Η Τουρκία συνεχίζει σταθερά την πολιτική διείσδυσης στα Βαλκάνια, με τον Ερντογάν να λέει στον Σέρβο ομόλογό του Βούτσιτς ότι «δεν παραμέλησε ποτέ την περιοχή», αναγνωρίζοντας τον ρόλο της Σερβίας ως «κλειδοκράτορα» των Βαλκανίων. Τι συμφωνίες έκλεισαν και πώς επιχειρεί η Τουρκία να μειώσει την επιρροή της Ελλάδας.
Του Χρήστου Μαζανίτη
Ο Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν φιλοξένησε τον Σέρβο Πρόεδρο Αλεξάνταρ Βούτσιτς στην τουρκική πρωτεύουσα την Πέμπτη για ευρείες συνομιλίες που υπογράμμισαν την εμβάθυνση της εμπλοκής της Άγκυρας στα Βαλκάνια, με τους δύο ηγέτες να έχουν φιλοδοξίες για την αύξηση του διμερούς εμπορίου στα 5 δισεκατομμύρια δολάρια και την επέκταση της συνεργασίας στους τομείς των επενδύσεων, του τουρισμού και των μεταφορών.
Οι αμυντικές σχέσεις Σερβίας και Τουρκίας έχουν περάσει από διάφορες φάσεις έντασης, αλλά πρόσφατα έχουν εισέλθει σε μια τροχιά «στρατηγικής προσέγγισης».
Η συνάντηση, που έγινε στο προεδρικό συγκρότημα, πραγματοποιήθηκε καθώς ο Ερντογάν ενέταξε την προσέγγιση της Τουρκίας στα Βαλκάνια σε μια ευρύτερη προσπάθεια για την προώθηση της σταθερότητας σε μια περίοδο παγκόσμιας αναταραχής.
«Σε μια περίοδο αυξανόμενης παγκόσμιας αβεβαιότητας, η Τουρκία εργάζεται για να διασφαλίσει την ειρήνη και τη σταθερότητα στην περιοχή μας και πέρα από αυτήν», δήλωσε ο Ερντογάν σε κοινή συνέντευξη Τύπου μετά τις συνομιλίες. «Ποτέ δεν παραμελούμε τα Βαλκάνια».
Η οικονομική διάσταση κυριάρχησε σε μεγάλο μέρος των δημόσιων μηνυμάτων και των δύο ηγετών. Ο Ερντογάν δήλωσε ότι ο συνολικός όγκος εμπορικών συναλλαγών μεταξύ των δύο χωρών έφτασε τα 3,5 δισεκατομμύρια δολάρια πέρυσι, προσθέτοντας ότι οι δύο πλευρές «κινούνται βήμα προς βήμα» προς τον στόχο των 5 δισεκατομμυρίων δολαρίων.
Η επενδυτική σχέση έχει επίσης αυξηθεί δραματικά. Ο Ερντογάν σημείωσε ότι ο αριθμός των εταιρειών με τουρκικό κεφάλαιο που δραστηριοποιούνται στη Σερβία έχει αυξηθεί από περίπου 100 το 2015 σε περισσότερες από 1.500 σήμερα, με τις συνολικές επενδύσεις να φτάνουν τα 300 εκατομμύρια δολάρια. Οι δύο ηγέτες συζήτησαν πώς να διατηρήσουν αυτή τη δυναμική, μεταξύ άλλων με την αύξηση των αεροπορικών συνδέσεων μεταξύ των χωρών.
Η Τουρκία έχει γίνει ο δεύτερος πιο δημοφιλής τουριστικός προορισμός για τους Σέρβους επισκέπτες, δήλωσε ο Ερντογάν, ενώ οι Τούρκοι πολίτες κατατάσσονται πλέον πρώτοι μεταξύ των τουριστών που επισκέπτονται τη Σερβία. Οι ηγέτες αναφέρθηκαν επίσης στο αυξανόμενο ενδιαφέρον για την τουρκική εκπαίδευση στη Σερβία, με τον Ερντογάν να λέει ότι καταβάλλονται προσπάθειες για την κάλυψη αυτής της ζήτησης μέσω των τουρκικών ιδρυμάτων.
Οπλικά συστήματα
Στην συνάντηση Ερντογάν – Βούτσιτς επιβεβαιώθηκε η απόφαση των δύο χωρών να προχωρήσουν πέρα από την απλή αγοραπωλησία όπλων.
Οι δύο χώρες συμφώνησαν να ενώσουν τις δυνατότητές τους για την κοινή ανάπτυξη αμυντικών συστημάτων. Η Τουρκία προσανατολίζεται στο να μοιραστεί τεχνογνωσία, επιτρέποντας στη σερβική αμυντική βιομηχανία να συμμετέχει στην παραγωγή εξαρτημάτων ή ολόκληρων συστημάτων.
Η Σερβία έχει εκφράσει εδώ και καιρό έντονο ενδιαφέρον για την απόκτηση των τουρκικών μη επανδρωμένων αεροσκαφών Bayraktar TB2. Ο πρόεδρος Βούτσιτς έχει δηλώσει δημόσια ότι η Σερβία επιθυμεί να αγοράσει τα συγκεκριμένα drones, παρά τις παλαιότερες εντάσεις που προκλήθηκαν όταν η Τουρκία πούλησε αντίστοιχο εξοπλισμό στο Κόσοβο.
