Οι ηγέτες της Ευρωπαϊκής Ένωσης αναμένεται να συζητήσουν τη ρήτρα αμοιβαίας συνδρομής της Ένωσης κατά τη σύνοδο κορυφής που πραγματοποιείται στην Κύπρο σήμερα, Πέμπτη, με φόντο την κριτική του Αμερικανού προέδρου προς τους συμμάχους της συμμαχίας, η οποία δημιουργεί ανησυχίες σχετικά με τη δέσμευσή του προς το ΝΑΤΟ – και αυτό σε μια εποχή αυξανόμενης ανασφάλειας.
Η ρήτρα, η οποία περιλαμβάνεται στην ιδρυτική συνθήκη της ΕΕ, υποχρεώνει τα κράτη μέλη να συνδράμουν ένα άλλο κράτος μέλος σε περίπτωση που αυτό δεχθεί επίθεση. Ωστόσο, αξιωματούχοι αναφέρουν ότι προς το παρόν δεν υπάρχουν σαφείς κανόνες σχετικά με τον τρόπο εφαρμογής της, στην πράξη.
Οι ανησυχίες για την κριτική του Ντόναλντ Τραμπ προς το ΝΑΤΟ, επειδή δεν υποστήριξε όπως εκείνος ανέμενε τον πόλεμο των ΗΠΑ κατά του Ιράν, σε συνδυασμό με τις απειλές του νωρίτερα φέτος να καταλάβει τη Γροιλανδία από τη σύμμαχη Δανία, έχουν αναδείξει την αναγκη για έναν σαφέστερο καθορισμό των διατάξεων αμοιβαίας συνδρομής της ΕΕ.
“Νομίζω ότι η Γροιλανδία έδειξε ότι είναι απαραίτητο να γίνει αυτή η συζήτηση”, ανέφερε ένας διπλωμάτης της ΕΕ στο πρακτορείο Reuters.
Η Κύπρος, η οποία κατέχει επί του παρόντος την εκ περιτροπής προεδρία του Συμβουλίου της ΕΕ, πιέζει το μπλοκ να δει πιο σοβαρά τη ρήτρα, στον απόηχο της επίθεση με drone στη βρετανική αεροπορική βάση στο νησί τον περασμένο μήνα, κατά τη διάρκεια του πολέμου στη Μέση Ανατολή.
Στη συνάντηση στην Κύπρο, η επικεφαλής της εξωτερικής πολιτικής της ΕΕ, Κάγια Κάλας, αναμένεται να ενημερώσει τους ηγέτες για το είδος της βοήθειας που μπορεί να παρασχεθεί βάσει της ρήτρας, σύμφωνα με αξιωματούχο της ΕΕ.
Εν τω μεταξύ, σημειώνει η διπλωματική πηγή στο Reuters, ανώτεροι διπλωμάτες σχεδιάζουν να διεξαγάγουν ασκήσεις επί χάρτου βάσει διαφορετικών σεναρίων, τις επόμενες εβδομάδες, προκειμένου να κατανοήσουν καλύτερα πώς θα μπορούσε να λειτουργήσει αυτό.
“Αυτό που έλειπε ήταν η προετοιμασία συγκεκριμένων σεναρίων και επιλογών σε περίπτωση που προκύψει μια κατάσταση όπου ορισμένες χώρες θα ζητήσουν βοήθεια”, δήλωσε ο Juraj Majcin, πολιτικός αναλυτής στο European Policy Centre, μια δεξαμενή σκέψης με έδρα τις Βρυξέλλες.
Αποκλίνουσες απόψεις για την αμοιβαία συνδρομή
Το Άρθρο 42.7 της Συνθήκης για την Ευρωπαϊκή Ένωση ορίζει ότι “σε περίπτωση κατά την οποία κράτος μέλος δεχθεί ένοπλη επίθεση στο έδαφός του, τα υπόλοιπα κράτη μέλη έχουν ρητή υποχρέωση να παρέχουν βοήθεια και συνδρομή με όλα τα μέσα που έχουν στη διάθεσή τους”.
