Του Κώστα Ράπτη
Το “μνημόνιο του Ισλαμαμπάντ” που υπογράφηκε από τις ΗΠΑ και το Ιράν δέχθηκε το τελευταίο 24ωρο ένα διπλό και πιθανότατα μοιραίο πλήγμα.
Το πρώτο σκέλος του πλήγματος ήταν η επανάληψη των στρατιωτικών ενεργειών στον Περσικό Κόλπο, με τις αμερικανικές δυνάμεις να βομβαρδίζουν κατά τη διάρκεια της νύχτας εκτοξευτήρες πυραύλων και λοιπές στρατιωτικές εγκαταστάσεις στο νότιο Ιράν, σε απάντηση προς την προηγηθείσα την Πέμπτη εκτόξευση βλήματος (προφανώς, αλλά δίχως ανάληψη ευθύνης, από ιρανικής πλευράς) εναντίον εμπορικού πλοίου το οποίο κινούνταν δίχως “συντονισμό” με τις αρχές της Τεχεράνης, όπως τον αξιώνει η τελευταία μετά τη συνυπογραφή του μνημονίου.
Οι Ιρανοί υποστηρίζουν ότι για άλλη μία φορά η αμερικανική πλευρά εξαπέλυσε επίθεση εν μέσω διπλωματικών διεργασιών, τις οποίες αξιοποίησε για λόγους παραπλάνησης, ενώ οι Αμερικανοί απαντούν ότι το Ιράν είχε πρώτο παραβιάσει το μνημόνιο επιχειρώντας να επιβάλει δια της βίας δικής του εμπνεύσεως κανόνες θαλάσσιας κυκλοφορίας.
Σε κάθε περίπτωση, η διέλευση σκαφών από το Στενό του Χορμούζ έχει αρχίσει από την Πέμπτη να μειώνεται σημαντικά, ενώ οι επιθέσεις με drones που επακολούθησαν εναντίον στόχων στο Μπαχρέιν, καθώς και πλοίου στον χώρο των HAE προοιωνίζονται τα χειρότερα. Προφανώς αυτές αποτελούν το “μήνυμα” που στέλνει το Ιράν στους γείτονές του, μετά τη συνάντηση στη Μανάμα του Μπαχρέιν ανάμεσα στον επικεφαλής του Στέιτ Ντιπάρτμεντ, Μάρκο Ρούμπιο και τους ομολόγους του των έξι χωρών του Συμβουλίου Συνεργασίας του Κόλπου, οι οποίοι και ζήτησαν να περιληφθούν στην ιρανο-αμερικανική διαπραγμάτευση, που υποτίθεται θα ολοκληρωθεί εντός 60 ημερών από την συνυπογραφή του “μνημονίου του Ισλαμαμπάντ”, τα μη μνημονευόμενα σε αυτό ζητήματα του βαλλιστικού προγράμματος και τις “περιφερειακής συμπεριφοράς” του Ιράν.
Αλλά η “περιφερειακή συμπεριφορά”, ήτοι η ιρανική στήριξη προς οργανώσεις όπως η Χεζμπολλάχ του Λιβάνου, μας φέρνει στο δεύτερο και ίσως σημαντικότερο βήμα προς την ακύρωση του μνημονίου του Ισλαμαμπάντ, πάλι με την αξιοποίηση συμμάχων των ΗΠΑ στην περιοχή. Πρόκειται για την συμφωνία-πλαίσιο που υπογράφηκε στη Ουάσιγκτον, με αμερικανική μεσολάβηση, ανάμεσα στο Ισραήλ και την (φιλοδυτική) κυβέρνηση του Λιβάνου, πρώτη περίσταση μετά από 44 χρόνια που οι δύο αυτές πλευρές κάθισαν στο ίδιο τραπέζι και μάλιστα κατέληξαν σε αποτέλεσμα.
