Ανάλυση DW
Στις 2 Δεκεμβρίου του 1823, όταν ο τότε πρόεδρος των ΗΠΑ Τζέιμς Μονρόε εμφανίστηκε στο Κογκρέσο για να εκφωνήσει την ιστορική (όπως αποδείχθηκε) ομιλία του, απευθυνόταν σε ένα νέο έθνος. Μόλις το 1776 οι ΗΠΑ είχαν κηρύξει την ανεξαρτησία τους. Ο ίδιος ο Μονρόε είχε πολεμήσει απέναντι στα βρετανικά στρατεύματα, ήταν ο πέμπτος πρόεδρος στην ιστορία της αναδυόμενης υπερδύναμης και ο τελευταίος από τη “γενιά των ιδρυτών”.
Στην ομιλία του ο Μονρόε προειδοποιούσε τις ευρωπαϊκές δυνάμεις να μην αναμειχθούν στις αμερικανικές υποθέσεις και να εγκαταλείψουν κάθε σκέψη για επιστροφή σε καθεστώς αποικιοκρατίας. Κεντρικό του σύνθημα: “Η Αμερική ανήκει στους Αμερικανούς”. Ο υπουργός Εξωτερικών του Μονρόε, Τζον Κουίνσυ Άνταμς, που αργότερα τον διαδέχθηκε στον Λευκό Οίκο, αντιλαμβανόταν ότι δεν θα ήταν απίθανη μία επέμβαση των πρώην αποικιοκρατικών δυνάμεων, καθώς μόλις το 1823 μία σειρά χωρών της Λατινικής Αμερικής είχαν κηρύξει την ανεξαρτησία τους από την Ισπανία ή την Πορτογαλία, ο Καναδάς επιχειρούσε να αποτινάξει τα βρετανικά δεσμά, ενώ εκκρεμούσε και το ζήτημα της Αλάσκας, που ήταν ακόμη ρωσικό έδαφος.
Νέο έθνος, με αυτοπεποίθηση
Όμως οι Αμερικανοί είχαν κάθε λόγο να αισθάνονται αυτοπεποίθηση. Μόλις το 1803 είχαν διπλασιάσει τη συνολική επικράτεια της χώρας, αγοράζοντας έναντι 15 εκατομμυρίων δολαρίων την πολιτεία της Λουιζιάνα από τον Ναπολέοντα, ο οποίος χρειαζόταν επειγόντως χρήματα για τους πολέμους του στην Ευρώπη. Το 1819 ακολούθησε παρόμοια συμφωνία με την Ισπανία για την αγορά της Φλόριντα.
Ενδιαμέσως, το 1812, οι Αμερικανοί είχαν κηρύξει τον πόλεμο στη Μεγάλη Βρετανία. Θεωρούσαν ότι οι επιθέσεις του βρετανικού στόλου εναντίον αμερικανικών εμπορικών πλοίων που είχαν προορισμό τα ευρωπαϊκά λιμάνια και ο ναυτικός αποκλεισμός δεν ήταν τίποτε άλλο από μία παραβίαση της εθνικής κυριαρχίας των ΗΠΑ και των κανόνων περί ελεύθερου εμπορίου. Συν τοις άλλοις, οι Βρετανοί είχαν απαγάγει χιλιάδες θαλασσοπόρους, αναγκάζοντάς τους να υπηρετήσουν στο βασιλικό ναυτικό. Επιπλέον, διατηρούσαν οχυρά στα Απαλάχια Όρη, εμποδίζοντας το νέο έθνος να επεκταθεί προς Δυσμάς και να κατακτήσει τη γη των αυτόχθονων Αμερικανών.
“Δεύτερο Πόλεμο της Ανεξαρτησίας” αποκαλούσε τη σύγκρουση με τη Βρετανία ο τότε πρόεδρος των ΗΠΑ Τζέιμς Μάντισον. Η Συνθήκη Ειρήνης υπεγράφη στις 24 Δεκεμβρίου 1814. Μιλώντας στο Κογκρέσο το 1823 ο Μονρόε υπενθύμισε από την πλευρά του ότι οι Αμερικανοί ποτέ δεν είχαν αναμειχθεί σε πολέμους μεταξύ ευρωπαϊκών δυνάμεων και ούτε σκόπευαν να το πράξουν στο μέλλον. Με την ίδια λογική δεν θα επέτρεπε σε κανέναν “να θίξει ή να απειλήσει σοβαρά τα δικαιώματά μας” σε περιοχές όπως η Καραϊβική και η Λατινική Αμερική, ξεκαθάρισε ο Αμερικανός πρόεδρος.
