Του Κώστα Ράπτη
Στις πρόσφατες τοπικές εκλογές στο Ηνωμένο Βασίλειο, η υποστήριξη προς το ακροδεξιό ευρωσκεπτικιστικό κόμμα Reform UK αυξήθηκε κατακόρυφα και η πιθανότητα ανάληψης της πρωθυπουργίας στο μέλλον από τον ηγέτη του Νάιτζελ Φαράζ δεν ακούγεται ως σενάριο επιστημονικής φαντασίας.
Όπως άλλωστε αποτελεί ήδη από το 2022 πραγματικότητα, και μάλιστα κανονικοποιημένη, η άσκηση της εξουσίας στην Ιταλία από την ακροδεξιά Τζιόρτζια Μελόνι και τους συμμάχους της.
Το κόμμα της Μελόνι έχει φασιστικές καταβολές, αντιμεταναστευτική ρητορική και προσπάθειες συγκέντρωσης της εξουσίας. Ωστόσο υποστηρίζει σθεναρά την Ευρωπαϊκή Ένωση, το ΝΑΤΟ και την Ουκρανία, σε αντίθεση με αρκετά άλλα της ίδιας συνομοταξίας ανά την Ευρώπη.
Στην Αυστρία, λ.χ. η πλατφόρμα του ακροδεξιού Κόμματος της Ελευθερίας περιλαμβάνει ξενοφοβική και ευρωσκεπτικιστική προπαγάνδα και αντίθεση στις πολιτικές της Ε.Ε. για το κλίμα. Επίσης, αντιτίθεται στην υποστήριξη της Ουκρανίας και στις κυρώσεις κατά της Ρωσίας.
Έχει συμμετάσχει στην κυβέρνηση ως ελάσσων εταίρος στο παρελθόν, αλλά κέρδισε τις εκλογές του 2024 με σχεδόν 29% των ψήφων. Κρατήθηκε εκτός εξουσίας από έναν συνασπισμό κεντρώων κομμάτων, ωστόσο φαίνεται ότι είναι μόνο θέμα χρόνου να ηγηθεί μιας κυβέρνησης στη Βιέννη.
Οι επόμενες μεγάλες εκλογικές δοκιμασίες για την ακροδεξιά στην Ευρώπη θα είναι στη Γερμανία και τη Γαλλία. Δύο περιφερειακές γερμανικές εκλογές αναμένονται τον Σεπτέμβριο, όπου η Εναλλακτική για τη Γερμανία (AfD) προηγείται στις δημοσκοπήσεις.
Οι υποψήφιοι του γαλλικού Εθνικού Συναγερμού (είτε η ιδρύτρια Μαρίν Λεπέν είτε, σε περίπτωση που παραμείνει το δικαστικό της κώλυμα, ο εκλεκτός της Ζορντάν Μπαρντελά) σημειώνουν επίσης ισχυρή επίδοση στις δημοσκοπήσεις για τις προεδρικές εκλογές της Γαλλίας που θα διεξαχθούν τον Απρίλιο του 2027.
Με άλλα λόγια, οι δεξιοί λαϊκιστές ενδέχεται σύντομα να αποκτήσουν σημαντική εκτελεστική εξουσία στις δύο χώρες με τη μεγαλύτερη επιρροή της Ε.Ε. Αυτό θα μπορούσε να επηρεάσει τη συνοχή της Ε.Ε., τις γεωπολιτικές της τοποθετήσεις, την περαιτέρω σκλήρυνση της μεταναστευτικής ή και της εμπορικής και της κλιματικής της πολιτικής.
Στη Γερμανία, η AfD προτείνει τον τερματισμό της στρατιωτικής βοήθειας προς την Ουκρανία, τον τερματισμό των κυρώσεων κατά της Ρωσίας και την αποκατάσταση των ρωσικών εισαγωγών ορυκτών καυσίμων.