Η συμφωνία-πλαίσιο είναι ο ευρηματικός τρόπος με τον οποίο αποσυνδέονται τα μέτωπα του Περσικού Κόλπου και του Λιβάνου, τα οποία η Τεχεράνη επιμένει να αντιμετωπίζει ενιαία (βλ. και άρθρο 1 του μνημονίου), καθώς η συνεχιζόμενη στρατιωτική παρουσία του Ισραήλ βορείως των συνόρων του ουσιαστικά νομιμοποιείται και η έμφαση μετατοπίζεται στον αφοπλισμό της Χεζμπολάχ. Αφοπλισμό, ο οποίος θα καταστεί δυνατός μόνο με “εμφύλιο πόλεμο”, όπως προειδοποίησε ήδη ο βουλευτής της Χεζμπολλάχ Χασάν Φαντλάλα. Ίσως να είμαστε ήδη κοντά.
Το βαθύτερο ερώτημα είναι κατά πόσον ο Ντόναλντ Τραμπ αισθάνεται ότι μπορεί να ρισκάρει έναν δεύτερο γύρο πολέμου με το Ιράν. Η συνεχιζόμενη μεταφορά αμερικανικού οπλισμού στην ευρύτερη περιοχή παραπέμπει σε θετική απάντηση. Όμως ήταν η πιθανότητα (που σε περίπτωση επανάληψης των εχθροπραξιών πλήρους κλίμακας θα καταστεί βεβαιότητα) διεθνούς οικονομικής έκρηξης που κατεξοχήν τον υποχρέωσε να υπογράψει το “μνημόνιο του Ισλαμαμπάντ”.
Στο σημερινό φύλλο του “Κεφαλαίου” σημειώναμε, πριν ξεδιπλωθούν πλήρως οι τελευταίες εξελίξεις, τα εξής:
Ιρανική αμηχανία μπροστά στην “επόμενη μέρα”
Κατά κοινή ομολογία, οι ΗΠΑ δεν τα πήγαν καθόλου καλά, παρά τη δεδομένη υπεροπλία τους, στις στρατιωτικές επιχειρήσεις που εξαπέλυσαν από κοινού με το Ισραήλ εναντίον της Ισλαμικής Δημοκρατίας του Ιράν στις 28 Φεβρουαρίου. Αντιστρόφως, όμως, οι Ιρανοί ιθύνοντες, παρά την αντοχή του καθεστώτος τους και τα κέρδη που κατέγραψαν σε κρίσιμους τομείς, όπως ο έλεγχος των Στενών του Χορμούζ, αποκαλύπτονται τουλάχιστον αμήχανοι στην διαχείριση της κατάπαυσης του πυρός. Η περίπλοκη διπλωματική χορογραφία των τελευταίων εβδομάδων και ημερών εμφανίζει την αμερικανική πλευρά να ρυμουλκεί τις εξελίξεις προς μία κατεύθυνση, η οποία εντός του Ιράν μεταφράζεται σε πολιτικές τριβές και καταγγελίες των περισσότερο συντηρητικών βουλευτών ότι οι διαπραγματευτές αγνόησαν τις “κόκκινες γραμμές” του Ανώτατου Ηγέτη της χώρας, Μοτζταμπά Χαμενεϊ.
Οι αλλοπρόσαλλες δηλώσεις Τραμπ και οι αγέρωχες χειρονομίες των Ιρανών διαπραγματευτών (όπως η άμα τη προσελεύσει αποχώρησή τους από τις συνομιλίες του Μπούργκενστοκ) δεν θα πρέπει να συσκοτίσουν το περισσότερο λεπτό παιχνίδι που βρίσκεται σε εξέλιξη.
Υπενθυμίζεται ότι βάσει του “μνημονίου του Ισλαμαμπάντ”, οι δύο πλευρές διανύουν μιαν ενδιάμεση περίοδο 60 ημερών (δυνάμενη να παραταθεί), κατά την οποία θα πρέπει να διαπραγματευθούν μιαν οριστική συμφωνία επί των κρίσιμων ζητημάτων, όπως το ιρανικό πυρηνικό πρόγραμμα, ενώ ταυτοχρόνως θα επικρατεί κατάπαυση του πυρός σε όλα τα μέτωπα (αν και το Ισραήλ δεν δεσμεύεται σε τίποτε αντίστοιχο για τον Λίβανο), θα αποκατασταθεί η θαλάσσια κυκλοφορία στο Στενό του Χορμούζ ατελώς και θα αποφεύγονται κινήσεις ανατροπής του status quo εκατέρωθεν.
