Η απειλή του Αμερικανού προέδρου Ντόναλντ Τραμπ για έναν οικονομικό πόλεμο “χωρίς προηγούμενο” κατά του Ιράν θα έχει επιπτώσεις για τις χώρες που συναλλάσσονται με την Ισλαμική Δημοκρατία. Ο Τραμπ και στελέχη της κυβέρνησης του έχουν προειδοποιήσει με σοβαρές οικονομικές συνέπειες τις χώρες που θα συνεχίσουν να στηρίζουν την Τεχεράνη.
Σε ανάλυση του, το Reuters παρουσιάζει ορισμένους από τους βασικούς εμπορικούς εταίρους του Ιράν τα τελευταία χρόνια:
Κίνα
Η Κίνα, ο μεγαλύτερος αγοραστής ιρανικού πετρελαίου, θα μπορούσε να αντιμετωπίσει πρόσθετες πιέσεις από τις ΗΠΑ σχετικά με τις αγορές της, εάν ο Τραμπ υλοποιήσει τη δέσμευσή του.
Την τελευταία δεκαετία, η Κίνα έχει δημιουργήσει ένα απομονωμένο σύστημα διυλιστηρίων που επεξεργάζονται κυρίως ιρανικό πετρέλαιο και δεν έχουν σημαντική έκθεση στις ΗΠΑ.
Το ιρανικό πετρέλαιο που παραδίδεται στην Κίνα φέρει εδώ και καιρό την ένδειξη ότι προέρχεται από τη Μαλαισία —και πιο πρόσφατα από την Ινδονησία—, διακινείται σε κλειστό κύκλωμα, πληρώνεται σε κινεζικό νόμισμα, ενώ διακινείται από μια αλυσίδα μεσαζόντων που είναι δύσκολο να εντοπιστούν, σύμφωνα με πηγές από διυλιστήρια και εμπόρους που δραστηριοποιούνται στον κλάδο.
Το Υπουργείο Οικονομικών των ΗΠΑ επέβαλε κυρώσεις τον Απρίλιο σε ένα ανεξάρτητο κινεζικό διυλιστήριο επειδή αγόρασε ιρανικό πετρέλαιο αξίας δισεκατομμυρίων δολαρίων και προειδοποίησε τις κινεζικές τράπεζες για δευτερογενείς κυρώσεις εάν διευκολύνουν το εμπόριο ιρανικού πετρελαίου.
“Οι κυρώσεις και η πίεση δεν θα λύσουν το πρόβλημα. Η Κίνα καλεί όλα τα εμπλεκόμενα μέρη να λάβουν υπεύθυνα μέτρα για την επίλυση του ζητήματος μέσω πολιτικών και διπλωματικών οδών”, δήλωσε στους δημοσιογράφους ένας εκπρόσωπος του υπουργείου Εξωτερικών της Κίνας.
Πάνω από το 80% του πετρελαίου του Ιράν που μεταφέρεται δια θαλάσσης έχει ως προορισμό την Κίνα, καθώς τα ανεξάρτητα κινεζικά διυλιστήρια εκμεταλλεύονται το γεγονός ότι το ιρανικό πετρέλαιο πωλείται σε μειωμένες τιμές λόγω των αμερικανικών κυρώσεων. Η εταιρεία Kpler εκτιμά ότι η Κίνα αγόραζε κατά μέσο όρο 1,38 εκατομμύρια βαρέλια ιρανικού πετρελαίου ημερησίως το 2025.
Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα
Τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα (ΗΑΕ) αποτελούν ιστορικά μία από τις σημαντικότερες οικονομικές “σανίδες σωτηρίας” του Ιράν, ενώ οι τράπεζες του Ντουμπάι διατηρούν εδώ και καιρό σημαντικές καταθέσεις που συνδέονται με το Ιράν – μεγάλο μέρος των οποίων είναι πλέον δεσμευμένο λόγω των αμερικανικών κυρώσεων.
Τα ΗΑΕ συγκαταλέγονταν στους μεγαλύτερους εμπορικούς εταίρους του Ιράν πριν από τον πόλεμο, καλύπτοντας το 30% των εισαγωγών της χώρας (συνολικής αξίας 21 δισ. δολαρίων το 2024), σύμφωνα με τα πιο πρόσφατα στοιχεία του Παγκόσμιου Οργανισμού Εμπορίου. Επίσης, απορροφούσαν το 13% των ιρανικών εξαγωγών κατά το ίδιο έτος. Το μη πετρελαϊκό εξωτερικό εμπόριο μεταξύ των δύο χωρών ανήλθε συνολικά στα 6,6 δισ. δολάρια το 2024, βάσει στοιχείων του υπουργείου Οικονομίας των ΗΑΕ, με τη συντριπτική πλειονότητα των συναλλαγών να αφορά επανεξαγωγές.
Αυτή την εβδομάδα, τα ΗΑΕ ανέστειλαν κάθε είδους χρηματοοικονομική και οικονομική συναλλαγή με το Ιράν μέχρι νεωτέρας, επικαλούμενα τη στρατιωτική κλιμάκωση από την πλευρά της Τεχεράνης και την απειλή χρήσης πυραύλων, γεγονός που στρέφει εκ νέου την προσοχή στις τεταμένες σχέσεις μεταξύ των δύο χωρών.
