Του Κώστα Ράπτη
Τελευταία φορά που είχε επισκεφθεί Αμερικανός αντιπρόεδρος τον Νότιο Καύκασο ήταν με την περιοδεία του Ντικ Τσένι το 2008 σε Αζερμπαϊτζάν και Γεωργία.
Η νέα εξόρμηση του Τζ. Ντ. Βανς στην ίδια περιοχή την εβδομάδα αυτή, παραλείπει την Γεωργία, όπου η κυβέρνηση του “Γεωργιανού Ονείρου” έχει απομακρύνει τη χώρα από τη Δύση, αλλά συμπεριλαμβάνει την Αρμενία του Νικόλ Πασινιάν, άλλοτε θεωρούμενη αθεράπευτα προσδεδεμένη στο ρωσικό άρμα.
Το Αζερμπαϊτζάν, πάλι, παραμένει σταθερή αξία. Στη συνάντηση που είχε την Τρίτη ο αντιπρόεδρος των ΗΠΑ με τον Αζέρο πρόεδρο Ιλχάμ Αλίγιεφ στο Μπακού υπεγράφη συμφωνία στρατηγικής εταιρικής σχέσης που περιλαμβάνει σχέδια συνεργασίας τόσο οικονομικής όσο και στον τομέα της ασφάλειας. Ο Βανς δήλωσε ότι οι ΗΠΑ θα στείλουν έναν άγνωστο αριθμό “νέων σκαφών” στο Αζερμπαϊτζάν για να βοηθήσουν στην “προστασία των χωρικών υδάτων” στην περίκλειστη Κασπία Θάλασσα, ενώ ο Αλίγιεφ από την πλευρά του δήλωσε ότι οι δεσμοί με τις ΗΠΑ εισέρχονται σε μια “εντελώς νέα φάση”, συμπεριλαμβανομένης της συνεργασίας στον τομέα της άμυνας, της τεχνητής νοημοσύνης και της καταπολέμησης της τρομοκρατίας.
Κορυφαίο στόχο του Βανς όμως αποτελεί η προώθηση της εμπορικής διαδρομής Ανατολής-Δύσης με την επωνυμία “Δρόμος Τραμπ για Διεθνή Ειρήνη και Ευημερία” (TRIPP).
Η πρόταση προβλέπει έναν οδικό και σιδηροδρομικό διάδρομο που θα συνδέει το Αζερμπαϊτζάν με τον θύλακα του Ναχιτσεβάν, τον οποίο αποκόπτει από την λοιπή χώρα η αρμενική επαρχία του Σιουνίκ, η οποία συνορεύει με το Ιράν.
Η Ουάσινγκτον παρουσιάζει το TRIPP ως μέτρο οικοδόμησης εμπιστοσύνης για την περιφερειακή ειρήνη και το Αζερμπαϊτζάν έχει δηλώσει ότι το άνοιγμα των περιφερειακών επικοινωνιών αποτελεί σημαντική προϋπόθεση για την υπογραφή μιας συνολικής συνθήκης ειρήνης με την Αρμενία. Υπενθυμίζεται ότι μετά τους πολέμους του 2020 και του 2023 το Αζερμπαϊτζάν ανέκτησε πλήρως την περιοχή του Ναγκόρνο Καραμπάχ που κατά την μετασοβιετική εποχή ήλεγχαν οι Αρμένιοι αυτονομιστές και εξώθησε στην προσφυγιά το αρμενικό στοιχείο.
Ο Ντόναλντ Τραμπ μεσολάβησε σε μια συμφωνία στον Λευκό Οίκο τον Αύγουστο του 2025, καλώντας και τις δύο χώρες να αποκηρύξουν τις αξιώσεις τους σε εδάφη η μία της άλλης και να σταματήσουν τις στρατιωτικές δράσεις στο Ναγκόρνο-Καραμπάχ.
Πριν από τη συνάντηση με τον Αλίγιεφ την Τρίτη, ο Βανς δήλωσε ότι το ζήτημα των Αρμενίων αυτονομιστών ηγετών που φυλακίζονται στο Αζερμπαϊτζάν με κατηγορίες για εγκλήματα πολέμου “σίγουρα θα προκύψει” κατά τη διάρκεια των συνομιλιών με τους ηγέτες του Αζερμπαϊτζάν.
Ο Βανς χρειάσθηκε πάντως να διαγράψει μια ανάρτησή του στο X στην οποία ανέφερε ότι αυτός και η σύζυγός του Ούσα, βρίσκονταν στο μνημείο Τσιτσερνακαμπέρντ για να τιμήσουν “τα θύματα της Γενοκτονίας των Αρμενίων του 1915”. Τον Απρίλιο του 2021, ο τότε πρόεδρος των ΗΠΑ Τζο Μπάιντεν αναγνώρισε επίσημα τη γενοκτονία των Αρμενίων.