Προς μεγάλο εκνευρισμό του, το Ιράν διαπιστώνει ότι η ισχύς του διαπραγματευτικού χαρτιού του ελέγχου του Χορμούζ σταδιακά υπονομεύεται, ενώ η αμερικανική πλευρά ανακαλύπτει και πάλι τους Άραβες περιφερειακούς της συμμάχους.
Συνάντηση στη Μανάμα
Ο επικεφαλής του Στέιτ Ντιπάρτμεντ, Μάρκο Ρούμπιο, ο οποίος στέκει επιφυλακτικός απέναντι στο “μνημόνιο του Ισλαμαμπάντ” (το οποίο κατεξοχήν διαπραγματεύθηκε ο αντιπρόεδρος Βανς, μεγάλος εσωκομματικός ανταγωνιστής του) έλαβε μέρος την Πέμπτη σε διάσκεψη των ομολόγων του από τις χώρες του εξαμελούς Συμβουλίου Συνεργασίας του Κόλπου στη Μανάμα του Μπαχρέιν, διαβεβαιώνοντας ότι η Ουάσινγκτον επιδιώκει μια βιώσιμη ειρήνη με το Ιράν, όχι όμως εις βάρος της ασφάλειας των συμμάχων της. Από την άλλη, οι “έξι” κάλεσαν την Ουάσινγκτον να συμπεριλάβει τα θέματα των ιρανικών βαλλιστικών πυραύλων και των ενόπλων οργανώσεων που στηρίζονται από την Τεχεράνη (τα οποία δεν αναφέρονται στο μνημόνιο) στις συνομιλίες της για το οριστικό τέλος του πολέμου στη Μέση Ανατολή.
Στο οικονομικό σκέλος, “κάθε εμπορική συναλλαγή και κάθε επένδυση με το Ιράν πρέπει να συνοδεύεται από όρους και να είναι αναστρέψιμη”, πρόσθεσαν οι υπουργοί, καλώντας την Τεχεράνη να σεβαστεί τους όρους του μνημονίου συνεννόησης.
Εξ ού και το ιρανικό υπουργείο Εξωτερικών έκρινε ότι το κοινό ανακοινωθέν της Μανάμα περιέχει “παρεμβατικές, ανεύθυνες και προκλητικές θέσεις” και ότι η αμερικανική παρουσία στην περιοχή του Κόλπου αποτελεί “πηγή ανασφάλειας και διχασμού”.
Μέγα επίδικο, βέβαια, αποτελεί το μελλοντικό καθεστώς του Χορμούζ, το οποίο η Τεχεράνη οραματίζεται υπό καθεστώς συγκυριαρχίας με το γειτονικό Ομάν, χωρίς την επιβολή διοδίων θεωρητικώς, αλλά με την καταβολή “τελών” παροχής ναυτιλιακών υπηρεσιών.
Ο επικεφαλής διαπραγματευτής του Ιράν, Μοχάμεντ Μπαγκέρ Γαλιμπάφ, δήλωσε σε κρατικά μέσα ενημέρωσης την Τρίτη ότι “όλοι πρέπει να γνωρίζουν ότι η διοίκηση του Στενού του Χορμούζ δεν θα επιστρέψει ποτέ στην κατάσταση που ήταν πριν από τον πόλεμο”. Σε ανάρτηση στο X μετά από συνομιλίες του με τον Γαλιμπάφ και τον Ιρανό υπουργό Εξωτερικών Αμπάς Αραγτσί, ο υπουργός Εξωτερικών του Ομάν, Μπαντρ αλ-Μπουσάιντι, δήλωσε ότι το Μουσκάτ και η Τεχεράνη έχουν δεσμευτεί για “ασφαλή διέλευση χωρίς διόδια” στο στενό.
Νέο πλήγμα σε πλοίο
Και ενώ η κυκλοφορία των πλοίων έχει ήδη ενισχυθεί, διόλου τυχαία, αυτά προτιμούν τον διάδρομο που διατρέχει τα χωρικά ύδατα του Ομάν, αποφεύγοντας την συνεννόηση με τις ιρανικές αρχές. Το σουλτανάτο, έκανε λόγο για διάνοιξη “προσωρινού θαλάσσιου διαδρόμου”, σε συντονισμό με τον ΟΗΕ.