Οι πρόσφατες συμφωνίες (2024-2026) δείχνουν ότι το θέμα του Κοσόβου δεν αποτελεί πλέον εμπόδιο για την αμυντική συνεργασία Βελιγραδίου-Άγκυρας, με την Τουρκία να υπόσχεται ότι τα drones της θα αποτελέσουν μέρος της διμερούς συνεργασίας.
Όμως, η στρατιωτική συνεργασία των Άγκυρας – Βελιγραδίου δεν σταματάει εκεί. Υπάρχει έντονο ενδιαφέρον για την πιστοποίηση σερβικών κατευθυνόμενων πυραύλων και βομβών (όπως αυτών που παράγει η εταιρεία Jugoimport) στα τουρκικά drones.
Η Σερβία διαθέτει ισχυρή βιομηχανία οχημάτων (π.χ. τα οχήματα Lazar και Miloš), αλλά χρειάζεται προηγμένα συστήματα προστασίας και κινητήρες. Συζητείται η χρήση τουρκικών πύργων με πυροβόλα ή συστημάτων ενεργητικής προστασίας σε σερβικά σασί.
Η Τουρκία ενδιαφέρεται για τη μεγάλη παραγωγική ικανότητα της Σερβίας σε βλήματα των 155mm, τα οποία είναι σε τεράστια ζήτηση παγκοσμίως.
Υπάρχουν αναφορές για συνεργασία στην ανάπτυξη συστημάτων πολλαπλών εκτοξευτών πυραύλων (MLRS), όπου η σερβική τεχνογνωσία στους πυραύλους Šumadija θα μπορούσε να συνδυαστεί με τουρκικά συστήματα καθοδήγησης (GPS/Inertial).
Η Ελλάδα υπό πίεση
Η ενίσχυση της αμυντικής συνεργασίας μεταξύ Τουρκίας και Σερβίας (και γενικότερα στα Βαλκάνια) δημιουργεί ένα νέο γεωπολιτικό τοπίο που προκαλεί εύλογη ανησυχία στην Αθήνα. Η Ελλάδα δεν χάνει απαραίτητα την επιρροή της με την έννοια της “ήττας”, αλλά βρίσκεται αντιμέτωπη με έναν στρατηγικό ανταγωνισμό που περιορίζει τα περιθώρια κινήσεών της.
Παραδοσιακά, η Ελλάδα προέβαλλε τον εαυτό της ως τον σταθερό πυλώνα του ΝΑΤΟ και της ΕΕ στα Βαλκάνια. Τώρα χώρες όπως η Σερβία βλέπουν στην Τουρκία μια πηγή στρατιωτικής τεχνολογίας που δεν θέτει τους αυστηρούς πολιτικούς όρους που θέτει η ΕΕ ή οι ΗΠΑ.
Όταν μια χώρα αγοράζει drones ή συστήματα ραντάρ από την Τουρκία, δεσμεύεται για δεκαετίες σε επίπεδο εκπαίδευσης, ανταλλακτικών και δόγματος, αφήνοντας λιγότερο χώρο για ελληνικές αμυντικές πρωτοβουλίες.
Για την ελληνική διπλωματία, η αύξηση της τουρκικής παρουσίας στον “Βορρά” θεωρείται προσπάθεια στρατηγικής περικύκλωσης.
Η Τουρκία έχει πλέον ενεργές αμυντικές συμφωνίες με όλους τους γείτονες της Ελλάδας, Αλβανία, Κόσοβο, Β. Μακεδόνια, Σερβία. Αυτό της επιτρέπει να ασκεί πίεση στην Αθήνα όχι μόνο από το Αιγαίο, αλλά και μέσω των χερσαίων συνόρων.
Η Ελλάδα επενδύει στη λογική ότι η επιρροή της περνά μέσα από την ένταξη των βαλκανικών χωρών στην ΕΕ. Στον αντίποδα, η Τουρκία προτείνει μια εναλλακτική πλατφόρμα (όπως η “Balkan Peace Platform” του 2025-2026), η οποία βασίζεται στην “περιφερειακή ιδιοκτησία” (regional ownership). Λέει δηλαδή στους Βαλκάνιους: “Δεν χρειάζεστε τις Βρυξέλλες ή την Αθήνα για να λύνετε τα προβλήματά σας, μπορούμε να τα βρούμε μεταξύ μας”.
Η Ελλάδα ήταν κάποτε ο κορυφαίος επενδυτής στα Βαλκάνια. Η Τουρκία συνδέει πλέον τις αμυντικές συμφωνίες με τεράστια πακέτα υποδομών (δρόμοι, ενέργεια). Ο στόχος των 5 δισ. δολαρίων στο εμπόριο Τουρκίας-Σερβίας για το 2026 ξεπερνά κατά πολύ τις αντίστοιχες ελληνικές επιδόσεις, κάνοντας την Άγκυρα πιο “απαραίτητη” στο Βελιγράδι.