Η “πίσω αυλή” των ΗΠΑ
Στις αρχές του 20ού αιώνα οι ΗΠΑ είχαν εδραιωθεί ως παγκόσμια δύναμη. Το 1904 ο Τέοντορ Ρούζβελτ θα συμπληρώσει το “δόγμα Μονρόε” με το “πόρισμα Ρούζβελτ” (Roosevelt Corollary), το οποίο προσδίδει πιο επιθετικό χαρακτήρα στους χειρισμούς της Ουάσιγκτον και διακηρύσσει το δικαίωμα παρέμβασης σε χώρες της Λατινικής Αμερικής, ώστε να αποφευχθούν φαινόμενα “αστάθειας”. Έκτοτε οι Αμερικανοί θεωρούν ότι ολόκληρη η περιοχή είναι η “πίσω αυλή” τους, αλλά και οι Λατινοαμερικανοί βλέπουν τις ΗΠΑ ως τον “χωροφύλακα” της περιοχής.
Διευρύνοντας ακόμη περισσότερο το “δόγμα Μονρόε” το 1954, σε εποχές Ψυχρού Πολέμου, ο Ντουάιτ Αϊζενχάουερ διατύπωσε τη “Θεωρία του Ντόμινο”, προκειμένου να αποτραπεί η διάδοση του κομμουνισμού. Έτσι ξεκίνησε η στρατιωτική εμπλοκή των ΗΠΑ στο Βιετνάμ. Θα ακολουθήσουν πολυάριθμες επιχειρήσεις των αμερικανικών μυστικών υπηρεσιών ή και στρατιωτικές επεμβάσεις: Νικαράγουα, Κούβα, Δομινικανή Δημοκρατία, Αϊτή, Γουατεμάλα, Χιλή, Γρενάδα, Παναμάς και τώρα η Βενεζουέλα με τη σύλληψη και μεταφορά στις ΗΠΑ του προέδρου της χώρας Νικολάς Μαδούρο.
Ο Τραμπ και το “δόγμα Μονρόε”
Μετά την κατάρρευση της Σοβιετικής Ένωσης το “δόγμα Μονρόε” παρά λίγο να ξεχαστεί. Το επανέφερε ωστόσο ο Ντόναλντ Τραμπ ήδη από τις αρχές της πρώτης προεδρικής θητείας του, προειδοποιώντας πως οι δραστηριότητες της Λαϊκής Κίνας “στην πίσω αυλή των ΗΠΑ” συνιστούν παραβίαση των αμερικανικών συμφερόντων και δεν μπορεί να γίνουν αποδεκτές. Στη Νέα Εθνική Στρατηγική Ασφάλειας των ΗΠΑ, που δημοσιοποιήθηκε το 2025, ο Ντόναλντ Τραμπ δηλώνει ότι “το δόγμα Μονρόε είναι μεγάλη υπόθεση, αλλά εμείς το έχουμε ξεπεράσει κατά πολύ. Τώρα ονομάζεται δόγμα Ντονρόε”.
Η εφημερίδα New York Post έκανε και πρωτοσέλιδο τον νέο όρο, ο οποίος παραπέμπει ευθέως στο μικρό όνομα του προέδρου. Αλλά όπως υποστηρίζει ο πολιτικός επιστήμων Μπερντ Γκράινερ μιλώντας στη γερμανική εφημερίδα Suddeutsche Zeitung, “το δόγμα Ντονρόε παραπέμπει στον Δον Κορλεόνε, δηλαδή στη Μαφία, Και αυτός ακριβώς είναι ο τρόπος με τον οποίο ασκεί πολιτική ο Τραμπ. Η απρόβλεπτη συμπεριφορά μπορεί να εξελιχθεί σε εκβιασμό ή σε εκφοβισμό, όπως γίνεται και με τις συμμορίες της Μαφίας”.
Μετά τη Βενεζουέλα, ο Ντόναλντ Τραμπ εξετάζει και άλλες επιχειρήσεις στο όνομα της “εθνικής ασφάλειας”. Για παράδειγμα στην Κολομβία, η οποία “είναι πολύ άρρωστη και κυβερνάται από έναν άρρωστο άνδρα που του αρέσει να παρασκευάζει κοκαΐνη και να μας την πουλάει, αλλά αυτό δεν θα συνεχιστεί για πολύ”. Ή ακόμη και στο Μεξικό, όπου “κάτι πρέπει να γίνει”, καθώς η χώρα κυριαρχείται από συμμορίες ναρκωτικών.
Υπάρχει βέβαια και η Γροιλανδία, η οποία βρίσκεται στο στόχαστρο των Ρώσων και των Κινέζων, αλλά είναι απαραίτητη για την εθνική ασφάλεια και οι Δανοί από μόνοι τους δεν μπορούν να αντιμετωπίσουν την απειλή αυτή. Γι αυτό, συνοψίζει ο πρόεδρος Τραμπ, “θα ήθελα να επιτύχω μία συμφωνία με τον εύκολο τρόπο. Αλλά αν δεν μπορούμε να το κάνουμε με τον εύκολο τρόπο, θα το κάνουμε με τον δύσκολο τρόπο”…