Η κύρια εστίαση του κόμματος είναι στον περιορισμό της μετανάστευσης και του ασύλου. Προωθεί την “επαναμετανάστευση”. Αυτή η ριζοσπαστική ιδέα προτείνει ότι έως και δύο εκατομμύρια “μη αφομοιωμένοι Γερμανοί πολίτες” θα μπορούσαν να “μετεγκατασταθούν” σε ένα “πρότυπο κράτος” στη Βόρεια Αφρική, μειώνοντας παράλληλα δραστικά τη μετανάστευση και περιορίζοντας το άσυλο.
Κινήσεις εξοβελισμού
Το κόμμα έχει χαρακτηριστεί ως “εξτρεμιστική οντότητα” από την ομοσπονδιακή υπηρεσία πληροφοριών της Γερμανίας. Τα παραδοσιακά κόμματα έχουν δημιουργήσει “υγειονομική ζώνη” που ιστορικά έχει εμποδίσει τη συγκρότηση συνασπισμών με την AfD, τόσο σε εθνικό όσο και σε περιφερειακό επίπεδο. Ωστόσο, τα κεντροδεξιά κόμματα μπορεί να αισθανθούν πίεση να επανεξετάσουν.
Μάλιστα και σε ευρωπαϊκό επίπεδο, η ακροδεξιά συμμαχία Ευρώπη των Κυρίαρχων Εθνών (ESN) θα μπορούσε σύντομα να χάσει την ιδιότητα και τη χρηματοδότησή της ως πολιτικό κόμμα στην Ε.Ε., σύμφωνα με αρκετές αναφορές που δημοσιεύθηκαν χθες.
Η Αρχή για τα Ευρωπαϊκά Πολιτικά Κόμματα και Ιδρύματα (APPF) βάσει του άρθρου 13(4) του κανονισμού 2025/2445 κίνησε διαδικασία, με επιστολή 300 σελίδων προς τα θεσμικά όργανα της Ε.Ε., όπου αναφέρει, με βάσει δικαστικές αποφάσεις και αναρτήσεις στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, ότι βρήκε ενδείξεις πιθανών παραβιάσεων των θεμελιωδών αξιών της Ε.Ε., συμπεριλαμβανομένης της ανθρώπινης αξιοπρέπειας, της δημοκρατίας, του κράτους δικαίου και των δικαιωμάτων των μειονοτήτων (Ρομά, ΛΟΑΤΚΙ κτλ.).
Εκπρόσωπος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής επιβεβαίωσε ότι η επιστολή εξετάζεται προσεκτικά.
Το ESN ιδρύθηκε μετά τις εκλογές του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου του 2024 με πρωτοβουλία της AfD. Το κόμμα-ομπρέλα των ακροδεξιών κινημάτων συγκεντρώνει επί του παρόντος εννέα κόμματα, συμπεριλαμβανομένου του Reconquest της Γαλλίας, του New Hope της Πολωνίας, του Κινήματος Our Homeland της Ουγγαρίας, του Φόρουμ για τη Δημοκρατία της Ολλανδίας και του Κινήματος Δημοκρατίας της Σλοβακίας.
Επιχείρηση ομαλοποίησης
Στην άλλη όχθη του Ρήνου, η Λεπέν έχει καταβάλει μεγάλες προσπάθειες για να ομαλοποιήσει το κόμμα που παρέλαβε από τον πατέρα της και να διευρύνει την απήχησή του. Αποστασιοποιήθηκε από τον αντισημιτισμό και επικεντρώθηκε περισσότερο στον αντιμεταναστευτικό λόγο, τον γαλλικό εθνικισμό και την αντίθεση στον ισλαμικό εξτρεμισμό.
