Όταν το πετρέλαιο ανεβαίνει απότομα και η οικονομία αρχίζει να χάνει ρυθμό, οι αγορές θυμούνται έναν όρο που παραπέμπει σε μία από τις πιο δύσκολες περιόδους της σύγχρονης οικονομικής ιστορίας: τον στασιμοπληθωρισμό.
Με την ενέργεια να ακριβαίνει, τον πληθωρισμό να παραμένει πεισματικά υψηλός και την παγκόσμια ανάπτυξη να δείχνει σημάδια κόπωσης, όλο και περισσότεροι αναλυτές προειδοποιούν ότι το σοκ της Μέσης Ανατολής μπορεί να ξυπνήσει ξανά τον «εφιάλτη» της δεκαετίας του 1970.
Στις αρχές της εβδομάδας το αμερικανικό αργό ξεπέρασε για πρώτη φορά από το 2022 τα 100 δολάρια το βαρέλι, για να υποχωρήσει στη συνέχεια, παραμένοντας πάντως 30% υψηλότερα σε σχέση με την έναρξη του πολέμου. Η εκτίναξη αυτή πυροδοτεί ανησυχίες ότι το ενεργειακό σοκ μπορεί να περάσει γρήγορα σε ολόκληρη την οικονομία – από τις μεταφορές και τα τρόφιμα έως την παραγωγή.
Την ίδια στιγμή, τα τελευταία στοιχεία για την αγορά εργασίας στις ΗΠΑ εντείνουν τους φόβους για επιβράδυνση. Σύμφωνα με το υπουργείο Εργασίας η οικονομία έχασε 92.000 θέσεις εργασίας τον Φεβρουάριο, ενώ η ανεργία αυξήθηκε στο 4,4%.
Τα στοιχεία αυτά έρχονται να προστεθούν σε μια ήδη ανησυχητική τάση: η δημιουργία θέσεων εργασίας επιβραδύνεται εδώ και μήνες. Συνολικά το 2025 δημιουργήθηκαν μόλις 116.000 θέσεις εργασίας, αριθμός χαμηλότερος ακόμη και από τον μηνιαίο μέσο όρο του 2024.
Την ίδια ώρα, ο πληθωρισμός παραμένει επίμονα πάνω από τον στόχο της Ομοσπονδιακής Τράπεζας. Ο δομικός πληθωρισμός, σύμφωνα με τον δείκτη που παρακολουθεί η Fed, βρίσκεται περίπου στο 3%, δηλαδή μία ποσοστιαία μονάδα πάνω από τον στόχο του 2%.
Μνήμες από τη δεκαετία του ’70
Το πρόβλημα με τον στασιμοπληθωρισμό είναι ότι αφήνει τις κεντρικές τράπεζες χωρίς εύκολες λύσεις.
Σε μια ύφεση, οι κεντρικές τράπεζες μπορούν να μειώσουν τα επιτόκια και να τονώσουν την οικονομία. Σε περιβάλλον υψηλού πληθωρισμού, όμως, αναγκάζονται να τα αυξήσουν.
Όταν τα δύο φαινόμενα συμβαίνουν ταυτόχρονα, η νομισματική πολιτική βρίσκεται σε αδιέξοδο.
«Ανησυχώ για την απειλή του στασιμοπληθωρισμού εδώ και καιρό», δήλωσε ο Έρικ Νόρλαντ επικεφαλής οικονομολόγος της CME Group. «Υπάρχουν πολλές πληθωριστικές πιέσεις: μεγάλα δημοσιονομικά ελλείμματα, πληθωρισμός πάνω από τον στόχο και τώρα προστίθεται πετρέλαιο στα 100 δολάρια».
Σύμφωνα με τον Εντ Γιαρντένι, ιδρυτή της Yardeni Research, η αμερικανική οικονομία βρίσκεται πλέον «ανάμεσα στο Ιράν και σε έναν τοίχο». Εάν το ενεργειακό σοκ διαρκέσει, η Fed θα βρεθεί αντιμέτωπη με τον διπλό κίνδυνο αυξανόμενου πληθωρισμού και αυξανόμενης ανεργίας.
