικών τραπεζών εκτός ευρωζώνης προγραμματίζεται να ξεκινήσει το τρίτο τρίμηνο του 2026.
Κριτική ανάλυση: τα θετικά
Ενίσχυση του διεθνούς ρόλου του ευρώ
Το αναβαθμισμένο EUREP αποτελεί ίσως το πιο συγκεκριμένο βήμα που έχει κάνει η ΕΚΤ για την ενίσχυση του διεθνούς ρόλου του ευρώ. Προσφέροντας στις κεντρικές τράπεζες του κόσμου τη βεβαιότητα ότι θα έχουν πρόσβαση σε ρευστότητα σε ευρώ σε περιόδους κρίσης, η ΕΚΤ δημιουργεί κίνητρα για επενδύσεις, δανεισμό και εμπόριο σε ευρώ. Αυτό είναι ιδιαίτερα σημαντικό τη στιγμή που το μερίδιο του ευρώ στα παγκόσμια αποθεματικά παραμένει σταθερά γύρω στο 20%, πολύ πίσω από το δολάριο. Το EUREP μπορεί να αποτελέσει καταλύτη αλλαγής.
Θωράκιση έναντι χρηματοπιστωτικών κρίσεων
Το νέο EUREP προσφέρει ένα ουσιαστικό δίχτυ ασφαλείας. Όταν κεντρικές τράπεζες εκτός ευρωζώνης αντιμετωπίζουν έλλειψη ρευστότητας σε ευρώ, το αποτέλεσμα μπορεί να είναι αναγκαστικές πωλήσεις (fire sales) ευρωπαϊκών ομολόγων, που αυξάνουν τα επιτόκια και πλήττουν τη μετάδοση της νομισματικής πολιτικής. Για χώρες όπως η Ελλάδα, που έχουν βιώσει τις καταστροφικές συνέπειες ανελεγμένων αυξήσεων στα spreads, η αποτροπή τέτοιων σεναρίων έχει άμεση πρακτική σημασία.
Οικονομική διπλωματία και εμπορικές συμμαχίες
Το αναβαθμισμένο EUREP δεν είναι μόνο νομισματικό εργαλείο — είναι και εργαλείο οικονομικής διπλωματίας. Όπως επεσήμαναν αναλυτές, η δυνατότητα προσφοράς γραμμών repo παράλληλα με εμπορικές συμφωνίες — όπως η πρόσφατη συμφωνία ΕΕ-Ινδίας — μπορεί να αποτελέσει ισχυρό διπλωματικό εργαλείο. Σε μια εποχή όπου οι ΗΠΑ υπό τον Trump είναι πιο εσωστρεφείς, η Ευρώπη μπορεί να γεμίσει το κενό ως πάροχος χρηματοπιστωτικής ασφάλειας για αναδυόμενες οικονομίες.
Σταθερότητα στις αγορές ομολόγων
Για τις αγορές ομολόγων της ευρωζώνης, το EUREP λειτουργεί προστατευτικά. Καθώς ξένοι επενδυτές κατέχουν σχεδόν 1 τρισ. ευρώ σε κρατικά ομόλογα της ευρωζώνης, η αποτροπή αναγκαστικών πωλήσεων σε περιόδους πίεσης προστατεύει άμεσα τα επιτόκια δανεισμού των κρατών-μελών. Αυτό είναι ιδιαίτερα σημαντικό για χώρες της περιφέρειας της ευρωζώνης, συμπεριλαμβανομένης της Ελλάδας, όπου τα spreads παραμένουν ευαίσθητα σε εξωτερικά shocks.
Κριτική ανάλυση: οι κίνδυνοι και τα ερωτηματικά
Ηθικός κίνδυνος και μεταφορά κινδύνου
Το μεγαλύτερο ερωτηματικό που προκύπτει είναι αυτό που αντιμετώπισαν οι ΗΠΑ για δεκαετίες ως εκδότες του κυρίαρχου αποθεματικού νομίσματος: τι γίνεται όταν ξένοι δανειζόμενοι αντιμετωπίζουν προβλήματα με το χρέος τους σε ευρώ; Η ΕΚΤ και οι κυβερνήσεις της ευρωζώνης μπορεί να βρεθούν σε δύσκολες θέσεις, ειδικά αν μια εμπορική τράπεζα σε χώρα που δανείστηκε μέσω EUREP βρεθεί σε κίνδυνο. Το περίφημο δίλημμα του John Connally — το δολάριο είναι δικό μας νόμισμα αλλά δικό σας πρόβλημα — μπορεί να αποκτήσει ευρωπαϊκή έκδοση.
Μειωμένη διαφάνεια
Η απόφαση της ΕΚΤ να μη δημοσιεύει πλέον ποιες κεντρικές τράπεζες χρησιμοποιούν το EUREP εγείρει σημαντικά ερωτήματα διαφάνειας. Από τη μία πλευρά, η εμπιστευτικότητα είναι κατανοητή — καμία κεντρική τράπεζα δεν θέλει να δημοσιοποιηθεί ότι χρειάζεται έκτακτη ρευστότητα, καθώς αυτό μπορεί να πυροδοτήσει πανικό στις αγορές (το γνωστό stigma effect). Από την άλλη, όμως, η απουσία δημόσιου ελέγχου σημαίνει ότι οι πολίτες της ευρωζώνης δεν θα γνωρίζουν ποιοι επωφελούνται από τη ρευστότητα που παρέχει το Ευρωσύστημα — και σε ποιον βαθμό.