Τουρκία
Η Τουρκία και το Ιράν διατηρούν σημαντικούς οικονομικούς δεσμούς, με την Τουρκία να εισάγει ιρανικό φυσικό αέριο και να εξάγει βιομηχανικά προϊόντα στο Ιράν.
Η Τουρκία δεν έχει δείξει καμία πρόθεση περιορισμού του εμπορίου με το Ιράν· ο όγκος των διμερών συναλλαγών κυμαίνεται στα 5-6 δισ. δολάρια ετησίως, με τις τουρκικές εξαγωγές προς το Ιράν να ανέρχονται σε περίπου 3 δισ. δολάρια. Η Τουρκία εισάγει σχεδόν το σύνολο του φυσικού αερίου που καταναλώνει, και το Ιράν αποτελεί σημαντική πηγή εφοδιασμού, καλύπτοντας το 13% του συνόλου των εισαγωγών αερίου.
Ιράκ
Το εμπόριο του Ιράκ με το Ιράν ξεπέρασε τα 10 δισεκατομμύρια δολάρια το 2025, σύμφωνα με επίσημα στοιχεία του ιρακινού υπουργείου Εμπορίου, με τη σχέση να καθορίζεται σε μεγάλο βαθμό από τις ιρανικές εξαγωγές τροφίμων, καταναλωτικών αγαθών και άλλων προϊόντων προς την ιρακινή αγορά.
Το εμπόριο μειώθηκε το 2026 μετά την έναρξη του πολέμου στο Ιράν, γεγονός που αύξησε τους κινδύνους για την περιφερειακή ασφάλεια και οδήγησε σε διακοπές στη λειτουργία βασικών συνοριακών διαβάσεων, καθώς και σε υψηλότερο κόστος μεταφοράς, δήλωσε ο Mohammed Karim, αξιωματούχος του ιρακινού υπουργείου Εμπορίου με γνώση των εμπορικών δραστηριοτήτων με το Ιράν. Αυτές οι συνθήκες, σε συνδυασμό με τις ευρύτερες διαταραχές στην εφοδιαστική αλυσίδα που επηρέασαν τη διακίνηση εμπορευμάτων, περιόρισαν τον όγκο και την αξιοπιστία του διασυνοριακού εμπορίου, αν και οι δύο χώρες παραμένουν σημαντικοί εμπορικοί εταίροι, σημείωσε ο Karim.
Ο τομέας της ενέργειας αποτελεί βασικό πυλώνα της σχέσης αυτής. Το Ιράκ καταβάλλει στο Ιράν ποσό ύψους περίπου 4 έως 5 δισεκατομμυρίων δολαρίων ετησίως για φυσικό αέριο, το οποίο χρησιμοποιείται για την παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας, σύμφωνα με Ιρακινούς αξιωματούχους του ενεργειακού τομέα.
Δύο Ιρακινοί αξιωματούχοι δήλωσαν ότι τυχόν νέες κυρώσεις των ΗΠΑ κατά του Ιράκ θα μπορούσαν να δημιουργήσουν σημαντικές προκλήσεις για τη Βαγδάτη όσον αφορά τη διενέργεια πληρωμών για την ιρανική ενέργεια και την ταυτόχρονη αποφυγή κυρώσεων από τις ΗΠΑ, ιδίως δεδομένων των υφιστάμενων περιορισμών που αναγκάζουν το Ιράκ να χρησιμοποιεί ειδικούς λογαριασμούς για τη διευθέτηση των πληρωμών.
Ομάν
Το Ομάν διατηρεί εδώ και καιρό φιλικούς δεσμούς με το Ιράν —που χρονολογούνται από την εποχή πριν από την Ισλαμική Επανάσταση του 1979— με τη Μουσκάτ να λειτουργεί συχνά ως διαμεσολαβητής μεταξύ του Ιράν και άλλων χωρών, συμπεριλαμβανομένων των ΗΠΑ.
Η εμπορική σχέση μεταξύ των δύο χωρών έχει ενισχυθεί τα τελευταία χρόνια, με την αξία του εμπορίου αγαθών να ανέρχεται συνολικά στα 1,5 δισεκατομμύρια δολάρια το 2025 και στα 345 εκατομμύρια δολάρια κατά το πρώτο τετράμηνο του τρέχοντος έτους, σύμφωνα με στοιχεία του Εθνικού Κέντρου Στατιστικής και Πληροφοριών του Ομάν.
Πακιστάν
Για το Πακιστάν, οποιαδήποτε ενέργεια των ΗΠΑ κατά χωρών που εμπλέκονται στο εμπόριο ή την παροχή βοήθειας προς το Ιράν θα μπορούσε να αποτελέσει σοβαρό πλήγμα, σύμφωνα με αναλυτές, εν μέσω δεσμεύσεων Πακιστάν και Ιράν για επέκταση του διμερούς εμπορίου στα 10 δισεκατομμύρια δολάρια.
