Τρεις ημέρες μετά την έγκριση του τουρκολιβυκού μνημονίου από τη Βουλή των Αντιπροσώπων της Λιβύης, στις 20 Οκτωβρίου, ο τουρκικός Τύπος εξακολουθεί να αποτιμά τη διπλωματική σημασία της απόφασης. Ωστόσο, το ενδιαφέρον δεν περιορίζεται πλέον στην ίδια τη συμφωνία. Οι αναλύσεις στρέφονται στην αντίδραση της Αθήνας, στη στάση της Ουάσιγκτον και στα περιθώρια κινήσεων της ελληνικής κυβέρνησης, με το ενδεχόμενο επέκτασης των χωρικών υδάτων και τις ενεργειακές δραστηριότητες νότια της Κρήτης να βρίσκονται στο επίκεντρο.
Εφημερίδες και αρθρογράφοι από διαφορετικούς πολιτικούς χώρους αναγνωρίζουν τη σημασία της μεταστροφής της ανατολικής Λιβύης, η οποία για χρόνια αντιτασσόταν στο μνημόνιο του 2019. Διαφέρουν, ωστόσο, ως προς την ερμηνεία των συνεπειών του, με ορισμένους να κάνουν λόγο για ιστορική τουρκική επιτυχία και άλλους να επισημαίνουν ότι η αντιπαράθεση στην Ανατολική Μεσόγειο παραμένει ανοιχτή.
“Ατμόσφαιρα εθνικής ήττας” στην Ελλάδα
Χαρακτηριστική είναι η παρέμβαση του πρέσβη επί τιμή Τουγάι Ουλούτσεβικ στην ιστοσελίδα Muhalif, με τίτλο “Ατμόσφαιρα εθνικής ήττας στην Ελλάδα”. Ο πρώην διπλωμάτης χαρακτηρίζει την ομόφωνη απόφαση της λιβυκής Βουλής ιστορική επιτυχία της τουρκικής διπλωματίας, υποστηρίζοντας ότι επετεύχθη παρά τις προσπάθειες Ελλάδας, Κύπρου, Αιγύπτου και Ισραήλ, με τη συνδρομή των Ηνωμένων Αραβικών Εμιράτων, να αποτρέψουν την έγκριση.
Ο Ουλούτσεβικ αποδίδει ιδιαίτερη σημασία και στην αντίδραση της τουρκικής πολιτικής σκηνής απέναντι στην Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν. Όπως σημειώνει, κυβέρνηση και αντιπολίτευση, με εξαίρεση το φιλοκουρδικό DEM, εμφανίστηκαν ενωμένες στην υπεράσπιση των τουρκικών θέσεων, με τον Οζγκιούρ Οζέλ να θέτει τα εθνικά συμφέροντα πάνω από τις εσωτερικές πολιτικές διαφορές.
Η ανάλυσή του καταλήγει σε προειδοποίηση προς την Άγκυρα. Ενόψει των ελληνικών εκλογών του καλοκαιριού του 2027, δεν αποκλείει ο Κυριάκος Μητσοτάκης να αναζητήσει απάντηση μέσω μιας κίνησης που θα αυξήσει την ένταση, ακόμη και με επέκταση των χωρικών υδάτων στο Αιγαίο πέραν των έξι ναυτικών μιλίων. Εκτιμά ότι μια τέτοια επιλογή θα μπορούσε να στηριχθεί στην προσδοκία ευρωπαϊκής και ισραηλινής συμπαράστασης, αλλά και αμερικανικής παρέμβασης που θα απέτρεπε την Τουρκία από την ενεργοποίηση του casus belli.
Η Yeni Şafak προειδοποιεί για νέα ένταση στην Κρήτη
Στο ίδιο ενδεχόμενο εστιάζει και ο Γιαχιά Μποστάν, αρθρογράφος της φιλοκυβερνητικής Yeni Şafak, στο άρθρο του “Η μεγάλη κίνηση στη Λιβύη και οι νέες προετοιμασίες κατά της Τουρκίας”.
Ο Μποστάν υποστηρίζει ότι η Αθήνα έχασε ένα σημαντικό πολιτικό επιχείρημα, καθώς η απόρριψη του μνημονίου από την ανατολική Λιβύη αποτελούσε μέχρι σήμερα μέρος της ελληνικής επιχειρηματολογίας. Κατά τον ίδιο, η προσέγγιση της Άγκυρας με τον Χαλίφα Χαφτάρ και τον γιο του, Σαντάμ Χαφτάρ, επέτρεψε στην Τουρκία να ολοκληρώσει μια εκκρεμότητα επτά ετών.
Η προσοχή του στρέφεται πλέον σε δύο πιθανά πεδία έντασης. Το πρώτο είναι το υποθαλάσσιο ηλεκτρικό καλώδιο που σχεδιάζεται να συνδέσει την Ελλάδα με την Κύπρο και το Ισραήλ. Ο Τούρκος αναλυτής υποστηρίζει ότι είχαν εμφανιστεί ενδείξεις συνεννόησης ως προς την ενημέρωση της Άγκυρας για τις σχετικές έρευνες, αλλά εκτιμά ότι η εξέλιξη στη Λιβύη μπορεί να επηρεάσει τη στάση της Αθήνας.
Το δεύτερο αφορά την Κρήτη. Ο Μποστάν θεωρεί πιθανό η ελληνική κυβέρνηση να προχωρήσει σε επέκταση των χωρικών υδάτων στα δώδεκα μίλια νότια ή δυτικά του νησιού, εκτιμώντας ότι μια τέτοια κίνηση θα μπορούσε να προκαλέσει νέα ένταση. Πρόκειται, πάντως, για εκτίμηση του αρθρογράφου και όχι για ανακοινωμένη απόφαση της Αθήνας.
