Ο Κυριάκος Πιερρακάκης επέλεξε το βήμα του συνεδρίου του Economist, The World Ahead 2026, για να σκιαγραφήσει μια ευρύτερη εικόνα των προκλήσεων που διαμορφώνουν το οικονομικό και γεωπολιτικό τοπίο της επόμενης περιόδου, δίνοντας ιδιαίτερη έμφαση στην ανταγωνιστικότητα, την ενέργεια και την τεχνολογία. Στο πλαίσιο αυτό, ανέδειξε και τον ρόλο που μπορεί να διαδραματίσει η Ελλάδα ως κρίκος-κλειδί στον ευρωπαϊκό ενεργειακό σχεδιασμό.
Ο υπουργός Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών μίλησε για μια ουσιαστική αλλαγή οπτικής στον τρόπο με τον οποίο αντιμετωπίζονται πλέον οι μεγάλες προκλήσεις. Όπως σημείωσε, ζητήματα όπως η κλιματική κρίση, η ενεργειακή επάρκεια και το δημογραφικό δεν μπορούν να εξετάζονται αποσπασματικά, αλλά συγκροτούν ένα ενιαίο πλέγμα που δοκιμάζει την αντοχή, την ταχύτητα αντίδρασης και τη λειτουργική αποτελεσματικότητα των κρατικών και ευρωπαϊκών θεσμών.
Αναφερόμενος στην ελληνική εμπειρία, ο κ. Πιερρακάκης υπενθύμισε ότι η χώρα έχει ζήσει περιόδους έντονης αβεβαιότητας, όταν η εμπιστοσύνη των αγορών είχε κλονιστεί και η πολιτική αξιοπιστία είχε τεθεί υπό αμφισβήτηση. Εκείνη η διαδρομή, όπως τόνισε, δεν οδήγησε σε εύκολες βεβαιότητες, αλλά καλλιέργησε μια βαθιά δυσπιστία απέναντι στις αυταπάτες και μια προσήλωση σε πολιτικές που αποδίδουν μετρήσιμα και χειροπιαστά αποτελέσματα.
Ενέργεια: Από την ευαλωτότητα στη στρατηγική εμπλοκή
Στο κεφάλαιο της ενέργειας, ο υπουργός σημείωσε ότι η Ευρώπη γνώριζε εδώ και χρόνια τα αδύνατα σημεία της: υψηλή εξάρτηση, ανεπαρκείς υποδομές και περιορισμένο συντονισμό. Το ενεργειακό σοκ απλώς κατέστησε αυτά τα προβλήματα αδύνατο να αγνοηθούν. Η απάντηση, αν και όχι τέλεια, ήταν αποφασιστική: διαφοροποίηση πηγών εφοδιασμού, σταθεροποίηση των αγορών, ενίσχυση των αποθεμάτων και επιτάχυνση των επενδύσεων. Το μήνυμα, όπως υπογράμμισε, δεν είναι η απομόνωση από τις διεθνείς αγορές, αλλά η πειθαρχημένη συμμετοχή σε αυτές, με περισσότερες επενδύσεις, διασυνδέσεις και στρατηγική διαφοροποίηση. Η ενεργειακή ασφάλεια, τόνισε, επηρεάζει συνολικά την ανταγωνιστικότητα, τη βιομηχανία, την κοινωνική συνοχή και τη γεωπολιτική ισχύ.
Για την Ελλάδα, αυτή η προσέγγιση μεταφράζεται σε αυξημένες επενδύσεις, έμφαση στις ανανεώσιμες πηγές και ενισχυμένη περιφερειακή συνεργασία. Παράλληλα, η χώρα αξιοποιεί τη γεωγραφική της θέση, στο σταυροδρόμι τριών ηπείρων και κρίσιμων ενεργειακών διαδρόμων, μετατρέποντας τη γεωγραφία σε στρατηγικό πλεονέκτημα.
Ανταγωνιστικότητα και εσωτερικά «τείχη»
Ο κ. Πιερρακάκης αναφέρθηκε και στο ζήτημα της ανταγωνιστικότητας, επισημαίνοντας ότι, πέρα από τους εξωτερικούς δασμούς, η Ευρώπη αντιμετωπίζει σοβαρά εσωτερικά εμπόδια που λειτουργούν σαν «αόρατοι δασμοί». Όπως έχουν αναδείξει οι εκθέσεις Ντράγκι και Λέττα, αυτά τα εμπόδια επιβαρύνουν ουσιαστικά το εμπόριο εντός της Ένωσης: ισοδυναμούν, σύμφωνα με εκτιμήσεις του ΔΝΤ, με επιβαρύνσεις 44% στα αγαθά και άνω του 100% στις υπηρεσίες, συνιστώντας βαθιά δομικό πρόβλημα.
Για να μπορέσει η Ευρώπη να σταθεί ανταγωνιστικά, ο υπουργός έθεσε τρεις άμεσες προτεραιότητες. Πρώτον, την άρση των εσωτερικών φραγμών και τη δραστική μείωση της γραφειοκρατίας. Δεύτερον, τη δημιουργία συνθηκών κλίμακας, με διασυνοριακά λειτουργικές κεφαλαιαγορές, κανονισμούς που ενθαρρύνουν την επέκταση και δημόσιες προμήθειες που στηρίζουν τη βιωσιμότητα. Τρίτον, την αξιοποίηση της τεχνολογίας και ιδιαίτερα της τεχνητής νοημοσύνης, η οποία μπορεί να ενισχύσει την παραγωγικότητα, τις δημόσιες υπηρεσίες και την καινοτομία. Υπογράμμισε, ωστόσο, ότι οι σαφείς κανόνες είναι απαραίτητοι ώστε η καινοτομία να είναι αξιόπιστη και βιώσιμη, επισημαίνοντας ότι η εμπιστοσύνη αποτελεί οικονομικό, όχι ηθικό, μέγεθος.
