Ο ανώτατος ηγέτης του Ιράν, αγιατολάχ Αλί Χαμενεΐ, διεμήνυσε ότι οι αρχές “δεν θα κάνουν πίσω” απέναντι στο διογκούμενο κύμα διαδηλώσεων, αποδίδοντας την ευθύνη για την αναταραχή στις Ηνωμένες Πολιτείες. Οι κινητοποιήσεις των τελευταίων ημερών ξεκίνησαν λόγω των δυσμενών οικονομικών συνθηκών, αλλά γρήγορα εξελίχθηκαν σε αιτήματα για πολιτικές μεταρρυθμίσεις και αλλαγή καθεστώτος.
Στην πρώτη του ομιλία μετά την έναρξη των διαδηλώσεων, πριν από 13 ημέρες, ο Χαμενεΐ προανήγγειλε την Παρασκευή σκληρότερη καταστολή. Χαρακτήρισε τους διαδηλωτές “βανδάλους” και “σαμποτέρ”, κατηγορώντας τους ότι ενεργούν για λογαριασμό ξένων συμφερόντων.
“Οι διαδηλωτές καταστρέφουν τους ίδιους τους δρόμους τους για να ευχαριστήσουν τον πρόεδρο μιας άλλης χώρας… επειδή είπε ότι θα τους βοηθήσει”, δήλωσε, αναφερόμενος στον Ντόναλντ Τραμπ, ο οποίος έχει απειλήσει με αμερικανική παρέμβαση στο Ιράν εάν οι αρχές σκοτώσουν διαδηλωτές.
Ο πρόεδρος των ΗΠΑ, σε συνέντευξή του στο Fox News την Πέμπτη, υποστήριξε ότι ο ανώτατος ηγέτης του Ιράν ετοιμάζεται να εγκαταλείψει τη χώρα. “Ψάχνει να πάει κάπου. Η κατάσταση γίνεται πολύ άσχημη”, δήλωσε ο Τραμπ.
Σε ξεχωριστή ομιλία, ο επικεφαλής της ιρανικής Δικαιοσύνης, Γκολαμχοσεΐν Μοχσενί Ετζεΐ, προειδοποίησε ότι οι συνέπειες για τους διαδηλωτές θα είναι “αποφασιστικές, στο μέγιστο βαθμό και χωρίς καμία νομική επιείκεια”.
Παρά τη γενικευμένη διακοπή του διαδικτύου και την κλιμάκωση της καταστολής, διαδηλωτές πλημμύρισαν τους δρόμους του Ιράν κατά τη διάρκεια της νύχτας. Βίντεο έδειχναν χιλιάδες ανθρώπους να πορεύονται στους δρόμους της Τεχεράνης, να πυρπολούν κτίριο που ανήκει στην κρατική ραδιοτηλεόραση και να υψώνουν σημαία με το έμβλημα του λιονταριού και του ήλιου – τη σημαία του Ιράν πριν από την επανάσταση του 1979 που έφερε το σημερινό, ισλαμιστικό καθεστώς στην εξουσία.
Ο Ρεζά Παχλαβί, εξόριστος γιος του τελευταίου σάχη (αυτοκράτορα) του Ιράν, κάλεσε σε διαδηλώσεις το βράδυ της Πέμπτης. Πλάνα έδειξαν διαδηλωτές να φωνάζουν συνθήματα υπέρ του Παχλαβί, ακόμη και στο Μασχάντ, γενέτειρα του Χαμενεΐ.
Το κίνημα διαμαρτυρίας, ενεργό σε όλες τις επαρχίες του Ιράν, αποτελεί τη σοβαρότερη πρόκληση για τις αρχές εδώ και χρόνια. Ξεκίνησε στις 28 Δεκεμβρίου μετά την απότομη υποτίμηση του εθνικού νομίσματος, αλλά γρήγορα προστέθηκαν αιτήματα για πολιτικές μεταρρυθμίσεις και τερματισμό της 47χρονης πορείας του ισλαμιστικού καθεστώτος.
Διαδηλωτές που βγήκαν στους δρόμους το βράδυ της Πέμπτης δήλωσαν ότι αντιμετώπισαν εκτεταμένη βία, στο πλαίσιο αυτού που οργανώσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων χαρακτηρίζουν ήδη σκληρή καταστολή.
“Στοχεύουν στα μάτια”, δήλωσε η 25χρονη καλλιτέχνις Μαριάμ, που συμμετείχε στις διαδηλώσεις στην Τεχεράνη τις πρώτες ώρες της Παρασκευής, μιλώντας μέσω μηνυμάτων. “Η Faraja (ένστολη αστυνομία), οι Basij (παραστρατιωτική πολιτοφυλακή) και ακόμη και ομάδες με πολιτικά ρίχνονται πάνω στο πλήθος με μηχανές. Δεν ξέρω πόσο θα λειτουργεί ακόμη το ίντερνετ, αλλά είμαστε χιλιάδες στους δρόμους και φοβάμαι ότι θα ξυπνήσω με εκατοντάδες θύματα”.
Σύμφωνα με την αμερικανική οργάνωση Human Rights Activists, τουλάχιστον 42 άνθρωποι έχουν σκοτωθεί στη βία που συνοδεύει τις διαδηλώσεις, ενώ περισσότεροι από 2.270 έχουν συλληφθεί.
