Έπειτα από μια πολυετή άνοδο των κερδών και των χρηματιστηριακών αποτιμήσεών τους, οι ευρωπαϊκές τράπεζες βρίσκονται αντιμέτωπες με έναν νέο κίνδυνο: την αύξηση της φορολογίας τους.
Η συζήτηση έχει ενταθεί σε χώρες όπως η Βρετανία, η Γαλλία, η Ιταλία, η Πορτογαλία και η Σουηδία, δημιουργώντας ακόμη μία πηγή αβεβαιότητας για τους επενδυτές. Οι κυβερνήσεις αναζητούν πρόσθετα έσοδα για να καλύψουν τα δημοσιονομικά τους κενά και τα υψηλά τραπεζικά κέρδη αποτελούν έναν ιδιαίτερα ελκυστικό στόχο.
«Η ισχυρή κερδοφορία των τραπεζών θα αποτελέσει έναν δελεαστικό υποψήφιο για πρόσθετη φορολόγηση», δήλωσε στο Bloomberg ο Andrew Stimpson, αναλυτής της Keefe, Bruyette & Woods.
Από το 7,9% στο 13,6%
Πολλές από τις μεγαλύτερες τράπεζες της Ευρώπης οδεύουν προς ακόμη μία χρονιά κερδών-ρεκόρ, σύμφωνα με εκτιμήσεις που συγκέντρωσε το Bloomberg. Την κερδοφορία τους στηρίζουν πλέον όχι μόνο τα επιτόκια, αλλά και η άνοδος των εσόδων από την επενδυτική τραπεζική, τη διαχείριση περιουσίας και τις προμήθειες.
Η μέση απόδοση ιδίων κεφαλαίων των τραπεζών που συμμετέχουν στον δείκτη Stoxx Europe 600 Banks αναμένεται να φτάσει το 13,6% το 2026, από 7,9% το 2022. Στην ενίσχυση των αποτελεσμάτων έχουν συμβάλει επίσης η χρήση της τεχνητής νοημοσύνης και η χαλάρωση ορισμένων κανονιστικών περιορισμών, σύμφωνα με τους αναλυτές του Bloomberg Intelligence Laurent Douillet και Simbarashe Gumbo.
Η εικόνα αυτή δίνει επιχειρήματα σε όσους υποστηρίζουν ότι μέρος των κερδών πρέπει να επιστρέψει στην κοινωνία. Κυρίως κόμματα της Αριστεράς θεωρούν ότι τα έσοδα των τραπεζών ενισχύθηκαν δυσανάλογα από τις αυξήσεις επιτοκίων που άρχισαν πριν από περίπου τέσσερα χρόνια και επιβάρυναν νοικοκυριά και επιχειρήσεις.
Η Βρετανία και το σενάριο των 2 δισ. στερλινών
Στη Βρετανία, ο πρωθυπουργός Andy Burnham δεν έχει αποκλείσει την αύξηση της φορολογίας των τραπεζών στον προϋπολογισμό του επόμενου μήνα. Η στάση αυτή έχει ήδη προκαλέσει προειδοποιήσεις από στελέχη του κλάδου και αναλυτές.
Οι βρετανικές τράπεζες πληρώνουν σήμερα πρόσθετο φόρο 3% στα κέρδη που υπερβαίνουν τα 100 εκατ. στερλίνες ετησίως, πέραν του κανονικού εταιρικού φόρου. Ένα από τα σενάρια που εξετάζονται είναι η αύξηση της επιβάρυνσης κατά τρεις ποσοστιαίες μονάδες, κίνηση που θα μπορούσε να αποφέρει περίπου 2 δισ. στερλίνες στα κρατικά ταμεία.
Η επιβάρυνση θεωρείται διαχειρίσιμη από ορισμένες τράπεζες. Ο οικονομικός διευθυντής της Lloyds Banking Group, William Chalmers, εκτίμησε ότι μια τέτοια αύξηση θα κόστιζε στην τράπεζα περίπου 225 εκατ. στερλίνες, ποσό που χαρακτήρισε σχετικά περιορισμένο σε σχέση με τα συνολικά της μεγέθη.