Η ελληνική ανάκαμψη ως επανεκκίνηση
Αναφερόμενος στην πορεία της ελληνικής οικονομίας, ο κ. Πιερρακάκης υπογράμμισε ότι η ανάκαμψη δεν ήταν απλώς μια κυκλική αντίδραση μετά την κρίση, αλλά μια συνολική επανεκκίνηση. Η χώρα αναμένει ανάπτυξη 2,4%, καταγράφει πρωτογενές πλεόνασμα – επίδοση που εμφανίζουν μόνο έξι χώρες – ενώ τέσσερις από αυτές είχαν στο παρελθόν βρεθεί σε πρόγραμμα του ΔΝΤ.
Παράλληλα, η Ελλάδα εξυπηρετεί τις μνημονιακές της υποχρεώσεις έγκαιρα και νωρίτερα από τα προβλεπόμενα χρονοδιαγράμματα.
Οι αποδόσεις των δεκαετών ελληνικών ομολόγων κινούνται σε θετικό έδαφος, ωστόσο, όπως σημείωσε, το πιο αισιόδοξο σημάδι είναι η επιστροφή νέων Ελλήνων που είχαν μεταναστεύσει την περίοδο της κρίσης. Αυτό, κατά τον ίδιο, αποτελεί τον πιο ουσιαστικό δείκτη της πραγματικής ανάκαμψης.
Αξιοπιστία, θεσμοί και δημοσιονομική πειθαρχία
Ο υπουργός τόνισε ότι η δημοσιονομική σύνεση αποτελεί μόνιμο πλαίσιο πολιτικής και όχι περιστασιακή επιλογή. Όχι επειδή η πειθαρχία έχει αξία από μόνη της, αλλά επειδή η αξιοπιστία είναι θεμέλιο της εθνικής κυριαρχίας σε έναν ασταθή κόσμο.
Η αξιοπιστία, όπως είπε, δεν οικοδομείται μόνο με λιτότητα, αλλά με ισχυρούς, σύγχρονους και δίκαιους θεσμούς. Σε αυτό το πλαίσιο εντάσσονται το ψηφιακό κράτος, η αντιμετώπιση της φοροδιαφυγής και η συνολική νομιμοποίηση των μεταρρυθμίσεων.
Οι κοινωνίες, υπογράμμισε, αποδέχονται δύσκολες αλλαγές όταν αντιλαμβάνονται ότι το σύστημα γίνεται δικαιότερο και όχι απλώς αυστηρότερο.
Άμυνα, εμπόριο και κοινωνική συνοχή
Για τις αμυντικές δαπάνες, επισήμανε ότι δεν αποτελούν αυτοσκοπό, αλλά μέρος μιας στρατηγικής αποτροπής και ανάληψης κοινής ευθύνης. Για χώρες όπως η Ελλάδα, η άμυνα συνδέεται άμεσα με τη γεωγραφία τους. Παράλληλα, το ευρωπαϊκό στρατηγικό περιβάλλον απαιτεί ισχυρότερη ευρωπαϊκή συνεισφορά, όχι εις βάρος, αλλά προς ενίσχυση των διατλαντικών σχέσεων.
Στο πεδίο του εμπορίου, προειδοποίησε ότι οι εμπορικοί πόλεμοι δεν παράγουν νικητές, καθώς οδηγούν σε αμοιβαίες απώλειες μέσω αυξημένης αβεβαιότητας και πληθωριστικών πιέσεων.
Ιδιαίτερη αναφορά έκανε και στις δεξιότητες και τη δια βίου μάθηση, τονίζοντας ότι η κοινωνική συνοχή δεν είναι απλώς ηθική επιταγή, αλλά βασικό στοιχείο ανταγωνιστικής στρατηγικής. Η επένδυση στις δεξιότητες, ο εκσυγχρονισμός της εκπαίδευσης και ένα προβλέψιμο θεσμικό πλαίσιο επιτρέπουν στους πολίτες να αφιερώνουν λιγότερο χρόνο στην υπέρβαση εμποδίων και περισσότερο στη δημιουργία αξίας.
Εμπιστοσύνη, διαφάνεια και δημοκρατικοί θεσμοί
Κλείνοντας, ο κ. Πιερρακάκης υπογράμμισε ότι ένα διαφανές και ικανό κράτος αποτελεί τον ακρογωνιαίο λίθο μιας ισχυρής οικονομίας. Η Ευρώπη, όπως είπε, δεν διακρίθηκε ποτέ για την τελειότητά της, αλλά για την επιμονή, τη συνεργασία και την ενεργή συμμετοχή. Το ζητούμενο για το μέλλον είναι η μετατροπή αυτών των αξιών σε απτά αποτελέσματα.
Η φιλοδοξία, κατέληξε, πρέπει να είναι ξεκάθαρη: η αποκατάσταση της εμπιστοσύνης στους δημοκρατικούς θεσμούς, σε μια ανοιχτή και δίκαιη οικονομία και σε μια τεχνολογία που καθοδηγείται από την ανθρώπινη κρίση. Όχι ως σύνθημα, αλλά ως καθημερινή πολιτική πράξη.
