Πώς θα κοστολογήσει τα προεκλογικά προγράμματα των κομμάτων το ΕΔΣ

Οι επερχόμενες βουλευτικές εκλογές φέρνουν στο προσκήνιο την κοστολόγηση των προεκλογικών προγραμμάτων.

Από πέρυσι έχει οριστεί ότι τα οικονομικά προγράμματα των πολιτικών κομμάτων θα μπορούν να περνούν από την «κρησάρα» του Ελληνικού Δημοσιονομικού Συμβουλίου (ΕΔΣ) το οποίο θα αξιολογεί και θα ποσοτικοποιεί τον δημοσιονομικό αντίκτυπο που αναμένεται να έχουν οι προτάσεις που περιλαμβάνονται σε αυτά.

Ενόψει λοιπόν και των βουλευτικών εκλογών, την Άνοιξη του 2027 σύμφωνα με τον πρωθυπουργό Κυριάκο Μητσοτάκη, το ΕΔΣ προχώρησε στην ανακοίνωση του πλαισίου αξιολόγησης των προεκλογικών προτάσεων των κομμάτων.

Δικαίωμα υποβολής αιτήματος κοστολόγησης των μέτρων που προτείνουν έχουν όλα τα πολιτικά κόμματα που λειτουργούν νόμιμα και έχουν δικαίωμα συμμετοχής στις βουλευτικές εκλογές, ανεξάρτητα αν εκπροσωπούνται στη Βουλή. Οι προτάσεις υποβάλλονται με μία ενιαία αίτηση κοστολόγησης ανά κοινοβουλευτική περίοδο, η οποία περιλαμβάνει το σύνολο των προτάσεων πολιτικής που επιθυμούν να αξιολογηθούν από το ΕΔΣ.

Καταληκτική ημερομηνία υποβολής των προτάσεων είναι το αργότερο 120 ημέρες πριν από την προγραμματισμένη ημερομηνία διεξαγωγής των εκλογών, εκτός εάν ειδικές συνθήκες επιβάλλουν διαφορετικό σχεδιασμό. Ακόμα και στην περίπτωση πρόωρων βουλευτικών εκλογών ισχύουν οι ίδιοι χρονικοί περιορισμοί.

Οι αιτήσεις κοστολόγησης αξιολογούνται με βάση τη σειρά υποβολής τους. Το ΕΔΣ δεν παραδίδει ή δημοσιεύει αποτελέσματα 30 ημέρες πριν από τις εκλογές.

Αναφερόμενη στο θέμα, η Πρόεδρος του ΕΔΣ, Ομότιμη Καθηγήτρια του ΟΠΑ, Αναστασία Μιαούλη, επεσήμανε ότι μεθοδολογικά συνεπείς και ανεξάρτητες ποσοτικοποιήσεις επιτρέπουν καλύτερη αξιολόγηση των πολιτικών προγραμμάτων. “Βοηθούν τους πολίτες να κατανοήσουν τις πιθανές δημοσιονομικές συνέπειες προ εκλογικών προτάσεων, και αναβαθμίζουν την ποιότητα του δημοκρατικού διαλόγου…. Η ορθή εφαρμογή του απαιτεί στενή συνεργασία με φορείς μεταξύ άλλων ΑΑΔΕ, το ΓΛΚ, ο e-ΕΦΚΑ, που διαθέτουν τα απαραίτητα δεδομένα και τεχνογνωσία. Προϋποθέτει, πάνω απ’ όλα, την ίδια τη στήριξη των πολιτικών κομμάτων, καθώς η συμμετοχή στη διαδικασία είναι απολύτως εθελοντική. Το Τεχνικό Υπόμνημα θέτει το πλαίσιο, τις διαδικαστικές προδιαγραφές και τη μεθοδολογία για την υποβολή, αξιολόγηση και δημοσίευση των προτάσεων, με στόχο τη διαφάνεια, την ίση μεταχείριση των πολιτικών κομμάτων και την ενίσχυση της εμπιστοσύνης του κοινού στη διαδικασία. Το ΕΔΣ ανέπτυξε το πλαίσιο αυτό με τεχνική βοήθεια της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, αξιοποιώντας τις βέλτιστες πρακτικές δημοσιονομικών αρχών διεθνώς.

