Τα αμερικανικά και ισραηλινά πλήγματα κατά του ιρανικού καθεστώτος και στρατιωτικών στόχων απειλούν να αναστατώσουν την παγκόσμια αγορά πετρελαίου και να προκαλέσουν ισχυρούς κλυδωνισμούς στη διεθνή οικονομία.
Σύμφωνα με τη Wall Street Journal, η κυβέρνηση του Κατάρ, ενός από τους μεγαλύτερους εξαγωγείς υγροποιημένου φυσικού αερίου παγκοσμίως, κάλεσε τους πλοιοκτήτες να αναστείλουν τις ναυτιλιακές δραστηριότητες. Δεκάδες δεξαμενόπλοια άλλαξαν πορεία και απομακρύνθηκαν από τον Περσικό Κόλπο τις πρώτες ώρες της σύγκρουσης. Το Πολεμικό Ναυτικό των ΗΠΑ συνέστησε στις εταιρείες δεξαμενόπλοιων να αποφεύγουν τα γειτονικά ύδατα, καθώς δεν μπορούσε να εγγυηθεί την ασφάλειά τους, σύμφωνα με προειδοποίηση κλαδικού φορέα.
«Οι επιπτώσεις αυτού του πολέμου μπορεί να είναι εκτεταμένες, επειδή το πετρέλαιο αποτελεί πρώτη ύλη για μεγάλο μέρος της παγκόσμιας οικονομίας», δήλωσε ο Edward Fishman, διευθυντής του Center for Geoeconomic Studies στο Council on Foreign Relations.
«Θα μπορούσαν να υπάρξουν αλυσιδωτές συνέπειες για τη νομισματική πολιτική και τον πληθωρισμό», πρόσθεσε.
Έμποροι και μεσίτες πετρελαίου έσπευσαν να εκτιμήσουν το μέγεθος της αναταραχής, συμπεριλαμβανομένου του κατά πόσο η ναυσιπλοΐα μπορεί να συνεχιστεί μέσω των Στενών του Ορμούζ, μιας ζωτικής σημασίας διόδου για τις παγκόσμιες ενεργειακές προμήθειες.
Πλοία έλαβαν το Σάββατο ραδιοφωνικές προειδοποιήσεις από το Ιράν να μην εισέλθουν στα στενά, σύμφωνα με πληρώματα που δραστηριοποιούνται στην περιοχή και την επιχείρηση Aspides, τη ναυτική διοίκηση της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
Οι Φρουροί της Ισλαμικής Επανάστασης του Ιράν προειδοποίησαν τα πλοία ότι «η διέλευση από τα στενά δεν είναι επί του παρόντος ασφαλής», σύμφωνα με το ιρανικό κρατικό πρακτορείο ειδήσεων Tasnim.
Μια προσπάθεια παρατεταμένου κλεισίματος των στενών -μία πιθανή μορφή αντιποίνων από το Ιράν- θα αποτελούσε το χειρότερο σενάριο για τις παγκόσμιες αγορές πετρελαίου.
Στο παρελθόν, μεγάλες διακοπές στην προσφορά -ή ακόμη και η απειλή τους- έχουν οδηγήσει σε εκτίναξη των τιμών του πετρελαίου, τροφοδοτώντας τον πληθωρισμό και επηρεάζοντας την παγκόσμια οικονομία με εκτεταμένες συνέπειες.
Σημειώνεται ότι όταν η Ρωσία εισέβαλε στην Ουκρανία το 2022, το διεθνές σημείο αναφοράς του πετρελαίου εκτινάχθηκε σχεδόν στα 140 δολάρια το βαρέλι σε ενδοσυνεδριακές συναλλαγές, κοντά σε ιστορικό υψηλό. Το Brent έχει αυξηθεί τις τελευταίες εβδομάδες εν μέσω ανησυχιών για πιθανό αμερικανικό πλήγμα στο Ιράν, κλείνοντας την Παρασκευή (27/2) περίπου στα 72 δολάρια το βαρέλι.
Μια άνοδος στο ενεργειακό κόστος θα επιβάρυνε τους καταναλωτές και θα απειλούσε μια ήδη εύθραυστη παγκόσμια οικονομία που έχει πληγεί από εμπορικές συγκρούσεις. Θα μπορούσε επίσης να οδηγήσει τις κεντρικές τράπεζες να διακόψουν τη μείωση των επιτοκίων ή ακόμη και να τα αυξήσουν.
