Η Γερμανία οδηγείται αύριο, Κυριακή 6 Σεπτεμβρίου, σε μία από τις πιο κρίσιμες περιφερειακές εκλογές των τελευταίων ετών. Στη Σαξονία-Άνχαλτ, το ανατολικό κρατίδιο που υπήρξε τμήμα της πρώην Ανατολικής Γερμανίας, η AfD εμφανίζεται ως το μεγάλο φαβορί και διεκδικεί όχι απλώς την πρώτη θέση, αλλά ακόμη και την προοπτική να γίνει για πρώτη φορά κυβερνητική δύναμη σε γερμανικό κρατίδιο μετά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο.
Οι τελευταίες μετρήσεις δείχνουν μια εντυπωσιακή απόσταση από τα υπόλοιπα κόμματα. Στο πιο πρόσφατο ZDF-Politbarometer, η AfD βρίσκεται στο 41%, έναντι 23% της CDU. Ακολουθούν η Αριστερά με 11,5%, το SPD με 8,5%, οι Πράσινοι με 6%, ενώ FDP και BSW βρίσκονται κάτω από το όριο του 5%, με 3% και 4% αντίστοιχα. Τα ποσοστά, ωστόσο, δεν αποτελούν πρόβλεψη του τελικού αποτελέσματος. Το ZDF επισημαίνει ότι περίπου 26% των ερωτηθέντων δεν έχουν αποφασίσει οριστικά τι θα ψηφίσουν, ενώ ειδικά για τις μικρότερες παρατάξεις η μάχη γύρω από το όριο του 5% μπορεί να αλλάξει σημαντικά την κατανομή των εδρών.
Το παράδοξο: πρώτη η AfD, αλλά όχι απαραίτητα στην κυβέρνηση
Η AfD μπορεί να κερδίσει τις εκλογές και παρ’ όλα αυτά να μην μπορέσει να κυβερνήσει. Αυτό είναι το μεγάλο πολιτικό στοίχημα της Κυριακής. Τα υπόλοιπα κόμματα έχουν αποκλείσει συνεργασία με την AfD, ενώ το γερμανικό πολιτικό σύστημα στηρίζεται στην εξασφάλιση κοινοβουλευτικής πλειοψηφίας και όχι απλώς στην κατάκτηση της πρώτης θέσης. Με βάση την τελευταία μέτρηση του ZDF, η AfD θα χρειαζόταν εταίρο για να σχηματίσει κυβέρνηση. Αντίθετα, θεωρητικά, οι CDU, Linke, SPD και Πράσινοι θα μπορούσαν να συγκροτήσουν πλειοψηφία χωρίς την AfD. Το πρόβλημα είναι πολιτικό: η CDU έχει αποκλείσει συνεργασία τόσο με την AfD όσο και με την Αριστερά. Έτσι, ακόμη και αν η AfD τερματίσει πρώτη με μεγάλη διαφορά, μπορεί να βρεθεί εκτός κυβέρνησης. Ένα από τα σενάρια που συζητούνται είναι κυβέρνηση μειοψηφίας υπό την CDU, η οποία θα χρειάζεται ανοχή της Αριστεράς σε κρίσιμες ψηφοφορίες. Υπάρχει όμως και μια ακόμη κρίσιμη παράμετρος: η εκλογή του πρωθυπουργού του κρατιδίου δεν ακολουθεί μηχανικά το αποτέλεσμα των κομμάτων. Στην ερώτηση ποιον προτιμούν για πρωθυπουργό, ο Χριστιανοδημοκράτης Sven Schulze προηγείται με 48%, έναντι 34% του υποψηφίου της AfD Ulrich Siegmund.
Γιατί η AfD είναι τόσο ισχυρή στην ανατολική Γερμανία;
Η άνοδος της AfD δεν εξηγείται μόνο από το μεταναστευτικό. Στη Σαξονία-Άνχαλτ συνδυάζονται η οικονομική ανασφάλεια, η δημογραφική συρρίκνωση, η δυσαρέσκεια απέναντι στο Βερολίνο και η αίσθηση ότι οι ανατολικές περιοχές εξακολουθούν να αντιμετωπίζονται ως “δεύτερη Γερμανία”. Η ενεργειακή κρίση και το κόστος ζωής έχουν επίσης ιδιαίτερη πολιτική βαρύτητα. Η AfD έχει καταφέρει να συνδέσει την κριτική στην οικονομική πολιτική με την αντίθεσή της στη μετανάστευση και, κυρίως, με την απόρριψη της σημερινής γερμανικής πολιτικής απέναντι στη Ρωσία και την Ουκρανία.
Το αποτέλεσμα είναι ένας πολιτικός συνδυασμός που πριν από λίγα χρόνια θα φαινόταν δύσκολο να κυριαρχήσει σε γερμανικό κρατίδιο: εθνικισμός, σκληρή αντιμεταναστευτική πολιτική, αμφισβήτηση της κλιματικής πολιτικής και ταυτόχρονα σαφώς πιο φιλική στάση απέναντι στη Μόσχα.
Το μήνυμα προς τη Μόσχα
Για τη Ρωσία, μια μεγάλη εκλογική επιτυχία της AfD θα είχε κυρίως πολιτική και συμβολική αξία. Η AfD τάσσεται υπέρ μιας δραστικής αλλαγής στη γερμανική πολιτική για την Ουκρανία και υποστηρίζει την αποκατάσταση στενότερων οικονομικών και πολιτικών σχέσεων με τη Ρωσία. Η στάση αυτή βρίσκεται σε ευθεία αντίθεση με την πολιτική της ομοσπονδιακής κυβέρνησης του Friedrich Merz, η οποία έχει κινηθεί προς μεγαλύτερες αμυντικές δαπάνες και ισχυρότερη υποστήριξη της Ουκρανίας. Μια νίκη της AfD, επομένως, δεν σημαίνει ότι από τη Δευτέρα το Βερολίνο θα αλλάξει πολιτική απέναντι στη Μόσχα. Ένα γερμανικό κρατίδιο δεν μπορεί από μόνο του να ανατρέψει την εξωτερική πολιτική της ομοσπονδιακής κυβέρνησης.