Η συνθήκη προσθέτει ότι “αυτό δεν επηρεάζει τον ιδιαίτερο χαρακτήρα της πολιτικής ασφάλειας και άμυνας ορισμένων κρατών μελών”, και ότι “οι δεσμεύσεις και η συνεργασία στον τομέα αυτόν εξακολουθούν να είναι σύμφωνες προς τις δεσμεύσεις που έχουν αναληφθεί στο πλαίσιο του ΝΑΤΟ, η οποία παραμένει, όσον αφορά τα κράτη που είναι μέλη του, το θεμέλιο της συλλογικής τους άμυνας και το όργανο της εφαρμογής της”.
Η ρήτρα έχει ενεργοποιηθεί μόνο μία φορά, από τη Γαλλία μετά τις τρομοκρατικές επιθέσεις στο Παρίσι το 2015, όταν τα κράτη μέλη συνέδραμαν με συνεισφορές σε στρατιωτικές αποστολές και επιχειρήσεις της ΕΕ και διεθνείς αποστολές, επιτρέποντας στη Γαλλία να αναδιατάξει τα στρατεύματά της.
Η Κύπρος επιθυμεί μεγαλύτερη σαφήνεια στο Άρθρο 42.7, καθώς δεν είναι μέλος του ΝΑΤΟ και επομένως δεν απολαμβάνει την προστασία της συμμαχίας. Ωστόσο, ορισμένες χώρες ανησυχούν και θέλουν να αποφύγουν οποιαδήποτε ενέργεια που θα μπορούσε να υποδηλώσει ότι απομακρύνονται από το ΝΑΤΟ και το δικό του σύμφωνο αμοιβαίας άμυνας – το Άρθρο 5.
“Θα πρέπει να αποφύγουμε ερμηνείες που λένε ότι αυτό είναι ένα εναλλακτικό σχέδιο σε περίπτωση που το ΝΑΤΟ διαλυθεί και οι ΗΠΑ αποχωρήσουν”, ανέφερε ένας δεύτερος διπλωμάτης της ΕΕ.
Το ΝΑΤΟ παραμένει “ακρογωνιαίος λίθος” της ΕΕ
Το Άρθρο 5 του ΝΑΤΟ ορίζει ότι μια επίθεση εναντίον ενός από τα μέλη του είναι επίθεση εναντίον όλων, υποχρεώνοντας τους συμμάχους να αναλάβουν δράση που κρίνουν απαραίτητη για να βοηθήσουν τη χώρα που δέχεται επίθεση, συμπεριλαμβανομένης της πιθανής χρήσης στρατιωτικής βίας.
Έχει καταλήξει να θεωρείται η ύψιστη εγγύηση ασφαλείας της Ευρώπης, με λεπτομερείς στρατιωτικές δομές και σχέδια για την άμυνα της ηπείρου, υποστηριζόμενα από την ισχύ των ΗΠΑ, πυρηνικής υπερδύναμης.
Η υπουργός Εξωτερικών της Λετονίας, Μπάιμπα Μπράζε, χώρα η οποία συνορεύει με τη Ρωσία – αναμφισβήτητα την κύρια απειλή για την ασφάλεια της ΕΕ – δήλωσε στο Reuters ότι η χώρα της “θεωρεί το ΝΑΤΟ ακρογωνιαίο λίθο της συλλογικής άμυνας”.
“Η πιθανή ενεργοποίηση και περαιτέρω ανάπτυξη του Άρθρου 42.7 θα πρέπει να συμβαδίζει με το ΝΑΤΟ, αναζητώντας συνέργειες, και σε καμία περίπτωση δεν θα πρέπει να θεωρηθεί ως σημάδι δυσπιστίας προς το ΝΑΤΟ ή ως αποδυνάμωση της Συμμαχίας”, ανέφερε.
Η Λετονία “πιστεύει ότι πρέπει να διατηρηθεί η μέγιστη ευελιξία” κατά την εφαρμογή του άρθρου, επιτρέποντας στο απειλούμενο μέλος της ΕΕ να “καθορίσει το είδος της βοήθειας που απαιτείται σε περίπτωση ένοπλης επίθεσης ή υβριδικών απειλών”.