Αξίζει να σημειωθεί ότι μόλις 6 χώρες παγκοσμίως διαθέτουν έναν οργανισμό για την αξιολόγηση των προεκλογικών προτάσεων των κομμάτων. Σε επίπεδο Ευρωπαϊκής Ένωσης, η Ελλάδα είναι η τρίτη χώρα που «αναθέτει» σε έναν φορέα την κοστολόγηση των προτάσεων. Στην Ολλανδία η εν λόγω μέθοδος εφαρμόστηκε μετά το Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο ενώ από την δεκαετία του 1980 έχει καταστεί υποχρεωτική για όλα τα κοινοβουλευτικά κόμματα. Εκτός Ε.Ε., η συγκεκριμένη μέθοδος εφαρμόζεται σε ΗΠΑ, Αυστραλία και Καναδά. Ειδικά στον Καναδά ο αντίστοιχος φορέας «χρεώνει» τα κόμματα για την εκτίμηση του κόστους των προεκλογικών προγραμμάτων των κομμάτων.

Προτάσεις για τις επερχόμενες εκλογές

Δεδομένου ότι η συγκεκριμένη διαδικασία εφαρμόζεται για πρώτη φορά στην Ελλάδα, το χρονοδιάγραμμα που θέτει το ΕΔΣ για την υποβολή των προτάσεων από τα πολιτικά κόμματα είναι από την 1η Νοεμβρίου 2026 και μέχρι 4 μήνες πριν από τις εκλογές. Κι αυτό καθώς το ΕΔΣ χρειάζεται περίπου 3 μήνες για την ολοκλήρωση της κοστολόγησης των προτάσεων.

Κατά την πρώτη φάση εφαρμογής ο αριθμός των προτάσεων που εξετάζονται  είναι έως 10 προτάσεις/πολιτικό κόμμα, με προτεραιότητα σε τομείς όπου αξιόπιστα διοικητικά ή στατιστικά δεδομένα είναι διαθέσιμα και υπάρχουν επαρκείς τεχνικές πληροφορίες και καθιερωμένες μεθοδολογίες κοστολόγησης από τις αρμόδιες δημόσιες αρχές. «Η επιλογή αυτή αποσκοπεί στη διασφάλιση μεθοδολογικής συνέπειας και αποτελεσματικής διαχείρισης των υπαρχόντων πόρων του θεσμού» διευκρινίζει το ΕΔΣ.

Ενδεικτικά μέτρα προς κοστολόγηση περιλαμβάνουν ζητήματα :

·        φορολογίας εισοδήματος φυσικών προσώπων,

·        έμμεσης φορολογίας,

·        ειδικών φόρων κατανάλωσης,

·        κοινωνικών μεταβιβάσεων και παρεμβάσεων όπως χορήγηση κοινωνικών επιδομάτων,

·        μισθολογικά θέματα του δημόσιου τομέα,

·        αναπροσαρμογή συντάξεων

Αντίθετα, μέτρα που αφορούν, πολιτικές αμυντικών προμηθειών, μεγάλα έργα υποδομών, ιδιαίτερα σύνθετες πολιτικές παρεμβάσεις με υψηλό βαθμό αβεβαιότητας ή προτάσεις με κυρίως έμμεσες μακροοικονομικές επιδράσεις, δύνανται να εξαιρεθούν ή να εξεταστούν μόνο κατ’ εξαίρεση, λαμβάνοντας υπόψη τη διαθεσιμότητα των απαιτούμενων δεδομένων και τη δυνατότητα εφαρμογής αξιόπιστης μεθοδολογίας κοστολόγησης.

Όπως τονίζεται μάλιστα, ενόψει των εκλογών του 2027, και λαμβάνοντας υπόψη τον εισαγωγικό χαρακτήρα της διαδικασίας, το ΕΔΣ διατηρεί το δικαίωμα να επιβάλλει πρόσθετους επιχειρησιακούς περιορισμούς ή κριτήρια ιεράρχησης, όπου κριθεί αναγκαίο, προκειμένου να διασφαλίσει την ομαλή, αμερόληπτη και αξιόπιστη ολοκλήρωση της κοστολόγησης.

Τι μπορεί να υποβληθεί για κοστολόγηση

Για να μπορεί μια πρόταση να κοστολογηθεί, πρέπει να πληροί ορισμένα κριτήρια όπως:

·        Να είναι σαφής και αναλυτική, με συγκεκριμένο δημοσιονομικό αποτύπωμα.

