ΝΑΤΟ χωρίς “ρήτρα αλληλεγγύης” θέλει η Σλοβακία

“Φοβάμαι τον πόλεμο” έλεγε προ ημερών ο πρωθυπουργός της Σλοβακίας Ρόμπερτ Φίτσο, μιλώντας σε φοιτητές Ιατρικής στην Πανεπιστημιακή Κλινική του Πρέσοβ. “Αυτό που συμβαίνει σήμερα στην Ευρώπη”, ανέφερε, “αυτό που ακούμε και βλέπουμε σήμερα, είναι ότι η στρατιωτική σύγκρουση στην Ουκρανία έχει ξεφύγει από κάθε έλεγχο”.

Ο Ρόμπερτ Φίτσο ζήτησε από τους φοιτητές “να φανταστούν” ότι η Σλοβακία καλείται να προετοιμάσει “5.000 στρατιώτες, 10.000 στρατιώτες” οι οποίοι θα σταλούν κάπου να πολεμήσουν “χωρίς καν να γνωρίζουμε ποιον πολεμούν ή για ποιον λόγο πολεμούν”. Παράλληλα, αναφέρθηκε στο Άρθρο 5 της ιδρυτικής συνθήκης του ΝΑΤΟ, σύμφωνα με το οποίο μια ένοπλη επίθεση εναντίον ενός μέλους της Ατλαντικής Συμμαχίας, θεωρείται επίθεση εναντίον όλων.

“Δεν θέλω η Σλοβακία να συμμετάσχει σε καμία στρατιωτική σύγκρουση εξαιτίας κάποιου Άρθρου 5” δήλωσε χαρακτηριστικά, για να συμπληρώσει: “Ναι, είμαστε στο ΝΑΤΟ. Το εκτιμούμε αυτό. Η συνεργασία και η εκπλήρωση των υποχρεώσεών μας έχουν σημασία για εμάς. Αλλά ως πρωθυπουργός, θα κάνω τα πάντα ώστε η Σλοβακία να μην παρασυρθεί ποτέ σε στρατιωτική σύγκρουση”.

Αντιδράσεις εντός και ακτός συνόρων

Οι δηλώσεις Φίτσο προκάλεσαν θύελλα αντιδράσεων από την αντιπολίτευση στη Σλοβακία, αλλά και από τον Πετρ Πάβελ, πρόεδρο της γειτονικής Τσεχίας και πρώην πρόεδρο της Στρατιωτικής Επιτροπής του ΝΑΤΟ. “Αν κάποιος λέει ότι χαίρεται που είναι μέλος του ΝΑΤΟ, αλλά δεν είναι διατεθειμένος να εμπλακεί όταν κάποιος άλλος δεχθεί επίθεση, τότε δεν έχει κατανοήσει την έννοια της αλληλεγγύης”, επισημαίνει ο Πάβελ.

Η απάντηση Φίτσο ήταν ότι κατανοεί πως ο Πάβελ “ως πρώην στρατηγός του ΝΑΤΟ, θα ήθελε να πολεμήσει”, αλλά ο ίδιος προτιμά την ειρήνη.

Πολλοί Ευρωπαίοι συμμερίζονται τον φόβο του Φίτσο για έναν ευρύτερο πόλεμο. Ωστόσο, οι επικριτές εντός συνόρων ήταν ξεκάθαροι. “Δεν είναι πρωθυπουργός; Δεν είναι ηγέτης; Δεν υποτίθεται ότι πρέπει να καθοδηγεί τον κόσμο, αντί να εκφράζει φόβους;” διερωτήθηκε ο συνεργάτης του think tank GLOBSEC και πρώην υπουργός Εξωτερικών της Σλοβακίας, Μίρο Βλαχόβσκι.

Μιλώντας στην Deutsche Welle ο Βλαχόβσκι θέτει στον Φίτσο το εξής ερώτημα: “Ακόμη κι αν η κατάσταση είναι τόσο κακή όσο λέτε, αυτό που θέλω να ακούσω είναι πώς προετοιμάζεται η χώρα. Τι έχετε κάνει για να είμαστε έτοιμοι; Ποιος θα σπεύσει να μας βοηθήσει, αν δεχθούμε επίθεση;”.

Απαντώντας στο ερώτημα, αν τα σχόλια του Φίτσο θα μπορούσαν να βλάψουν την εικόνα της Σλοβακίας μεταξύ των συμμάχων της, ο Βλαχόφσκι απαντά: “Αυτό έχει ήδη συμβεί”.

Το πολιτικό υπόβαθρο

Αναλυτές κάνουν λόγο για ένα σαφές πολιτικό υπόβαθρο στις δηλώσεις Φίτσο. Τον επόμενο χρόνο ο Σλοβάκος πρωθυπουργός θα αντιμετωπίσει μια δύσκολη μάχη για την επανεκλογή του. Κάποιοι εκτιμούν ότι προσπαθεί να αλιεύσει ψήφους από το ακροδεξιό κόμμα Republika, το οποίο τηρεί μία ανοιχτά εχθρική στάση απέναντι στο ΝΑΤΟ και την Ευρωπαϊκή Ένωση, ενώ παράλληλα αντιτίθεται στην στρατιωτική υποστήριξη προς την Ουκρανία.