Με γραμμή για “πράκτορες των ΗΠΑ και του Ισραήλ” απαντά το καθεστώς
Τα ιρανικά κρατικά μέσα ενημέρωσης αναγνώρισαν για πρώτη φορά τις διαδηλώσεις την Παρασκευή, παρουσιάζοντας τις κινητοποιήσεις ως βίαιες ταραχές που υποκινούνται από “τρομοκρατικούς πράκτορες” των ΗΠΑ και του Ισραήλ.
Η κρατική τηλεόραση επιχείρησε να προβάλει εικόνα κανονικότητας, μεταδίδοντας πλάνα από φιλοκυβερνητικές συγκεντρώσεις και επιμένοντας ότι η ζωή συνεχίζεται κανονικά για τους περισσότερους Ιρανούς.
Παράλληλα, κρατικά μέσα υποστήριξαν ότι το Ιράν συνέλαβε πράκτορες της ισραηλινής Μοσάντ που είχαν διεισδύσει στο κίνημα διαμαρτυρίας, με το Press TV να μεταδίδει ότι ισραηλινό δίκτυο κατασκόπων σχεδίαζε “επιχείρηση ψευδούς σημαίας με στόχο να κατηγορηθεί το κράτος για θανάτους αμάχων”.
Οι αρχές διέκοψαν την πρόσβαση στο διαδίκτυο σε ολόκληρη τη χώρα γύρω στις 8 μ.μ. τοπική ώρα την Πέμπτη, σχεδόν ταυτόχρονα με το κάλεσμα του Παχλαβί για διαδηλώσεις. Η αποτίμηση της πραγματικής έκτασης των κινητοποιήσεων είναι δύσκολη, καθώς διαδικτυακά δεδομένα και τηλεφωνικές γραμμές παραμένουν εκτός λειτουργίας.
Οι διαδηλωτές φάνηκαν να ανταποκρίνονται στο κάλεσμα, με αντικυβερνητικά συνθήματα να ακούγονται στις 8 μ.μ., καθώς και εκκλήσεις για επιστροφή του εξόριστου διαδόχου. Τμήματα ενός έως τώρα σε μεγάλο βαθμό ακέφαλου κινήματος συσπειρώθηκαν γύρω από το πρόσωπό του, αν και δεν είναι σαφές εάν τα συνθήματα εκφράζουν στήριξη στον ίδιο ή νοσταλγία για την προεπαναστατική περίοδο.
“Είμαι περήφανος για κάθε έναν και κάθε μία από εσάς που κατακτήσατε τους δρόμους σε όλο το Ιράν το βράδυ της Πέμπτης”, έγραψε ο Παχλαβί σε ανάρτησή του στο X. “Ξέρω ότι, παρά τη διακοπή του διαδικτύου, δεν θα εγκαταλείψετε τους δρόμους. Φροντίστε η νίκη να είναι δική σας”.
Ο Παχλαβί απηύθυνε νέο κάλεσμα για διαδηλώσεις το βράδυ της Παρασκευής στις 8 μ.μ., που αναμένεται να αποτελέσει νέο τεστ για τη δυναμική του κινήματος και τη δημοφιλία του ίδιου, εν μέσω της αυξανόμενης καταστολής.
Η οργάνωσή του υποστήριξε επίσης ότι “δεκάδες χιλιάδες” στελέχη των δυνάμεων ασφαλείας έχουν δηλώσει πρόθεση αποσκίρτησης μέσω ειδικής πλατφόρμας που δημιούργησε, αναφέροντας ότι έχει κατακλυστεί από σχετικά αιτήματα.
Η καταστολή φαίνεται να ενισχύει την αποφασιστικότητα των διαδηλωτών. Πολλοί περιέγραψαν σκηνές ανοιχτής σύγκρουσης, με πέτρες να εκτοξεύονται κατά των δυνάμεων ασφαλείας, αναγκάζοντάς τες να υποχωρήσουν.
“Να πάνε στο διάολο! Οι δειλοί εγκατέλειψαν τα οχήματά τους και το έβαλαν στα πόδια. Πήραμε τους δρόμους απόψε”, δήλωσε ο Άλι, 21 ετών, φοιτητής στην Τεχεράνη. “Θα κάψουμε τα βαν τους, τα ίδια που χρησιμοποιούν για να σέρνουν τους συμπατριώτες μας και να απαγάγουν τις αδελφές μας από τους δρόμους. Η χώρα μάς ανήκει”.
Η οργή απέναντι στο καθεστώς και στους κληρικούς που αποτελούν τη ραχοκοκαλιά της θεοκρατίας κορυφώθηκε μέσα στην εβδομάδα. Την Τετάρτη, πλήθη ανδρών εισέβαλαν σε σιιτικό θεολογικό σχολείο στην πόλη Γκοναμπάντ, ξυλοκοπώντας το προσωπικό και προκαλώντας ζημιές, σύμφωνα με τον διευθυντή του ιδρύματος, Ισμαΐλ Ταβακολί.
Άλλος διαδηλωτής ανέφερε ότι άοπλοι πολίτες βρέθηκαν αντιμέτωποι με τις ειδικές ομάδες καταστολής διαδηλώσεων, πετώντας πέτρες ως απάντηση στα πυρά που δέχονταν.
“Μας βρίζουν και λένε ότι είμαστε “στο κρεβάτι” με Ισραηλινούς και Αμερικανούς”, δήλωσε ο Φαρζάντ, 37 ετών, ιδιοκτήτης καταστήματος κινητών στην πόλη Ραστ, στο βόρειο Ιράν. “Μας αποκαλούν προδότες. Εκείνοι είναι που πρόδωσαν την ίδια την έννοια του να είσαι Ιρανός”.