Μπορεί όμως να αλλάξει κάτι εξίσου σημαντικό: το πολιτικό κλίμα μέσα στη Γερμανία. Εάν η AfD συγκεντρώσει πάνω από 40%, θα μπορεί να υποστηρίξει ότι δεν αποτελεί πλέον περιθωριακή δύναμη της γερμανικής πολιτικής, αλλά έναν από τους βασικούς πόλους του πολιτικού συστήματος. Αυτό θα αυξήσει την πίεση προς την CDU και τον Merz, ιδιαίτερα ενόψει των επόμενων περιφερειακών εκλογών.
Τι αλλάζει για την Ευρώπη
Το μεγαλύτερο ευρωπαϊκό ερώτημα δεν είναι αν η AfD θα πάρει την πρώτη θέση. Αυτό θεωρείται ήδη πιθανό. Το ερώτημα είναι αν θα μπορέσει να μετατρέψει την εκλογική της δύναμη σε πραγματική κυβερνητική εξουσία.
Μια κυβέρνηση AfD στη Σαξονία-Άνχαλτ θα αποτελούσε ιστορικό προηγούμενο για τη μεταπολεμική Γερμανία και θα έστελνε μήνυμα πολύ πέρα από τα σύνορα του κρατιδίου. Θα ενίσχυε τα κόμματα της ευρωπαϊκής ριζοσπαστικής δεξιάς και θα ασκούσε επιπλέον πίεση στα παραδοσιακά κεντροδεξιά κόμματα να υιοθετήσουν σκληρότερες θέσεις σε μετανάστευση, ασφάλεια και ενεργειακή πολιτική. Για την Ευρωπαϊκή Ένωση, το ζήτημα είναι ακόμη πιο ευαίσθητο λόγω της Γερμανίας. Η χώρα παραμένει ο μεγαλύτερος πολιτικός και οικονομικός πυλώνας της ΕΕ. Οποιαδήποτε σοβαρή μετατόπιση της γερμανικής κοινής γνώμης προς ένα κόμμα που αμφισβητεί βασικές πτυχές της ευρωπαϊκής ολοκλήρωσης, της μεταναστευτικής πολιτικής και της στήριξης προς την Ουκρανία θα έχει συνέπειες σε ολόκληρη την Ένωση. Δεν πρόκειται όμως για άμεση αλλαγή της ευρωπαϊκής πολιτικής. Η εκλογή αφορά ένα κρατίδιο και όχι την Bundestag. Το πραγματικό διακύβευμα είναι μακροπρόθεσμο: πόσο γρήγορα η AfD μπορεί να μετατρέψει την ανατολική Γερμανία σε πολιτικό της προπύργιο και να μεταφέρει αυτή τη δυναμική στο ομοσπονδιακό επίπεδο.
Έτσι, η αυριανή κάλπη στη Σαξονία-Άνχαλτ αποκτά μια διάσταση που υπερβαίνει κατά πολύ την τοπική πολιτική.
Η επόμενη μέρα
Το πιθανότερο σενάριο, με βάση τις σημερινές δημοσκοπήσεις, είναι ότι η AfD θα αναδειχθεί πρώτη δύναμη. Το μεγάλο ερώτημα θα είναι η απόσταση από την CDU και, κυρίως, η κατανομή των εδρών μετά την εφαρμογή του εκλογικού συστήματος και το εάν SPD και Πράσινοι καταφέρουν να περάσουν το όριο του 5%.
Η AfD δεν χρειάζεται απαραίτητα να καταλάβει την πρωθυπουργία της Σαξονίας-Άνχαλτ για να θεωρήσει τις εκλογές επιτυχία. Ένα ποσοστό γύρω στο 40% θα αποτελούσε από μόνο του πολιτικό σεισμό. Θα έδειχνε ότι ένα κόμμα που μέχρι πριν από λίγα χρόνια βρισκόταν στην περιφέρεια του γερμανικού πολιτικού συστήματος μπορεί πλέον να συγκεντρώνει σχεδόν έναν στους δύο ψηφοφόρους σε ένα ολόκληρο κρατίδιο. Και αυτό είναι το πραγματικό μήνυμα της αυριανής κάλπης: η μάχη για την κατεύθυνση της Γερμανίας δεν κρίνεται πλέον μόνο στο Βερολίνο. Κρίνεται όλο και περισσότερο στην ανατολική χώρα, όπου η AfD επιχειρεί να μετατρέψει την κοινωνική δυσαρέσκεια σε μόνιμη πολιτική εξουσία.
Για τη Μόσχα, μια μεγάλη νίκη της AfD θα αποτελούσε ένδειξη ότι οι διαφωνίες γύρω από τη Ρωσία και την Ουκρανία βαθαίνουν μέσα στη γερμανική κοινωνία. Για την Ευρώπη, θα ήταν προειδοποίηση ότι το πολιτικό κέντρο της μεγαλύτερης οικονομίας της ΕΕ βρίσκεται υπό αυξανόμενη πίεση. Και για τον Friedrich Merz, η Κυριακή μπορεί να αποδειχθεί κάτι περισσότερο από μια περιφερειακή εκλογική αναμέτρηση.