Ο Βλαχόβσκι συνέκρινε τη ρητορική του Φίτσο με εκείνη του πρώην πρωθυπουργού της Ουγγαρίας Βίκτορ Όρμπαν και του σημερινού Τσέχου πρωθυπουργού Αντρέι Μπάμπις, οι οποίοι αυτοπροβάλλονται ως “υποψήφιοι της ειρήνης”.

Κατά την ανεπιτυχή εκστρατεία του για τις προεδρικές εκλογές του 2023 ο Μπάμπις είχε δεχθεί έντονη κριτική όταν, σε τηλεοπτικό ντιμπέιτ, αμφισβήτησε αν η Τσεχία θα έπρεπε να στείλει στρατεύματα σε περίπτωση που η γειτονική Πολωνία, σύμμαχος στο ΝΑΤΟ, δεχόταν επίθεση.

Τι είναι το Άρθρο 5 του ΝΑΤΟ;

Όπως επισημαίνει στην DW η Οάνα Λουνγκέσκου, συνεργάτιδα του Royal United Services Institute και πρώην εκπρόσωπος του ΝΑΤΟ, το Άρθρο 5 στο καταστατικό της Ατλαντικής Συμμαχίας είναι “η πιο σοβαρή δέσμευση που μπορεί να αναλάβει μια χώρα απέναντι σε μια άλλη”. Ωστόσο, βασικός σκοπός του είναι η αποτροπή, λέει η Λουνγκέσκου: Αν κάποιος επιτεθεί, θα βρεθεί αντιμέτωπος με ολόκληρη την Ατλαντική Συμμαχία και όχι με ένα μεμονωμένο κράτος-μέλος.

“Αυτό αφορά την αλληλεγγύη, τη συλλογική στάση, την ενίσχυση της αποτροπής και κατά συνέπεια την αποφυγή του πολέμου”, αναφέρει η πρώην εκπρόσωπος της Ατλαντικής Συμμαχίας. “Το ΝΑΤΟ είναι μία αμυντική και όχι επιθετική συμμαχία”.

Αλλά ούτε και η ενεργοποίηση του Άρθρου 5 σημαίνει αυτομάτως ότι όλα τα κράτη-μέλη θα πρέπει να στείλουν στρατεύματα στη μάχη, πρόσθεσε. Το Βορειοατλαντικό Συμβούλιο, όπου εκπροσωπούνται όλα τα κράτη-μέλη, θα αξιολογούσε την υπόθεση και θα αποφάσιζε (με ομοφωνία) αν τίθεται ζήτημα εφαρμογής του Άρθρου 5. Η φωνή της Σλοβακίας θα είχε το ίδιο βάρος με εκείνη των άλλων 31 συμμάχων.

Μέχρι σήμερα, το Άρθρο 5 έχει ενεργοποιηθεί μόνο μία φορά, μετά τις τρομοκρατικές επιθέσεις της 11ης Σεπτεμβρίου 2001 στις Ηνωμένες Πολιτείες.

Η Λουνγκέσκου ξεκαθαρίζει ότι η Σλοβακία ήδη επωφελείται από την αλληλεγγύη που φαίνεται να αμφισβητεί ο Φίτσο. Και αυτό γιατί φιλοξενεί μία πολυεθνική δύναμη μάχης του ΝΑΤΟ, η οποία δημιουργήθηκε μετά τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία και περιλαμβάνει προσωπικό από την ίδια τη Σλοβακία και από άλλα κράτη-μέλη. Στόχος της: Να αποτρέψει μία επίθεση κατά της Σλοβακίας.

“Ακριβώς αυτό θέλει ο Πούτιν”

Για τον πρώην υπουργό Άμυνας της Σλοβακίας, Γιάροσλαβ Ναντ, ο κίνδυνος έγκειται στο να επικρατήσει ο φόβος, όταν καθορίζουμε την πολιτική μας για την Ουκρανία. “Αυτό ακριβώς θέλει ο Βλαντίμιρ Πούτιν”, λέει ο Ναντ, ο οποίος ήταν υπουργός Άμυνας από το 2020 έως το 2023 και σήμερα ηγείται του αντιπολιτευόμενου κόμματος “Δημοκράτες” που δεν εκπροσωπείται στο Κοινοβούλιο της Σλοβακίας.

Όπως λέει ο Ναντ στην DW, ο πρόεδρος της Ρωσίας “θέλει να πιστέψουν οι πολίτες της ΕΕ και του ΝΑΤΟ ότι αν η ΕΕ και το ΝΑΤΟ συνεχίσουν να υποστηρίζουν την Ουκρανία, αυτή η κλιμάκωση θα μπορούσε να οδηγήσει σε έναν Τρίτο Παγκόσμιο Πόλεμο ή κάτι παρόμοιο”.

Ο ίδιος ο Ναντ συμμετείχε στην κυβέρνηση όταν η Σλοβακία παρέδωσε στην Ουκρανία ολόκληρο τον στόλο των παλαιών μαχητικών αεροσκαφών της, τύπου MiG-29. Αργότερα, η κυβέρνηση Φίτσο ζήτησε τη διεξαγωγή ποινικής έρευνας για τη μεταβίβαση αυτή, όμως οι εισαγγελικές αρχές έκλεισαν την υπόθεση, κρίνοντας ότι δεν είχε διαπραχθεί αδίκημα.