Του Κώστα Ράπτη
Οι Ευρωπαίοι πολίτες έχουν ήδη βγάλει τα συμπεράσματά τους. Ο Αμερικανός πρόεδρος, Ντόναλντ Τραμπ είναι “εχθρός της Ευρώπης”, αποφαίνεται το 51% των ερωτηθέντων σε έρευνα που πραγματοποιήθηκε από το ινστιτούτο Cluster 17 σε επτά ευρωπαϊκές χώρες και δημοσιεύθηκε χθες στο γαλλικό περιοδικό “Le Grand Continent”. Μόνο το 8% θεωρεί τον ένοικο του Λευκού Οίκου “φίλο της Ευρώπης”, ενώ στο ερώτημα σχετικά με τη στάση που θα πρέπει να κρατήσει η Ε.Ε. έναντι των ΗΠΑ το 46% των ερωτηθέντων τάσσεται υπέρ της “εναντίωσης”, το 44% υπέρ του “συμβιβασμού” και μόνο το 10% επιθυμεί την “ευθυγράμμιση”. Σε κάθε περίπτωση, το 73% των ερωτηθέντων εκτιμά ότι η Ε.Ε. “θα πρέπει να βασίζεται στον εαυτό της χωρίς να υπολογίζει στη στήριξη των ΗΠΑ” για την άμυνά της.
Προφανώς, η εν λόγω έρευνα ενσωματώνει τον αντίκτυπο που είχε στην κοινή γνώμη η υπόθεση της Γροιλανδίας, την οποία η παρούσα αμερικανική κυβέρνηση επιθυμεί, ούτε λίγο ούτε πολύ, να προσαρτήσει, αποσπώντας την από τη σύμμαχο Δανία. Και μολονότι η συμφωνία στην οποία κατέληξε το βράδυ της Τετάρτης ο γ.γ. του ΝΑΤΟ, Μαρκ Ρούτε, διαπραγματευόμενος με την αμερικανική πλευρά στο περιθώριο του Παγκόσμιου Οικονομικού Φόρουμ του Νταβός, οδήγησε σε συμβιβαστική συμφωνία, υποχρεώνοντας έτσι και τον Ντόναλντ Τραμπ να αποσύρει την απειλή επιβολής τιμωρητικών δασμών σε οκτώ ευρωπαϊκές χώρες, το “γυαλί” έχει ραγίσει, ενδεχομένως ανεπανόρθωτα.
“Θα προστατευθούμε απέναντι σε καταναγκασμούς”
Εξού και η έκτακτη σύνοδος κορυφής των “27” την Πέμπτη πραγματοποιήθηκε κανονικά. “Πιστεύουμε ότι οι σχέσεις μεταξύ εταίρων και συμμάχων πρέπει να διέπονται από φιλία και σεβασμό”, τόνισε μετά την ολοκλήρωση της συνόδου ο πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου, Αντόνιο Κόστα, επιμένοντας στο ιστορικό βάθος της διατλαντικής σχέσης.
Σχετικά δε με το επίμαχο ζήτημα, τόνισε ότι “η Ευρώπη και οι ΗΠΑ έχουν κοινό συμφέρον για την ασφάλεια της Αρκτικής, κυρίως μέσω ΝΑΤΟ”, αλλά πάντως μόνο το Βασίλειο της Δανίας και η Γροιλανδία μπορούν να αποφασίζουν για τα θέματα που τους αφορούν.
Ο Αντόνιο Κόστα χαρακτήρισε θετική την ανακοίνωση ότι δεν θα υπάρξουν νέοι αμερικανικοί δασμοί, καθώς κάτι τέτοιο “θα ήταν ασύμβατο με τη συμφωνία εμπορίου Ε.Ε.-ΗΠΑ”. Επέμεινε δε ότι “η Ε.Ε. θα συνεχίσει να υπερασπίζεται τα συμφέροντά της και να προστατεύει τον εαυτό της, τα κράτη-μέλη της, τους πολίτες της και τις επιχειρήσεις της από οποιαδήποτε μορφή καταναγκασμού. Διαθέτει τη δύναμη και τα εργαλεία για να το πράξει και θα το πράξει εάν και όποτε είναι αναγκαίο”.
Από την πλευρά της, η πρόεδρος της Κομισιόν, Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, υποστήριξε ότι “βρισκόμαστε σαφώς σε καλύτερη θέση απ’ ό,τι ήμασταν πριν από 24 ώρες” και κωδικοποίησε το πνεύμα που πλέον διέπει τη στάση των Ευρωπαίων έναντι των ΗΠΑ σε τέσσερις πυλώνες: “αυστηρότητα, επαφή, ετοιμότητα και ενότητα”. Η ίδια προανήγγειλε διπλασιασμό των κονδυλίων για τη Γροιλανδία στον επόμενο κοινοτικό Προϋπολογισμό, ενώ έκρινε ότι η αύξηση των κοινών αμυντικών δαπανών θα μπορούσε να διοχετευθεί και σε εξοπλισμούς κατάλληλους για την Αρκτική, όπως για παράδειγμα ένα ευρωπαϊκό παγοθραυστικό.
Το πρόσχημα της “κόκκινης γραμμής”
Αυτά σε επίπεδο διακηρυκτικό. Στην πράξη, ουδείς γνωρίζει τι προδιαγράφει το μέλλον, αρχής γενομένης από τον τοπικό πρωθυπουργό της Γροιλανδίας, Γενς-Φρέντερικ Νίλσεν, ο οποίος δήλωσε χαρακτηριστικά: “Δεν γνωρίζω τι περιλαμβάνει η πρόταση, ή η συμφωνία, σχετικά με τη χώρα μου”. Η δε πρωθυπουργός της Δανίας, Μέτε Φρέντερικσεν, μετέβη χθες στην πρωτεύουσα της Γροιλανδίας, Νουούκ, σε μια κίνηση προφανούς συμβολισμού, έπειτα από συνάντησή της, προκειμένου να διαφωτισθεί, με τον Μαρκ Ρούτε.