Πολιτικοποίηση και γεωπολιτικές εντάσεις
Ορισμένοι από τους ίδιους τους αξιωματούχους της ΕΚΤ αναγνώρισαν ότι στο παρελθόν οι αποφάσεις για το ποιες κεντρικές τράπεζες λαμβάνουν γραμμή EUREP είχαν πολιτικό χαρακτήρα. Η καθολικοποίηση της πρόσβασης επιλύει αυτό το πρόβλημα εν μέρει, αλλά δημιουργεί νέα ερωτήματα: πώς θα διαχειριστεί η ΕΚΤ την παροχή ρευστότητας σε κεντρικές τράπεζες χωρών με αμφιλεγόμενες πολιτικές επιλογές, όπως την Τουρκία ή τη Σαουδική Αραβία; Η νομισματική πολιτική κινδυνεύει να εμπλακεί με γεωπολιτικούς υπολογισμούς που ξεπερνούν την αποστολή μιας κεντρικής τράπεζας.
Δομικά εμπόδια για το ευρώ
Παρά τη φιλοδοξία της, η κίνηση της ΕΚΤ δεν μπορεί από μόνη της να αναδείξει το ευρώ σε ισότιμο ανταγωνιστή του δολαρίου. Η ευρωζώνη παραμένει κατακερματισμένη σε δημοσιονομικό επίπεδο: δεν υπάρχει ακόμη ενιαίο ευρωπαϊκό ομόλογο σε βάθος και πλάτος αντίστοιχο με τα US Treasuries, η Ένωση Κεφαλαιαγορών παραμένει ατελής, και η πολιτική αβεβαιότητα από την πολυμορφία των κρατών-μελών συνεχίζει να αποθαρρύνει την ευρύτερη υιοθέτηση του ευρώ ως αποθεματικού νομίσματος. Το EUREP είναι ένα αναγκαίο αλλά όχι ικανό βήμα.
Κίνδυνος υπερβολικής εξάρτησης
Υπάρχει και ο κίνδυνος ηθικού κινδύνου (moral hazard): αν οι κεντρικές τράπεζες γνωρίζουν ότι έχουν πάντα πρόσβαση σε έκτακτη ρευστότητα, μπορεί να μειωθεί το κίνητρο για προληπτική διαχείριση κινδύνου. Η backstop τιμολόγηση αμβλύνει το πρόβλημα, αλλά δεν το εξαλείφει. Επιπλέον, η άρση των περιορισμών στη χρήση των κεφαλαίων — που πλέον δεν δεσμεύονται για δανεισμό προς το εγχώριο χρηματοπιστωτικό σύστημα — ανοίγει την πόρτα σε χρήσεις που δεν είχαν προβλεφθεί αρχικά.
Επίλογος: μια τολμηρή κίνηση με ανοικτά ερωτήματα
Η αναβάθμιση του EUREP είναι αναμφίβολα μια από τις πιο τολμηρές κινήσεις της θητείας Lagarde. Σε μια εποχή όπου οι συντεταγμένες τάξεις της παγκόσμιας οικονομίας αμφισβητούνται, η Ευρώπη επιχειρεί να καλύψει το κενό που αφήνει η αμερικανική εσωστρέφεια.
Ωστόσο, η επιτυχία του εγχειρήματος δεν εξαρτάται μόνο από την ΕΚΤ. Απαιτεί πρόοδο στην Ένωση Κεφαλαιαγορών, αύξηση της έκδοσης κοινού ευρωπαϊκού χρέους, και πολιτική βούληση για βαθύτερη δημοσιονομική ολοκλήρωση. Χωρίς αυτά, το EUREP παραμένει ένα σημαντικό αλλά μεμονωμένο εργαλείο, ικανό να αποτρέψει κρίσεις αλλά όχι να αλλάξει θεμελιωδώς τον νομισματικό χάρτη του κόσμου.
Για την Ελλάδα και τις υπόλοιπες χώρες της περιφέρειας, το μήνυμα είναι διπλό: από τη μία πλευρά, ένα ισχυρότερο ευρώ και ένα πιο σταθερό χρηματοπιστωτικό περιβάλλον συνεπάγεται χαμηλότερα κόστη δανεισμού και μεγαλύτερη ασφάλεια για επενδύσεις. Από την άλλη, οι κίνδυνοι που συνοδεύουν τη μετατροπή του ευρώ σε παγκόσμιο νόμισμα αναφοράς — από τον ηθικό κίνδυνο έως τις γεωπολιτικές περιπλοκές — απαιτούν συνεχή επαγρύπνηση και δημόσιο διάλογο.
Το EUREP αποτελεί την απάντηση της ΕΚΤ στο ερώτημα πώς θα μοιάζει το παγκόσμιο χρηματοπιστωτικό σύστημα σε έναν κατακερματισμένο κόσμο. Το αν αυτή η απάντηση θα αποδειχθεί επαρκής θα κριθεί όχι στην ήρεμη περίοδο της εγκαινίασής του, αλλά στην πρώτη πραγματική κρίση που θα δοκιμάσει τις αντοχές του.