Ο ίδιος εκτιμά ότι η πιθανότητα ενός σεναρίου τύπου δεκαετίας του 1970 έχει πλέον αυξηθεί στο 35%.
Η διάρκεια του σοκ θα κρίνει τα πάντα
Οι περισσότεροι οικονομολόγοι συμφωνούν ότι το κρίσιμο στοιχείο δεν είναι μόνο το ύψος των τιμών του πετρελαίου αλλά πόσο θα διαρκέσει η άνοδος.
Αν η ένταση στη Μέση Ανατολή αποκλιμακωθεί μέσα σε λίγες εβδομάδες, το ενεργειακό σοκ πιθανόν να έχει περιορισμένη επίδραση. Αν όμως παραταθεί, οι επιπτώσεις μπορεί να είναι πολύ πιο βαθιές.
«Υψηλότερες τιμές πετρελαίου σημαίνουν υψηλότερο πληθωρισμό. Αν διαρκέσει αρκετά, τότε μετατρέπεται σε φόβο για ανάπτυξη», εξηγεί ο Jim Caron της Morgan Stanley Investment Management.
Σε αυτή την περίπτωση οι αποδόσεις των ομολόγων τείνουν να υποχωρούν καθώς οι επενδυτές ανησυχούν για την ανάπτυξη – ένα χαρακτηριστικό μοτίβο σε περιβάλλον στασιμοπληθωρισμού.
Αναταράξεις στις αγορές
Οι φόβοι αυτοί έχουν ήδη αρχίσει να αποτυπώνονται στις διεθνείς αγορές.
Σύμφωνα με στοιχεία του Bloomberg:
- 6 τρισ. δολάρια έχουν διαγραφεί από την αξία των παγκόσμιων χρηματιστηρίων.
- Οι αποδόσεις των κρατικών ομολόγων αυξάνονται σε πολλές χώρες.
- Οι επενδυτές μεταθέτουν τις προσδοκίες για μειώσεις επιτοκίων από τη Fed.
Τα συμβόλαια της αγοράς πλέον δείχνουν ότι η πρώτη μείωση επιτοκίων πιθανότατα θα μετατεθεί για τον Σεπτέμβριο, ενώ προηγουμένως οι αγορές την περίμεναν ήδη από τον Ιούνιο.
Παράλληλα, στην Ευρώπη οι επενδυτές αρχίζουν να προεξοφλούν ακόμη και πιθανότητα νέων αυξήσεων επιτοκίων από την ΕΚΤ και την Τράπεζα της Αγγλίας, καθώς η άνοδος της ενέργειας μπορεί να αναζωπυρώσει τον πληθωρισμό.
Το πετρέλαιο και το ντόμινο στον πληθωρισμό
Ένα από τα μεγαλύτερα ρίσκα είναι ότι η άνοδος του πετρελαίου δεν επηρεάζει μόνο τα καύσιμα.
Η ενέργεια επηρεάζει τις μεταφορές, την παραγωγή τροφίμων, το κόστος λιπασμάτων,
τη βιομηχανική παραγωγή. Η αύξηση των τιμών των καυσίμων μπορεί να τροφοδοτήσει και νέο κύμα ανατιμήσεων στα τρόφιμα, καθώς το πετρέλαιο αποτελεί βασικό συστατικό στην παραγωγή λιπασμάτων.
Τα πάντα πάντως θα εξαρτηθούν από έναν παράγοντα: τη διάρκεια της κρίσης.ωΑν το ενεργειακό σοκ αποδειχθεί παροδικό, η οικονομία μπορεί να αντέξει.
Αν όμως ο πόλεμος παραταθεί και οι τιμές της ενέργειας παραμείνουν υψηλές, τότε ο κόσμος μπορεί να βρεθεί αντιμέτωπος με ένα σενάριο που οι οικονομολόγοι φοβούνται περισσότερο από κάθε άλλο: τον στασιμοπληθωρισμό.