«Ένα περιορισμένο σύνολο επιθέσεων θα μπορούσε ρεαλιστικά να ωθήσει το πετρέλαιο προς τα 80 δολάρια το βαρέλι, ενώ μια παρατεταμένη σύγκρουση που θα προκαλέσει διαταραχές στην προσφορά θα μπορούσε να εκτοξεύσει τις τιμές πολύ υψηλότερα, με ουσιαστικό αντίκτυπο στον παγκόσμιο πληθωρισμό», ανέφεραν αναλυτές της Capital Economics σε σημείωμα προς πελάτες.
Το κλείσιμο των Στενών του Ορμούζ έχει άνευ προηγουμένου δυσκολίες προκειμένου να επιτευχθεί από το Ιράν, σημειώνουν αναλυτές. Η Τεχεράνη θα μπορούσε επίσης να εξετάσει λιγότερο ακραίες αντιδράσεις, όπως επιθέσεις σε δεξαμενόπλοια και παρενοχλήσεις εμπορικών πλοίων. Οι δυνάμεις των Χούθι στην Υεμένη, που υποστηρίζονται από το Ιράν, θα μπορούσαν να επαναλάβουν επιθέσεις κατά της ναυσιπλοΐας στην Ερυθρά Θάλασσα.
Οποιαδήποτε από αυτές τις κινήσεις θα αύξανε τα ασφάλιστρα και θα αποθάρρυνε τους πλοιοκτήτες από το να δραστηριοποιούνται στον Περσικό Κόλπο, περιορίζοντας ενδεχομένως την ποσότητα πετρελαίου από τη Σαουδική Αραβία, το Κουβέιτ και άλλους παραγωγούς που φθάνει στις παγκόσμιες αγορές.
Δεκάδες δεξαμενόπλοια άλλαξαν πορεία το Σάββατο. Ορισμένα κατέφυγαν στο Κατάρ και στα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα, ενώ άλλα απέφυγαν εντελώς την περιοχή. Μεσίτες ανέφεραν ότι ένα φορτωμένο υπερδεξαμενόπλοιο ναυλωμένο από τη Shell, το οποίο επρόκειτο να διασχίσει τα Στενά του Ορμούζ, παρέμεινε ακινητοποιημένο, ενώ άλλο έσπευδε να περάσει τα στενά με προορισμό τη Νότια Κορέα.
Πληρώματα δεξαμενόπλοιων ανέφεραν ότι άκουσαν εκρήξεις κοντά στο ιρανικό νησί Kharg. Η χώρα εξάγει το 90% του αργού πετρελαίου της μέσω του Kharg.
Το Ιράν αποτελεί επίσης σημαντικό παραγωγό πετρελαίου, αντλώντας λίγο πάνω από πέντε εκατομμύρια βαρέλια ημερησίως το 2024, σύμφωνα με το Energy Institute, βρετανικό κλαδικό οργανισμό. Αυτό το κατατάσσει ως τον πέμπτο μεγαλύτερο παραγωγό παγκοσμίως.
Επισημαίνεται ότι συνολικά, η παγκόσμια προσφορά ανέρχεται σε περίπου 107 εκατομμύρια βαρέλια ημερησίως.
Τι αναμένεται για την πορεία των τιμών: Η κρίσιμη συνεδρίαση του OPEC
Ο άμεσος αντίκτυπος των αμερικανικών πληγμάτων στις τιμές του πετρελαίου ενδέχεται να μην γίνει σαφής πριν από το βράδυ της Κυριακής (ώρα Νέας Υόρκης), όταν επαναληφθούν οι συναλλαγές στα συμβόλαια μελλοντικής εκπλήρωσης Brent. Μετά τη μείωση που σημειώθηκε πέρυσι, οι τιμές έχουν αυξηθεί κατά 19% μέσα στο 2026.
Πριν από αυτό, έχει προγραμματιστεί συνεδρίαση του OPEC+. Οι αναλυτές ανέμεναν ότι το καρτέλ υπό την ηγεσία της Σαουδικής Αραβίας θα συμφωνούσε την Κυριακή σε αύξηση της παραγωγής από τον Απρίλιο.
