Του Κώστα Ράπτη
Στις 12-13 Σεπτεμβρίου πρόκειται να διεξαχθεί στο Νέο Δελχί, υπό την προεδρία της Ινδίας, η ετήσια σύνοδος κορυφής της Ομάδας BRICS. Σχεδόν τίποτε δεν θα μοιάζει με την προηγούμενη φορά: η συνοχή, αν όχι η σκοπιμότητα ύπαρξης της ομάδας, θα τελούν εν αμφιβόλω. Αν μη τι άλλο, διότι δύο από τα νεότερα μέλη της συλλογικότητας αυτής, το Ιράν και τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα, βρίσκονται αυτή τη στιγμή σε ένοπλη αντιπαράθεση.
Οι χώρες BRICS δεν συγκροτούν βεβαίως μια τυπική πολιτική ένωση, πόσω μάλλον μια στρατιωτική συμμαχία, ώστε να έχουν ενιαία και αποτελεσματική στάση σε μείζονες γεωπολιτικές κρίσεις, όπως ο “Τρίτος Πόλεμος του Κόλπου”. Ωστόσο η ουσιαστική αφωνία τους, αφότου εκδηλώθηκε η επίθεση ΗΠΑ και Ισραήλ κατά του Ιράν, είναι εκκωφαντική. Η δε φιλοδοξία τους να οικοδομήσουν μια εναλλακτική οικονομική αρχιτεκτονική δοκιμάζεται δεινά σε μια συγκυρία κατά την οποία ο πλανήτης αντιμετωπίζει το μεγαλύτερο ενεργειακό σοκ στα χρονικά.
Οι εθνικές προτεραιότητες των μελών της ομάδας είναι το μόνο που μετρά αυτή τη στιγμή – και καθιστούν δύσκολη οποιαδήποτε πραγματικά συλλογική στάση. Αρκεί να αναλογισθεί κανείς ότι μόλις τρεις ημέρες πριν από την έναρξη του πολέμου ο πρωθυπουργός της Ινδίας, Ναρέντρα Μόντι, πραγματοποιούσε επίσκεψη στο Ισραήλ (και ομιλία στην Κνεσέτ), εν μέσω θερμότατων δηλώσεων, ενώ από την πλευρά τους η Κίνα και η Ρωσία έσπευσαν να εκδηλώσουν τις συμπάθειές τους, αποστέλλοντας στον νέο ανώτατο ηγέτη (και υιό του δολοφονηθέντος προκατόχου του) Μοτζταμπά Χαμενεΐ, συγχαρητήρια για την ανάδειξή του και κατόπιν για την ιρανική Πρωτοχρονιά.
Είναι σαφές ότι ενδεχόμενη “αλλαγή καθεστώτος” στην Τεχεράνη, ευθυγράμμιση του Ιράν με τις επιλογές της Δύσης ή καταβύθιση της Ισλαμικής Δημοκρατίας σε μια χαοτική κατάσταση θα αποτελέσει θανάσιμο πλήγμα για το εγχείρημα της ευρασιατικής ολοκλήρωσης και των νέων “δρόμων του μεταξιού”, θα ενισχύσει την αμερικανική ηγεμονία, θα απειλήσει το κεντρασιατικό “μαλακό υπογάστριο” της Ρωσίας και της Κίνας, ενώ θα δώσει στον Παγκόσμιο Νότο το μήνυμα ότι Μόσχα και Πεκίνο δεν είναι σε θέση να υπερασπισθούν τους εταίρους τους. Αυτό εξηγεί και το γιατί (πέρα από την επίκληση του διεθνούς δικαίου) η ρωσική και η κινεζική διπλωματία καταγγέλλουν τον αμερικανο-ισραηλινό “πόλεμο επιλογής” και διεκτραγωδούν τις αποσταθεροποιητικές επιπτώσεις του.
Τα εθνικά μέτωπα
Αλλά ως εκεί. Ούτως προφανώς τίθεται λόγος για δική τους εμφανή στρατιωτική εμπλοκή παρά τω πλευρώ της Τεχεράνης, ούτε όμως και η πολιτική τους τοποθέτηση είναι κάτι περισσότερο από υποτονική. Οι εκκλήσεις τους για άμεσο τερματισμό των εχθροπραξιών και αναγνώριση των νόμιμων συμφερόντων “όλων των πλευρών” είναι βεβαίως ευπρόσωπες, αλλά απολύτως αναντίστοιχες με τον υπαρξιακό αγώνα μέχρις εσχάτων που δηλώνει ότι διεξάγει η Ισλαμική Δημοκρατία με κύριο στόχο τον τερματισμό της αμερικανικής στρατιωτικής παρουσίας στον Περσικό Κόλπο.
Το δε αντι-ιρανικό ψήφισμα που κατέθεσε το Μπαχρέιν στο Συμβούλιο Ασφαλείας του ΟΗΕ εντέλει υιοθετήθηκε, καθώς Ρωσία και Κίνα προτίμησαν την αποχή, αντί του βέτο. Οι λόγοι που υπαγορεύουν αυτή τη στάση δεν είναι δύσκολο να περιγραφούν. Τόσο η Ρωσία όσο και η Κίνα δεν επιθυμούν να διαρρήξουν τις σχέσεις τους με τις αραβικές μοναρχίες και επιφυλάσσονται να διαδραματίσουν ρόλο “γεφυροποιού” την επόμενη μέρα.