·        Να συμμορφώνεται με το ελληνικό Σύνταγμα, το ευρωπαϊκό δίκαιο και τις διεθνείς υποχρεώσεις της χώρας.

·        Να εξειδικεύει την απαιτούμενη νομοθετική ρύθμιση.

·         Κατά προτεραιότητα εξετάζονται μέτρα με σημαντικό δημοσιονομικό αποτύπωμα, ενδεικτικά άνω των 50 εκατ. ευρώ ετησίως.

·        Να προορίζεται για το πρόγραμμα του κόμματος που υποβάλλει την πρόταση.

Ένα μέτρο θεωρείται επιλέξιμο μόνο αν περιγράφει με σαφήνεια το περιεχόμενο της παρέμβασης, τους δικαιούχους, το μέγεθος της αλλαγής, την ημερομηνία έναρξης, τη διάρκεια ισχύος και τυχόν εξαιρέσεις. Τα μέτρα πρέπει επίσης να έχουν ουσιαστικό δημοσιονομικό αντίκτυπο που μπορεί να μετρηθεί με διαθέσιμα δεδομένα ή με τεκμηριωμένες εκτιμήσεις.

Συνολικά, το ΕΔΣ αποδέχεται μόνο μέτρα που είναι συγκεκριμένα, δημοσιονομικά σημαντικά και τεχνικά εφικτά προς εκτίμηση, εξασφαλίζοντας με αυτόν τον τρόπο τη διαφάνεια και την αξιοπιστία σε όλη τη διαδικασία.

Διαδικασία κοστολόγησης

Η κοστολόγηση των προτάσεων των κομμάτων σχετίζεται με την εκτίμηση των δημοσιονομικών επιπτώσεων των προτάσεων πολιτικής από το ΕΔΣ, αναλύοντας τις επιδράσεις στα δημόσια έσοδα και τις δημόσιες δαπάνες.

Σε περίπτωση που μια πρόταση πολιτικής αναμένεται να επιφέρει σημαντικές μεταβολές στη συμπεριφορά των οικονομικών μονάδων, όπως προκύπτει από ιστορικά δεδομένα, εκτιμήσεις ελαστικοτήτων ή/και ευρήματα της σχετικής επιστημονικής βιβλιογραφίας, και εφόσον οι επιδράσεις αυτές μπορούν να ποσοτικοποιηθούν με επαρκή αξιοπιστία, το ΕΔΣ ενσωματώνει τις αντίστοιχες άμεσες συμπεριφορικές επιδράσεις στην εκτίμηση της συνολικής δημοσιονομικής επίπτωσης.

Για παράδειγμα, σε περίπτωση μεταβολής ενός φορολογικού συντελεστή ή  φορολογικού  κλιμακίου, το πρώτο βήμα σε μια διαδικασία κοστολόγησης είναι η εκτίμηση της στατικής επίπτωσης, δηλαδή η εκτίμηση της δημοσιονομικής επίπτωσης με την παραδοχή ότι η φορολογητέα βάση παραμένει αμετάβλητη. Σε περίπτωση, ωστόσο, που τα ιστορικά στοιχεία αναδεικνύουν σημαντική μεταβολή της φορολογητέας βάσης, η εκτίμηση συμπεριλαμβάνει τις αντίστοιχες άμεσες συμπεριφορικές επιδράσεις εφόσον υπάρχουν επαρκή και αξιόπιστα δεδομένα για τον υπολογισμό τους.

Συνεργασία με τα Πολιτικά Κόμματα

Το ΕΔΣ ορίζει ως υπεύθυνο Συντονιστή Κοστολόγησης τον Προϊστάμενο του Τμήματος Δημοσιονομικής Ανάλυσης. Μέσω του εν λόγω προσώπου πραγματοποιούνται όλες οι επικοινωνίες με τα πολιτικά κόμματα, καθώς και η διεκπεραίωση αιτημάτων συνδρομής προς άλλους δημόσιους φορείς, όπου αυτό κρίνεται αναγκαίο.

Ο Συντονιστής Κοστολόγησης είναι υπεύθυνος για τη συγκέντρωση, την οργάνωση και τη διαχείριση των πληροφοριών που αφορούν τις προτάσεις πολιτικής των κομμάτων, επιβλέποντας τη διαδικασία από την πρώτη υποβολή μέχρι και την τελική δημοσίευση.