Ωστόσο, η σύγκρουση ενδέχεται να οδηγήσει τον OPEC να εξετάσει μεγαλύτερη ή ταχύτερη αύξηση της παραγωγής, ώστε να διασφαλιστούν οι παγκόσμιες προμήθειες και να σταθεροποιηθεί η αγορά.
Επισημαίνεται ότι η πορεία των τιμών του πετρελαίου είναι κρίσιμη για τον πληθωρισμό, καθώς επηρεάζει τις τιμές των καυσίμων και συμβάλλει στο κόστος μεταφορών, μεταποίησης και εφοδιαστικής αλυσίδας σε ολόκληρη την οικονομία. Αν το αργό φθάσει τα 100 δολάρια το βαρέλι, αυτό θα μπορούσε να προσθέσει 0,6 έως 0,7 ποσοστιαίες μονάδες στο μέσο παγκόσμιο πληθωρισμό, σύμφωνα με την Capital Economics.
Μια τέτοια εξέλιξη θα δυσχέραινε το έργο της Ομοσπονδιακής Τράπεζας των ΗΠΑ και άλλων μεγάλων κεντρικών τραπεζών, οι οποίες είχαν μειώσει τα επιτόκια τα τελευταία χρόνια θεωρώντας ότι το χειρότερο κύμα πληθωρισμού μετά την πανδημία είχε παρέλθει.
Οι οικονομίες της Μέσης Ανατολής είναι πιθανό να υποστούν τη μεγαλύτερη ζημία. Εκτός από την έντονη εξάρτησή τους από την ενέργεια, η γεωγραφική εγγύτητα στη σύγκρουση συνεπάγεται κλείσιμο εναέριου χώρου και διαταραχές στο καθημερινό εμπόριο. Το Ισραήλ, του οποίου η οικονομία συρρικνώθηκε μετά την περσινή σύγκρουση με το Ιράν, είναι ιδιαίτερα εκτεθειμένο.
Οι παράγοντες που θα μπορούσαν να συγκρατήσουν τις τιμές
Ωστόσο, υπάρχουν και παράγοντες που θα μπορούσαν να περιορίσουν μια άνοδο των τιμών.
Μεγάλο μέρος της παγκόσμιας ζήτησης πετρελαίου πέρυσι προήλθε από την προσπάθεια της Κίνας να ενισχύσει τα αποθέματά της. Αν οι τιμές αυξηθούν απότομα, το Πεκίνο θα μπορούσε να διακόψει αυτές τις στρατηγικές αγορές.
Παράλληλα, εν αναμονή των πληγμάτων, το Ιράν και άλλοι παραγωγοί επιτάχυναν τις εξαγωγές, ενώ τα ασιατικά διυλιστήρια προχώρησαν σε πρόωρες αγορές. Τα αραβικά κράτη ενίσχυσαν επίσης την ασφάλεια εναλλακτικών διαδρομών για το αργό και προετοίμασαν παράλληλες αλυσίδες εφοδιασμού, σύμφωνα με αξιωματούχους του Κόλπου.
Η Σαουδική Αραβία, ο μεγαλύτερος εξαγωγέας πετρελαίου παγκοσμίως, ενεργοποίησε σχέδιο έκτακτης ανάγκης για να αυξήσει τις εξαγωγές της στα υψηλότερα επίπεδα των τελευταίων σχεδόν τριών ετών σε περίπτωση διαταραχών της αγοράς, σύμφωνα με αξιωματούχους του OPEC. Το βασίλειο, από το οποίο προέρχεται το μεγαλύτερο μέρος του πετρελαίου που διέρχεται από τα Στενά του Ορμούζ, αύξησε επίσης τις αποστολές αργού προς υπερπόντια αποθηκευτικά κέντρα.
Τόσο η Σαουδική Αραβία όσο και τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα διαθέτουν αγωγούς που επιτρέπουν σε μέρος των εξαγωγών τους να παρακάμπτει τα Στενά του Ορμούζ. Παρ’ όλα αυτά, το μεγαλύτερο μέρος του πετρελαίου που διακινείται μέσω των στενών δεν διαθέτει εναλλακτικές οδούς εξαγωγής, σύμφωνα με την Υπηρεσία Πληροφοριών Ενέργειας των ΗΠΑ.