Μετά τις προηγούμενες κυρώσεις κατά του Ιράν, το επίσημο εμπόριο μεταξύ των δύο χωρών είχε διακοπεί μέχρι πρόσφατα. Ωστόσο, το άτυπο εμπόριο έχει ωθήσει τις εξαγωγές και τις εισαγωγές και από τις δύο πλευρές στα περίπου 4 δισεκατομμύρια δολάρια, σύμφωνα με ανεπίσημα στοιχεία.
Μετά την υπογραφή της προσωρινής συμφωνίας του Ισλαμαμπάντ τον Ιούνιο, καταβλήθηκαν άμεσες προσπάθειες για την επέκταση της εμπορικής συνεργασίας. Το Πακιστάν και το Ιράν διακινούν εδώ και χρόνια πετρέλαιο, σιτάρι, ρύζι, ζώα και φάρμακα μέσω άτυπων διαύλων.
Ινδία
Το εμπόριο της Ινδίας με το Ιράν μειώθηκε απότομα το 2020, όταν η Ουάσιγκτον προχώρησε στην επιβολή κυρώσεων κατά της Τεχεράνης.
Ο όγκος του διμερούς εμπορίου μειώθηκε κατά περισσότερο από τα δύο τρίτα, φτάνοντας σχεδόν τα 4,8 δισεκατομμύρια δολάρια το οικονομικό έτος 2019-20, από 17 δισεκατομμύρια δολάρια το προηγούμενο έτος. Με την πάροδο των ετών, το εμπόριο μεταξύ Ινδίας και Ιράν μειώθηκε περαιτέρω, διαμορφούμενο στα 1,63 δισεκατομμύρια δολάρια το οικονομικό έτος 2025/26, σύμφωνα με στοιχεία του υπουργείου Εμπορίου της Ινδίας.
Οι ινδικές εξαγωγές, αξίας 1,3 δισεκατομμυρίων δολαρίων, αποτελούν το μεγαλύτερο μέρος αυτού του εμπορίου, καθώς το Νέο Δελχί εξάγει κυρίως δημητριακά, τσάι, καφέ και μπαχαρικά στο Ιράν.
Αξιωματούχοι στο Νέο Δελχί έχουν υποστηρίξει στο παρελθόν ότι οι εν λόγω εξαγωγές συνεχίζονται για ανθρωπιστικούς λόγους και θα πρέπει να παραμείνουν εκτός του πεδίου εφαρμογής τυχόν κυρώσεων.
Αρμενία
Το Ιράν έφτανε τα 768 εκατομμύρια δολάρια, ήτοι το 3,6% του συνολικού όγκου εμπορίου της γειτονικής Αρμενίας το 2025, σύμφωνα με επίσημα αρμενικά στατιστικά στοιχεία. Ο όγκος εμπορίου της Αρμενίας με το Ιράν ανήλθε στα 371,4 εκατομμύρια δολάρια το πρώτο εξάμηνο του 2026, σημειώνοντας αύξηση 8,4%. Οι εξαγωγές καταγράφηκαν στα 42,8 εκατομμύρια δολάρια (μείωση 6%), ενώ οι εισαγωγές ανήλθαν στα 336,9 εκατομμύρια δολάρια (αύξηση 12%).
Περίπου το 20% του εξωτερικού εμπορίου της Αρμενίας διέρχεται μέσω του Ιράν. Η Αρμενία και το Ιράν διαθέτουν συμφωνία ανταλλαγής “φυσικού αερίου έναντι ηλεκτρικής ενέργειας”, βάσει της οποίας η Αρμενία χρησιμοποιεί φυσικό αέριο που παρέχεται από το Ιράν για την παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας,
Αζερμπαϊτζάν
Ο όγκος του εμπορίου μεταξύ Αζερμπαϊτζάν και Ιράν αυξήθηκε κατά 4,5% την περίοδο Ιανουαρίου-Ιουνίου 2026 σε σύγκριση με την αντίστοιχη περίοδο του 2025, φθάνοντας τα 312,6 εκατομμύρια δολάρια από 299,1 εκατομμύρια δολάρια, σύμφωνα με την Κρατική Επιτροπή Τελωνείων του Αζερμπαϊτζάν. Οι εισαγωγές του Αζερμπαϊτζάν από το Ιράν αυξήθηκαν κατά 1,5%, στα 297 εκατομμύρια δολάρια από 292,7 εκατομμύρια δολάρια την ίδια περίοδο του 2025.
Οι εξαγωγές του Αζερμπαϊτζάν προς το Ιράν υπερδιπλασιάστηκαν (αυξήθηκαν κατά 2,4 φορές), φθάνοντας τα 15,6 εκατομμύρια δολάρια από 6,4 εκατομμύρια δολάρια την περίοδο Ιανουαρίου-Ιουνίου 2025.
Το Ιράν αντιστοιχούσε στο 3,56% των συνολικών εισαγωγών του Αζερμπαϊτζάν, ποσοστό αυξημένο σε σχέση με το 2,54% που καταγράφηκε την περίοδο Ιανουαρίου-Ιουνίου 2025.
