Του Χάρη Φλουδόπουλου
Το πρώτο ουσιαστικό τεστ για τη συμφωνία Τραμπ – Πούτιν σχετικά με την προμήθεια ρωσικού ντίζελ στις Ηνωμένες Πολιτείες αναμένεται αυτή την εβδομάδα, καθώς η πορεία των διεθνών τιμών θα δείξει κατά πόσο η παρέμβαση μπορεί να συμβάλει στην αποκλιμάκωση του κόστους του καυσίμου που αντιμετωπίζει τις μεγαλύτερες ελλείψεις παγκοσμίως. Το ενδιαφέρον επικεντρώνεται ήδη στη σημερινή συνεδρίαση, Δευτέρα, μετά την αρχική αντίδραση της Παρασκευής, όταν τα συμβόλαια μελλοντικής εκπλήρωσης του αμερικανικού ντίζελ υποχώρησαν σχεδόν κατά 5%, στα 4,64 δολάρια ανά γαλόνι.
Ωστόσο, οι αναλυτές της διεθνούς αγοράς πετρελαίου εμφανίζονται επιφυλακτικοί ως προς τη δυνατότητα της συμφωνίας να επιφέρει ουσιαστική και διατηρήσιμη μείωση των τιμών. Η εκτίμηση αυτή στηρίζεται σε δύο βασικούς παράγοντες: πρώτον, οι ποσότητες που συμφωνήθηκαν είναι σχετικά μικρές σε σύγκριση με τις ανάγκες της παγκόσμιας αγοράς και, δεύτερον, δεν αναμένεται να αποτελέσουν πρόσθετη παραγωγή, αλλά κυρίως ανακατεύθυνση υφιστάμενων ρωσικών εξαγωγών προς τις ΗΠΑ.
Με δεδομένο ότι σημαντικό μέρος των ρωσικών διυλιστικών υποδομών έχει πληγεί από ουκρανικές επιθέσεις, η δυνατότητα της Μόσχας να αυξήσει την παραγωγή παραμένει περιορισμένη. Επομένως, οι Ηνωμένες Πολιτείες εκτιμάται ότι θα αποκτήσουν πρόσβαση σε ποσότητες που μέχρι σήμερα κατευθύνονταν σε άλλες αγορές, χωρίς να αυξηθεί αντίστοιχα η συνολική διεθνής προσφορά.
Η συμφωνία, την οποία ανακοίνωσε την Παρασκευή ο Ντόναλντ Τραμπ έπειτα από επικοινωνία με τον Ρώσο πρόεδρο Βλαντίμιρ Πούτιν, προβλέπει την άμεση διάθεση περισσότερων από 300.000 τόνων ρωσικού ντίζελ, ενώ θα ακολουθήσουν 500.000 τόνοι τον Νοέμβριο και επιπλέον 1 εκατ. τόνοι στη συνέχεια. Συνολικά πρόκειται για τουλάχιστον 1,8 εκατ. τόνους, που αντιστοιχούν σε περίπου 13,5 εκατ. βαρέλια ή μόλις εννέα ημέρες αμερικανικών εξαγωγών ντίζελ. Παράλληλα, η Ουάσιγκτον προχώρησε σε προσωρινή χαλάρωση των κυρώσεων, επιτρέποντας την εισαγωγή ρωσικού ντίζελ στις ΗΠΑ έως τις 7 Απριλίου.
Ενδεικτικές του προβληματισμού είναι οι εκτιμήσεις του Rory Johnston, ιδρυτή της Commodity Context, ο οποίος υποβάθμισε τη σημασία της συμφωνίας, επισημαίνοντας ότι υπό κανονικές συνθήκες η Ρωσία εξάγει πολύ μεγαλύτερες ποσότητες. Αντίστοιχα, ο Jim Mitchell της Wood Mackenzie εκτίμησε ότι οι ρωσικές παραδόσεις μπορούν να προσφέρουν κάποια ανακούφιση σε μια ιδιαίτερα πιεσμένη αγορά, χωρίς όμως να αποτελούν λύση στο πρόβλημα των ελλείψεων.
Η σημασία του ντίζελ
Η παρέμβαση Τραμπ έρχεται σε μια περίοδο κατά την οποία το πετρέλαιο κίνησης έχει εξελιχθεί σε έναν από τους σημαντικότερους παράγοντες πληθωριστικών πιέσεων διεθνώς. Η κρίση στη Μέση Ανατολή, οι διαταραχές στις θαλάσσιες μεταφορές και τα προβλήματα στη ρωσική διυλιστική βιομηχανία έχουν περιορίσει τη διαθεσιμότητα του καυσίμου, οδηγώντας σε σημαντική διεύρυνση των περιθωρίων διύλισης και σε αυξήσεις τιμών που ξεπερνούν εκείνες του αργού πετρελαίου.