Έφτασε στους επαναληπτικούς γύρους των προεδρικών εκλογών το 2017 και το 2022, αλλά ηττήθηκε άνετα και τις δύο φορές από τον κεντρώο Εμανουέλ Μακρόν. Από τότε, ωστόσο, ο Συναγερμός έχει αυξήσει την υποστήριξή του. Ούτως ή άλλως ο Μακρόν δεν δύναται συνταγματικά να θέσει υποψηφιότητα στις επόμενες εκλογές, ενώ και η στάση των μεγάλων μέσων ενημέρωσης είναι πλέον πολύ πιο φιλική προς τον λεπενισμό (σε αντίθεση με τη ριζοσπαστική αριστερά του Ζακ Λικ Μελανσόν).
Η Λεπέν έχει δεσμευτεί να αποσύρει τη Γαλλία από την ολοκληρωμένη δομή διοίκησης του ΝΑΤΟ. Ωστόσο, η φιλορωσική ρητορική της έχει μετριαστεί μετά την πλήρη εισβολή στην Ουκρανία το 2022, η οποία είναι πολιτικά τοξική σε μεγάλο μέρος της Δυτικής Ευρώπης. Ως προς την Ε.Ε., έχει αφήσει πίσω του τη συζήτηση για το Frexit και έχει μετονομαστεί σε κόμμα “κυριαρχίας χωρίς ρήξη”.
Οικονομικά, η πλατφόρμα του κόμματος για το 2024 είναι η λιγότερο φιλελεύθερη συγκρινόμενη με την AfD και το Reform UK και μακράν η πιο κρατικιστική.
Όχι “επανάσταση”, αλλά φυγόκεντρες τάσεις
Σύμφωνα με ανάλυση του Chatham House, ακόμη και αν οι “τρεις μεγάλοι” της Ευρώπης τεθούν υπό λαϊκιστική ηγεσία, δεν θα βαδίσουν μαζί. Η Ευρώπη δεν θα αντιμετωπίσει έναν άξονα, αλλά μάλλον ένα τρίγωνο ανταγωνιστικών κυριαρχιών, καθεμία από τις οποίες θα φυλάει τα σύνορά της και το είδος της δυσαρέσκειας. Εάν η E3 λάβει αυτή τη μορφή, η Ε.Ε. θα αντιμετωπίσει μια σειρά από διαρθρωτικά stress tests. Οικονομικά, οι εκκλήσεις του AfD για έξοδο από το ευρώ, σε συνδυασμό με τις προστατευτικές και κρατικιστικές παρορμήσεις του Εθνικού Συναγερμού, θα μπορούσαν να αναστατώσουν τις αγορές και να περιπλέξουν τον δημοσιονομικό συντονισμό.
Στην άμυνα, ένα τρίπτυχο εθνικιστικών κυβερνήσεων θα προκαλούσε αναπόφευκτα στρατηγική ασυνέπεια. Οι δεσμεύσεις του ΝΑΤΟ θα μπορούσαν να αμφισβητηθούν, η συλλογική ετοιμότητα να αποδυναμωθεί και η ευρωπαϊκή συνεισφορά στην Ουκρανία να υπονομευθεί. Συνοψίζοντας, η θεσμική συνοχή της Ευρώπης –από την Ευρωζώνη έως την Κοινή Εξωτερική Πολιτική και Πολιτική Ασφάλειας– θα δοκιμαστεί όχι από επανάσταση, αλλά από παράλληλους εθνικισμούς που κινούνται ανήσυχα προς την ίδια κατεύθυνση.
Οι λαϊκιστικές κυβερνήσεις είναι απίθανο να σχηματίσουν ένα ενιαίο μπλοκ. Η ευθυγράμμισή τους είναι κατά το Chatham House δομική, όχι ιδεολογική. Η Ε.Ε. δεν θα κατέρρεε υπό συντονισμένη επίθεση, αλλά θα αντιμετώπιζε επαναλαμβανόμενες φυγόκεντρες πιέσεις, καθεμία από τις οποίες θα επέβαλλε προσαρμογή ή συμβιβασμό. Το προηγούμενο της Τζόρτζια Μελόνι μπορεί να υποδηλώνει ότι η Ε.Ε. θα μπορούσε να βρει συμμάχους εκεί που τους περιμένει λιγότερο.