Κάθε πολιτικό κόμμα ορίζει έναν εξουσιοδοτημένο εκπρόσωπο μετά από απόφαση του αρμόδιου οργάνου του, ο οποίος αποτελεί το αποκλειστικό σημείο επαφής με το ΕΔΣ. Ο συγκεκριμένος εκπρόσωπος αναλαμβάνει την υποβολή των προτάσεων και τη συνεργασία καθ’ όλη τη διάρκεια της κοστολόγησης, παρέχοντας όποιες διευκρινίσεις ή συμπληρωματικά στοιχεία απαιτηθούν. Ο εκπρόσωπος δεν υποχρεούται να είναι βουλευτής, αλλά μπορεί να ανήκει στην ομάδα υποστήριξης ή στους συμβούλους του κόμματος.

Η διαδικασία υποβολής αιτήσεων κοστολόγησης έχει ως εξής:

·        Υποβολή Αίτησης: Ο εξουσιοδοτημένος εκπρόσωπος του πολιτικού κόμματος υποβάλλει γραπτώς αίτηση κοστολόγησης στην ηλεκτρονική διεύθυνση [email protected]. Στην αίτηση περιλαμβάνονται όλες οι προτάσεις πολιτικής που επιθυμεί να υποβάλει το πολιτικό κόμμα.

·        Επεξεργασία Αίτησης: Οι αρμόδιοι αναλυτές του ΕΔΣ που διενεργούν την κοστολόγηση λαμβάνουν μόνο το μέρος της αίτησης που είναι αναγκαίο για την εκτέλεση της ανάλυσης.

·        Επιβεβαίωση Αιτήματος και Παροχή Διευκρινίσεων: Ο Συντονιστής απαντά εντός εύλογου χρονικού διαστήματος με το οποίο επιβεβαιώνει ότι το ΕΔΣ κατανόησε ορθά το αίτημα, μετά την παροχή πρόσθετων διευκρινίσεων, εφόσον ζητήθηκαν. Μετά την ολοκλήρωση της διαδικασίας επιβεβαίωσης των αιτημάτων, το ΕΔΣ δημοσιοποιεί στον ιστότοπό του, τον συνολικό αριθμό των προτάσεων πολιτικής που υποβλήθηκαν από κάθε πολιτικό κόμμα.

·        Κατάρτιση Εκτίμησης: Το ΕΔΣ προβαίνει στην πρώτη εκτίμηση κόστους, υποστηριζόμενο, εφόσον απαιτηθεί, από άλλες δημόσιες υπηρεσίες. Το ΕΔΣ λαμβάνει τα αναγκαία οργανωτικά και τεχνικά μέτρα ώστε η ταυτότητα του πολιτικού φορέα να γνωστοποιείται μόνο στα απολύτως αναγκαία πρόσωπα για την εκτέλεση της κοστολόγησης.

·        Προκαταρκτική Εκτίμηση και Βελτιώσεις: Ο Συντονιστής δύναται να κοινοποιήσει στον εξουσιοδοτημένο εκπρόσωπο του πολιτικού κόμματος προκαταρκτική εκτίμηση. Το πολιτικό κόμμα σε αυτό το στάδιο δύναται εγγράφως να αποσύρει ή/και να τροποποιήσει την πρόταση πολιτικής.

·        Τελική Εκτίμηση: Οι αναλυτές του ΕΔΣ διενεργούν τον τελικό έλεγχο και προβαίνουν στις απαραίτητες ενέργειες τελικής κοστολόγησης.

·        Παράδοση Αποτελεσμάτων: Η τελική εκτίμηση γνωστοποιείται από τον Πρόεδρο του ΕΔΣ ή εκπρόσωπό του, στον Πρόεδρο του κόμματος ή εκπρόσωπό του, μέσω ηλεκτρονικού μηνύματος από τη διεύθυνση [email protected].

·        Συναίνεση για Δημοσίευση: Ο εκπρόσωπος του κόμματος ενημερώνει με αντίστοιχη ηλεκτρονική αλληλογραφία το ΕΔΣ για τη βούληση χρησιμοποίησης της κοστολόγησης ή μέρος αυτής στον πολιτικό διάλογο.

·        Δημοσίευση: Η κοστολόγηση θεωρείται ολοκληρωμένη μόνο μετά την επίσημη ανάρτηση των αποτελεσμάτων στην ιστοσελίδα του ΕΔΣ.