Η σημασία του ντίζελ για την οικονομία είναι ιδιαίτερα μεγάλη, καθώς αποτελεί βασικό καύσιμο για τις εμπορευματικές μεταφορές, τη γεωργία και σημαντικό μέρος της παραγωγικής δραστηριότητας. Κατά συνέπεια, οι ανατιμήσεις μεταφέρονται στο κόστος παραγωγής και διακίνησης των προϊόντων, επιβαρύνοντας επιχειρήσεις και καταναλωτές.
Ενδεικτικά, στις Ηνωμένες Πολιτείες η μέση τιμή του ντίζελ έφτασε την περασμένη Πέμπτη στα 6,28 δολάρια ανά γαλόνι, καταγράφοντας αύξηση περίπου 70% από την έναρξη του πολέμου με το Ιράν στις 28 Φεβρουαρίου. Η εκτίναξη αυτή έχει προκαλέσει έντονες πιέσεις στην αμερικανική οικονομία, οδηγώντας την κυβέρνηση Τραμπ στην αναζήτηση έκτακτων λύσεων για την ενίσχυση της προσφοράς, ενόψει και των ενδιάμεσων εκλογών της 3ης Νοεμβρίου.
Τι σημαίνει για την Ελλάδα
Για την ελληνική αγορά, το κρίσιμο ερώτημα είναι κατά πόσο η συμφωνία θα συμβάλει στην αποκλιμάκωση των διεθνών τιμών και, κατ’ επέκταση, στον περιορισμό των πιέσεων στις τιμές της αντλίας. Η εξέλιξη αποκτά ιδιαίτερη σημασία καθώς η κυβέρνηση έχει ήδη αναγκαστεί να προχωρήσει σε επιδότηση του πετρελαίου κίνησης, αυξάνοντας για το πρώτο δεκαπενθήμερο του Οκτωβρίου την ενίσχυση από τα 10 στα 15 λεπτά ανά λίτρο, συμπεριλαμβανομένου του ΦΠΑ, με δημοσιονομικό κόστος 20 εκατ. ευρώ.
Μια ουσιαστική αποκλιμάκωση θα μπορούσε να δημιουργήσει περιθώρια περιορισμού των κρατικών παρεμβάσεων και να συμβάλει στη συγκράτηση των πληθωριστικών πιέσεων. Ωστόσο, οι προσδοκίες για άμεση και αισθητή μείωση των τιμών στην αντλία παραμένουν συγκρατημένες, καθώς η επίδραση της συμφωνίας στην παγκόσμια προσφορά εκτιμάται ότι θα είναι μικρή.
Παράλληλα, η πορεία των διεθνών τιμών ενδιαφέρει άμεσα και τους δύο μεγάλους ελληνικούς διυλιστικούς ομίλους, τη Motor Oil και τη HelleniQ Energy, οι οποίοι διαθέτουν σημαντική παραγωγική και εξαγωγική δραστηριότητα στο ντίζελ. Η στενότητα της προσφοράς έχει ενισχύσει τα περιθώρια διύλισης του συγκεκριμένου προϊόντος, ενώ μια ενδεχόμενη αποκλιμάκωση θα μπορούσε να περιορίσει μέρος των υψηλών περιθωρίων που έχουν διαμορφωθεί.
Πάντως, η προσωρινή χαλάρωση των αμερικανικών κυρώσεων δεν συνεπάγεται αντίστοιχη άρση των ευρωπαϊκών περιορισμών στις εισαγωγές ρωσικών πετρελαιοειδών. Επομένως, η όποια επίδραση στην Ευρώπη και στην Ελλάδα θα είναι κυρίως έμμεση, μέσω των διεθνών τιμών αναφοράς και της αναδιάταξης των εμπορικών ροών.
Σε κάθε περίπτωση, η πορεία των τιμών αυτή την εβδομάδα θα αποτελέσει την πρώτη ένδειξη για το κατά πόσο η συμφωνία Τραμπ – Πούτιν μπορεί να προσφέρει ουσιαστική ανακούφιση στην αγορά ή εάν η αρχική υποχώρηση θα αποδειχθεί πρόσκαιρη. Με τα προβλήματα στην παραγωγή και στις διεθνείς ροές καυσίμων να παραμένουν, οι συνθήκες στην αγορά ντίζελ εξακολουθούν να χαρακτηρίζονται από έντονη αβεβαιότητα.