Κοπεγχάγη και Νουούκ εμφανίζονται πρόθυμες να συνεργασθούν με την αμερικανική πλευρά για την υλοποίηση μιας συμφωνίας, της οποίας αγνοούνται ή και δεν έχουν καθοριστεί οι λεπτομέρειες, αρκεί να γίνεται σεβαστή η “κόκκινη γραμμή” που θέτουν, δηλαδή η τήρηση του προσχήματος της μη αλλαγής κυριαρχίας επί της νήσου. Ο Ντόναλντ Τραμπ, πάντως, υποστηρίζει ότι εξασφάλισε για τις ΗΠΑ πλήρη, απεριόριστη και επ’ αόριστον πρόσβαση στη Γροιλανδία, στην οποία, ως φαίνεται, θα επιβληθεί και απαγόρευση αποδοχής κινεζικών ή ρωσικών επενδύσεων. Είναι οπωσδήποτε χαρακτηριστικό ότι η φόρμουλα την οποία παρουσίασε ο Μαρκ Ρούτε αντλεί την έμπνευσή της από τη μετααποικιακής εμπνεύσεως συμφωνία για τη διατήρηση βρετανικών κυρίαρχων βάσεων στην Κύπρο. Προφανώς τυχόν επικαιροποίηση της υφιστάμενης στρατιωτικής συμφωνίας ΗΠΑ – Δανίας του 1951 θα επέτρεπε δραστηριότητες (από την άσκηση κατασκοπείας και εκπαίδευσης μέχρι ενδεχομένως εξορύξεις σπανίων γαιών) που θα καθιστούν πρακτικά αμερικανικό έδαφος τις όποιες βάσεις.
“Η εποχή της καλοσύνης τελείωσε”
Σε κάθε περίπτωση, το μείζον παραμένει: Ο Λευκός Οίκος των Ντόναλντ Τραμπ και Τζ. Ντ. Βανς διέπεται από περιφρόνηση και υποτίμηση των Ευρωπαίων συμμάχων, διάθεση μετάβασης από το προηγούμενο λίγο-πολύ γνωστό πλαίσιο σχέσεων σε α λα καρτ συμπράξεις, καθώς και εκβιαστική απόσπαση πλεονεκτημάτων είτε στον οικονομικό είτε στον αμυντικό τομέα. Για μια υπερδύναμη που αισθάνεται ότι η προηγούμενη διεθνής αρχιτεκτονική απλώς κατέληξε στη δική της σχετική αποδυνάμωση, η αναδίπλωση σε μια στάση λιγότερο ηγεμονική και περισσότερο “αρπακτική” έναντι των φίλων φαντάζει λογική.
Για απώλεια της εμπιστοσύνης, “δολοφονία του American Dream”, ακόμα και προδοσία, έκαναν λόγο, μιλώντας ανωνύμως στο “Politico”, διπλωμάτες από εννέα χώρες της Ε.Ε. με ποικίλους βαθμούς ιστορικής συμπάθειας προς τις ΗΠΑ. Μάλιστα, οι αξιωματούχοι κατέστησαν σαφές ότι αυτός ο τρόπος σκέψης είναι ιδιαίτερα έντονος σε μέρη που είχαν προηγουμένως τους ισχυρότερους δεσμούς με την Ουάσινγκτον. Άλλωστε, η απαξιωτική σε ό,τι αφορά τους Ευρωπαίους γλώσσα που χρησιμοποίησε κατά την ομιλία του στο Φόρουμ του Νταβός ο Τραμπ άφησε εντυπώσεις οι οποίες δεν απαλύνονται από το ότι ο ίδιος απέκλεισε τη χρήση στρατιωτικών μέσων για την κατάληψη της Γροιλανδίας και ότι κατόπιν συγκατατέθηκε στη “φόρμουλα Ρούτε”.
“Δεν υπάρχει επιστροφή στο παρελθόν”
Η εποχή της καλοσύνης “τελείωσε” και “ήρθε η ώρα να αντισταθούμε στον Τραμπ”, δήλωσε στο ραδιόφωνο του BBC ο Άντερς Φογκ Ράσμουσεν, πρώην γενικός γραμματέας του ΝΑΤΟ και πρώην πρωθυπουργός της Δανίας.
“Ο Τραμπ διέβη τον Ρουβίκωνα. Μπορεί να το ξανακάνει. Δεν υπάρχει επιστροφή στο παρελθόν”, δήλωσε προς το πρακτορείο Reuters Ευρωπαίος διπλωμάτης, περιγράφοντας ως εξής την προτεινόμενη γραμμή πλεύσης: “Πρέπει να προσπαθήσουμε να κρατήσουμε τον Τραμπ κοντά μας, ενώ παράλληλα θα προσπαθούμε να γίνουμε πιο ανεξάρτητοι από τις ΗΠΑ. Είναι μια διαδικασία, πιθανώς, μακρά”.
Ωστόσο ο Γερμανός καγκελάριος, Φρίντριχ Μερτς, χαιρετίζοντας την αλλαγή στάσης του Τραμπ σχετικά με τη Γροιλανδία, προέτρεψε τους Ευρωπαίους να μη βιαστούν να “ξεγράψουν” τις διατλαντικές σχέσεις.