Η ιταλική διαμάχη και το ισπανικό μοντέλο
Στην Ιταλία, τα κόμματα του κυβερνητικού συνασπισμού συζητούν την επιβολή νέου πρόσθετου φόρου στον τραπεζικό κλάδο. Ο αντιπρόεδρος της κυβέρνησης Matteo Salvini τάσσεται υπέρ της υιοθέτησης ενός μοντέλου αντίστοιχου με εκείνο της Ισπανίας, υποστηρίζοντας ότι τα κέρδη-ρεκόρ των τραπεζών έχουν προκύψει σε βάρος των πολιτών.
Αντίθετη θέση έχει εκφράσει ο έτερος αντιπρόεδρος της κυβέρνησης Antonio Tajani, ο οποίος προτιμά μια συμφωνία με τις τράπεζες για τη συνεισφορά τους στην κάλυψη του δημοσιονομικού κενού, αντί για την επιβολή νέου φόρου.
Η Ισπανία είχε θεσπίσει το 2022 προσωρινή εισφορά 4,8% στα καθαρά έσοδα των τραπεζών από τόκους και προμήθειες. Το μέτρο αντικαταστάθηκε αργότερα από έναν προοδευτικό φόρο, με συντελεστή έως 7% για τράπεζες των οποίων τα σχετικά έσοδα υπερβαίνουν τα 5 δισ. ευρώ. Στην κατηγορία αυτή περιλαμβάνονται όμιλοι όπως η Banco Santander και η BBVA.
Εκλογικός κίνδυνος σε Γαλλία και Σουηδία
Η φορολογική αβεβαιότητα ενισχύεται και από τις εκλογικές αναμετρήσεις. Στη Σουηδία, όπου οι γενικές εκλογές διεξάγονται στις 13 Σεπτεμβρίου, η αντιπολίτευση που προηγείται στις δημοσκοπήσεις έχει προτείνει την επιβολή τραπεζικού φόρου.
Ακόμη πιο σύνθετη είναι η εικόνα στη Γαλλία, λόγω της προεδρικής εκλογής και των πιέσεων για μείωση ενός από τα μεγαλύτερα δημοσιονομικά ελλείμματα στην Ευρωζώνη. Η άνοδος του κόστους δανεισμού περιορίζει ακόμη περισσότερο τα περιθώρια της κυβέρνησης.
Ο υπουργός Οικονομικών Roland Lescure έχει δηλώσει ότι θα είναι δύσκολο να καταργηθεί η έκτακτη προσαύξηση του εταιρικού φόρου, η οποία εφαρμόστηκε το 2025 και παρατάθηκε για το 2026. Σύμφωνα με τη Fitch Ratings, το μέτρο κόστισε στις γαλλικές τράπεζες περίπου 1 δισ. ευρώ μόνο το 2025.
Τα όρια της φορολογικής πίεσης
Παρά την εντεινόμενη συζήτηση, η ανθεκτική κερδοφορία επιτρέπει στις περισσότερες μεγάλες ευρωπαϊκές τράπεζες να απορροφήσουν πρόσθετες επιβαρύνσεις χωρίς δραματική ανατροπή των οικονομικών τους στόχων.
Οι κυβερνήσεις, ωστόσο, καλούνται να ισορροπήσουν ανάμεσα στην ανάγκη για άμεσα φορολογικά έσοδα και στην ανάγκη χρηματοδότησης μεγάλων επενδύσεων. Οι τράπεζες θα πρέπει να στηρίξουν με δάνεια έργα σε κρίσιμους τομείς, από την άμυνα και την τεχνητή νοημοσύνη έως την ενεργειακή μετάβαση.
Η υπερβολική φορολόγηση μπορεί να περιορίσει αυτή τη δυνατότητα. Όπως επισημαίνει ο Stimpson, οι κυβερνήσεις δύσκολα θα θελήσουν να θέσουν σε κίνδυνο την ανάπτυξη μόνο και μόνο για μια γρήγορη ενίσχυση των κρατικών εσόδων. Το ερώτημα είναι πού θα χαραχθεί η γραμμή ανάμεσα στη συμμετοχή των τραπεζών στη δημοσιονομική προσπάθεια και στη διατήρηση της δυνατότητάς τους να χρηματοδοτούν την οικονομία.