Τη Δευτέρα, ο Βανς είχε συνομιλίες με τον πρωθυπουργό της Αρμενίας Νικόλ Πασινιάν στο Ερεβάν και συμφώνησαν να συνεργαστούν για την πολιτική πυρηνική ενέργεια, συμπεριλαμβανομένης μιας συμφωνίας που επιτρέπει 5 δισ. δολάρια (4,2 δισ. ευρώ) σε αρχικές εξαγωγές των ΗΠΑ προς την Αρμενία, συν επιπλέον 4 δισ. δολάρια σε μακροπρόθεσμες συμβάσεις καυσίμων και συντήρησης, δήλωσε ο αντιπρόεδρος των ΗΠΑ.
Η Αρμενία εξετάζει προτάσεις από διάφορες χώρες, συμπεριλαμβανομένων των ΗΠΑ, της Ρωσίας, της Γαλλίας και της Κίνας, για την κατασκευή ενός νέου πυρηνικού αντιδραστήρα που θα αντικαταστήσει τον παλιό ρωσικής κατασκευής σταθμό παραγωγής ενέργειας. Η Αρμενία δεν έχει ακόμη επιλέξει εταίρο, αλλά η συμφωνία της Δευτέρας θεωρείται ότι αυξάνει τις πιθανότητες επιλογής ενός αμερικανικού έργου, κάτι που θα αποτελούσε πλήγμα για τη Ρωσία.
Η διείσδυση των ΗΠΑ στον Νότιο Καύκασο συνιστά κίνηση “έξωσης” της Ρωσίας από αυτή την πρώην σοβιετική περιφέρειά της, αλλά και περικύκλωσης του Ιράν. Επιπλέον, η TRIPP χρησιμεύει για τη βελτιστοποίηση της υλικοτεχνικής πρόσβασης στις πλούσιες σε πόρους τουρκογενείς, πρώην σοβιετικές δημοκρατίες της Κεντρικής Ασίας στην άλλη πλευρά της Κασπίας, η οποία παρουσιάζει ενδιαφέρον για τις ΗΠΑ λόγω των κρίσιμων ορυκτών της. Οι ΗΠΑ υπέγραψαν σχετικά Μνημόνια Συνεργασίας με το Καζακστάν και το Ουζμπεκιστάν τον περασμένο Νοέμβριο.
Ο Βανς πρότεινε τη δημιουργία ενός μπλοκ συναλλαγών κρίσιμων ορυκτών κατά τη διάρκεια της εναρκτήριας Υπουργικής Συνόδου για τα Κρίσιμα Ορυκτά, στην οποία συμμετείχαν εκπρόσωποι περισσότερων από 50 χωρών, μία εβδομάδα πριν την καυκασιανή περιοδεία του.
Αλλά βέβαια, από όλα αυτά έχει τα μάλα να επωφεληθεί η Τουρκία. Αντικαθιστώντας τον σχεδιαζόμενο διάδρομο της Ρωσίας κατά μήκος της νότιας Αρμενίας με έναν στον οποίο οι ΗΠΑ θα έχουν πλειοψηφικό μερίδιο για τα επόμενα 49-99 χρόνια και εμποδίζοντας το Κρεμλίνο να παρακολουθεί την κυκλοφορία σε αυτόν, η Τουρκία μπορεί πλέον να βελτιστοποιήσει κρυφά την στρατιωτική της διείσδυση προς την Κεντρική Ασία. Τέσσερα από τα πέντε κράτη της έχουν επίσημη σχέση με τον “Οργανισμό Τουρκικών Κρατών” (OTS) υπό την ηγεσία της Τουρκίας, ενώ δύο από τα μέλη του. το Καζακστάν και το Κιργιστάν είναι επίσης αμυντικοί εταίροι της Ρωσίας.
Η OTS αναλαμβάνει ολοένα και περισσότερες ευθύνες ασφαλείας, κάτι που μπορεί να ερμηνευτεί ως μέσο αμφισβήτησης της επιρροής ασφαλείας της Ρωσίας κατά μήκος της ευάλωτης νότιας περιφέρειάς της. Για να γίνουν τα πράγματα ακόμη πιο ανησυχητικά από την οπτική γωνία του Κρεμλίνου, το Καζακστάν ανακοίνωσε τα σχέδιά του στα τέλη του περασμένου έτους για την παραγωγή βλημάτων προδιαγραφών ΝΑΤΟ.
Όπως και να ‘χει, ενώ οι διπλωματικές διεργασίες για τον τερματισμό του πολέμου στην Ουκρανία παραμένουν ανολοκλήρωτες, η αμερικανική στρατηγική άσκησης πίεσης στην Ρωσία αναπτύσσεται σε τρία μέτωπα: το δυτικό, με την επανεξοπλισμό της Ευρώπης, το νότιο, με την διείσδυση στον Καύκασο και το οικονομικό, με την συμφωνία ΗΠΑ-Ινδίας για περιορισμό των ινδικών αγορών ρωσικού πετρελαίου. Τελικό έπαθλο εμφανίζεται η Κεντρική Ασία, κρίσιμος κόμβος για τους κινεζικούς νέους δρόμους του μεταξιού.