Από την άλλη πλευρά, οι δύο ευρασιατικές δυνάμεις έχουν ανοικτά εθνικά μέτωπα που επιβάλλουν οικονομία δυνάμεων: αυτά του πολέμου στην Ουκρανία και της Ταϊβάν. Το πρώτο μάλιστα, καθότι θερμό, διασυνδέεται όλο και εμφανέστερα με τον εν εξελίξει Τρίτο Πόλεμο του Κόλπου, όπως καταδεικνύει η επίσκεψη του Ουκρανού προέδρου, Βολοντίμιρ Ζελένσκι, στο Ριάντ – πρώτου ξένου ηγέτη που αποτολμά κάτι τέτοιο εν μέσω εχθροπραξιών.
Η Κίνα, επίσης, έχει να συνυπολογίσει τη δύσκολη πορεία προετοιμασίας του (προς το παρόν αναβληθέντος) ταξιδιού του Ντόναλντ Τραμπ.
Ευπρόσδεκτοι περισπασμοί
Στην πραγματικότητα, οι μεσανατολικοί περισπασμοί του Ντόναλντ Τραμπ είναι άκρως ευπρόσδεκτοι στη Μόσχα και στο Πεκίνο. Οι ΗΠΑ υποχρεώθηκαν να απομακρύνουν από τη μεν Νότιο Κορέα το μοναδικό σύστημα THAAD της Ασίας και από την Ιαπωνία δυνάμεις πεζοναυτών, για να ενισχύσουν την πολεμική τους προσπάθεια στον Περσικό Κόλπο. Η δε Κίνα προχώρησε σε επίδειξη δύναμης στα στενά της Ταϊβάν, όπου το τελευταίο διάστημα υπήρξε παράδοξη συρροή πλήθους κινεζικών αλιευτικών, ενώ ταυτοχρόνως απηύθυνε έκκληση στους κατοίκους της αποσχισθείσας νήσου να στραφούν στη “μητέρα πατρίδα” για να εξασφαλίσουν το ενεργειακό μέλλον και την ευημερία τους.
Σε ό, τι πάλι αφορά την ουκρανική κρίση, το Κρεμλίνο δεν μπορεί παρά να είναι ικανοποιημένο με τις αυξημένες εξοπλιστικές ανάγκες των ΗΠΑ, που θέτουν εν αμφιβόλω τη βοήθεια προς το Κίεβο, αλλά και με την προσωρινή αναστολή των αμερικανικών κυρώσεων στο πετρέλαιο που είναι φορτωμένο σε πλοίο, προκειμένου να ελεγχθούν οι τιμές. Εν μέσω της διεθνούς ενεργειακής αναταραχής, ο ρωσικός Προϋπολογισμός δέχεται θεόσταλτο δώρο, ενώ διόλου τυχαία τις ημέρες αυτές πραγματοποιήθηκε η πρώτη εδώ και χρόνια συνάντηση Ρώσων κοινοβουλευτικών με Αμερικανούς ομολόγους τους.
Οι οικονομικοί υπολογισμοί είναι σημαντικοί για αμφότερες τις χώρες, ιδίως για τη Ρωσία, που οδεύει το φθινόπωρο προς βουλευτικές εκλογές. Η Κίνα, από την πλευρά της, παίζει το στοίχημα να αποδειχθεί (μέσω της οικοδόμησης γιγαντιαίων πετρελαϊκών αποθεμάτων και της επιτάχυνσης της μετάβασης στις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας) ανθεκτικότερη της Δύσης στο ενεργειακό σοκ.
Ακόμα και ο Ναρέντρα Μόντι, η χώρα του οποίου βιώνει οδυνηρά τις ημέρες αυτές την ενεργειακή της εξάρτηση, βρέθηκε να “φλερτάρει” τηλεφωνικώς τον Ιρανό πρόεδρο, Μασούντ Πεζεσκιάν, για να διασώσει την τροφοδοσία της χώρας του από τον Περσικό Κόλπο.
Οι δορυφορικές πληροφορίες
Σε κάθε περίπτωση, η Ρωσία και η Κίνα δεν είναι παντελώς απούσες από τα πολεμικά γεγονότα. Θεωρείται πλέον βέβαιο ότι και οι δύο πλευρές τροφοδοτούν το Ιράν με πληροφορίες και δορυφορικά δεδομένα, ενώ η αναβάθμιση της ευστοχίας των ιρανικών πυραύλων σε σχέση με τον περσινό “Πόλεμο των Δώδεκα Ημερών” δεν είναι άσχετη με την αντικατάσταση από πλευράς Ιρανών του συστήματος γεωεντοπισμού GPS από το κινεζικό BeiDou. O εκπρόσωπος του Κρεμλίνου, Ντμίτρι Πεσκόφ, χαρακτήρισε πάντως ψευδές άρθρο στους “Financial Times” (FT) σύμφωνα με το οποίο η Ρωσία παραδίδει μη επανδρωμένα εναέρια οχήματα (drones) στο Ιράν, σε ανταπόδοση προηγούμενων αντίστοιχων ιρανικών προμηθειών προς χρήση στην Ουκρανία.