Είναι σε αυτό το φόντο που την Πέμπτη πραγματοποιήθηκε “αγνώστου πατρότητος” επίθεση με βλήμα εναντίον φορτηγού πλοίου στα ύδατα του Ομάν, με αποτέλεσμα την άμεση αναστολή της εφαρμογής του σχεδίου του Διεθνούς Ναυτιλιακού Οργανισμού για την απομάκρυνση χιλιάδων ναυτικών, εγκλωβισμένων στον Κόλπο.
Είχαν προηγηθεί απειλές των Φρουροί της Επανάστασης του Ιράν ότι θα λάβουν τα “προσήκοντα μέτρα”, αν διαπιστώσουν οποιαδήποτε απόπειρα διέλευσης δίχως την εκ των προτέρων δική τους έγκριση από την “μόνη εξουσιοδοτημένη διαδρομή”.
Μετά την επίθεση της Πέμπτης, οι τιμές του πετρελαίου αυξήθηκαν, ενώ είχαν υποχωρήσει σε προπολεμικά επίπεδα νωρίτερα.
Χαρακτηριστικά, ο προεδρικός σύμβουλος των ΗΑΕ, Ανουάρ Γκαργκάς, προειδοποίησε την Πέμπτη ότι “νέα γεωπολιτικά δεδομένα” δεν μπορούν να επιβληθούν στα κράτη του Κόλπου μέσω επιθετικότητας. Προσέθεσε ότι τέτοιες κινήσεις δεν θα δημιουργήσουν σταθερότητα, αλλά “θα σπείρουν νέους σπόρους διχόνοιας και σύγκρουσης”, συμπεριλαμβανομένου του Χορμούζ
Στις ΗΠΑ, οι επικρίσεις πολλαπλασιάζονται για τις παραχωρήσεις του προέδρου Ντόναλντ Τραμπ. Ο Λευκός Οίκος ζήτησε από το Κογκρέσο να εγκρίνει συμπληρωματικό προϋπολογισμό 88 δισ. δολαρίων, το μεγαλύτερο μέρος του οποίου προορίζεται να καλύψει “επείγουσες ανάγκες” συνδεόμενες με τον πόλεμο εναντίον του Ιράν, πάνω απ’ όλα την “αποκατάσταση των αποθεμάτων πυρομαχικών”.
Το “αγκάθι” του Λιβάνου
Την ίδια στιγμή, ο ναύαρχος Μπραντ Κούπερ, επικεφαλής της διακλαδικής Κεντρικής Διοίκησης (CENTCOM) των ΗΠΑ, αναμενόταν να επισκεφθεί το Ισραήλ και άλλες σύμμαχες χώρες της περιοχής, καθώς η κυβέρνηση Τραμπ επιδιώκει να διατηρήσει την εκεχειρία στο Ιράν και να προετοιμαστεί για ανανεωμένες συνομιλίες την επόμενη εβδομάδα για μια μόνιμη διευθέτηση.
Το μέγα “αγκάθι” είναι η κατάσταση στον Λίβανο, στο έδαφος του οποίου το Ισραήλ διεκδικεί πλήρη ελευθερία δράσεως, την ώρα που το Ιράν καθιστά σαφές ότι η κατάπαυση του πυρός στο συγκεκριμένο μέτωπο αποτελεί προαπαιτούμενο για μία συνολική ρύθμιση στην περιοχή.
Οι συνομιλίες μεταξύ Ισραήλ και Λιβάνου, υπό τη μεσολάβηση των ΗΠΑ, στην Ουάσινγκτον επικεντρώθηκαν στην προτεινόμενη σταδιακή παράδοση “πιλοτικών ζωνών” στο νότιο Λίβανο στον λιβανέζικο στρατό. Ωστόσο, η πρόοδος ήταν περιορισμένη, με τον Ισραηλινό υπουργό Αμύνης, Ισραέλ Κατς, να δηλώνει την Τετάρτη ότι το Ισραήλ δεν θα αποσυρθεί από τον νότιο Λίβανο ούτε θα επιτρέψει στους εκατοντάδες χιλιάδες εκτοπισμένους κατοίκους να επιστρέψουν, επικαλούμενος ανησυχίες για την ασφάλεια.