Η αλλαγή τόνου της Ουάσιγκτον
Διαφορετική διάσταση δίνει ο Μελίχ Αλτίνοκ στη Sabah, με τίτλο “Οι ΗΠΑ στράφηκαν από την Ελλάδα προς την Τουρκία στη Μεσόγειο”.
Ο φιλοκυβερνητικός αρθρογράφος διαπιστώνει μεταβολή στην αμερικανική ρητορική σε σύγκριση με το 2019, όταν η Ουάσιγκτον είχε αντιμετωπίσει το τουρκολιβυκό μνημόνιο ως προκλητική ενέργεια. Αυτή τη φορά, παρατηρεί, το Στέιτ Ντιπάρτμεντ προτάσσει τις καλόπιστες διαπραγματεύσεις, τον διάλογο μεταξύ συμμάχων και τις οικονομικές συνεργασίες.
Ο Αλτίνοκ συνδέει τη μεταβολή με τη σχέση Ντόναλντ Τραμπ και Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν, αλλά και με τη γενικότερη προτίμηση της αμερικανικής κυβέρνησης σε διμερείς συνεννοήσεις και οικονομικά συμφέροντα αντί νέων στρατιωτικών δεσμεύσεων. Κατά την εκτίμησή του, η αλλαγή είναι πλέον τόσο αισθητή ώστε αυτή τη φορά να είναι ο ελληνικός Τύπος εκείνος που επικρίνει τη στάση της Ουάσιγκτον.
Η απουσία αυστηρότερης αμερικανικής καταδίκης, ωστόσο, δεν συνιστά από μόνη της αναγνώριση των τουρκικών θέσεων. Η επίσημη αμερικανική τοποθέτηση επικεντρώνεται στην ανάγκη διαπραγμάτευσης για την επίλυση των διαφορών.
Η Hürriyet καταγράφει τις διπλωματικές κινήσεις της Αθήνας
Στις προσπάθειες της ελληνικής κυβέρνησης να διαμορφώσει ένα νέο διπλωματικό πλαίσιο αντίδρασης επικεντρώνεται δημοσίευμα της Hürriyet, με τίτλο “Η Αθήνα αναζητά διέξοδο στην Ανατολική Μεσόγειο”.
Η τουρκική εφημερίδα παρουσιάζει την Ελλάδα να αναζητά διεθνή ερείσματα μετά την απόφαση της λιβυκής Βουλής, επιχειρώντας να μεταφέρει την αντιπαράθεση από το διμερές επίπεδο σε ευρύτερα διπλωματικά φόρουμ. Στο πλαίσιο αυτό, αναφέρεται στην ανάδειξη του ζητήματος στο Συμβούλιο Ασφαλείας του ΟΗΕ και στην πρόθεση της κυβέρνησης Μητσοτάκη να το επαναφέρει στην ευρωπαϊκή ατζέντα.
Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στην αμερικανική στάση, την οποία το δημοσίευμα ερμηνεύει ως απογοητευτική για τις ελληνικές προσδοκίες. Αντί μιας σαφούς τοποθέτησης υπέρ της Αθήνας, το Στέιτ Ντιπάρτμεντ προέκρινε τη διευθέτηση των διαφορών μέσω απευθείας συνομιλιών μεταξύ Ελλάδας και Τουρκίας, αντιμετωπίζοντας το ζήτημα ως διαφωνία ανάμεσα σε δύο συμμάχους του ΝΑΤΟ.
Η Hürriyet στρέφεται παράλληλα στον ελληνικό δημόσιο διάλογο, αναζητώντας τις επιλογές που βρίσκονται στο τραπέζι. Επικαλείται τον καθηγητή Διεθνούς Δικαίου του Πανεπιστημίου Πειραιώς Πέτρο Λιακούρα, ο οποίος προτείνει την επέκταση των ελληνικών χωρικών υδάτων στα δώδεκα ναυτικά μίλια νότια της Κρήτης και στην περιοχή του Καστελλόριζου. Παραθέτει ακόμη την εκτίμηση του καθηγητή του Δημοκρίτειου Πανεπιστημίου Θράκης και πρώην διπλωματικού συμβούλου του πρωθυπουργού Σωτήρη Σέρμπου, σύμφωνα με την οποία η ελληνική επιρροή στη Λιβύη έχει περιοριστεί σε εξαιρετικά χαμηλό επίπεδο.
Στην ίδια κατεύθυνση, η εφημερίδα αναφέρεται και σε ανάλυση των “Νέων”, η οποία εκτιμά ότι η ανατροπή του τουρκολιβυκού μνημονίου αποτελεί πλέον μια εξαιρετικά δύσκολη, ενδεχομένως ανέφικτη, επιδίωξη. Μέσα από αυτές τις αναφορές, το τουρκικό δημοσίευμα επιχειρεί να αναδείξει τα διπλωματικά διλήμματα της Αθήνας, παρουσιάζοντας την επέκταση των χωρικών υδάτων ως μία από τις πιθανές απαντήσεις στο νέο περιβάλλον που διαμορφώνεται στην Ανατολική Μεσόγειο.
Η Sözcü αναδεικνύει τις δηλώσεις Φιντάν και τις αντιδράσεις Αιγύπτου και Ισραήλ
Μια διαφορετική προσέγγιση προκύπτει από τη Sözcü, η οποία εξετάζει τις πρόσφατες δηλώσεις του υπουργού Εξωτερικών Χακάν Φιντάν στον ελληνικό Τύπο.
Σε δημοσίευμα με τίτλο “Ελληνικό ψέμα ή λεκτικό ολίσθημα;”, η εφημερίδα αναδεικνύει την περιγραφή του casus belli από τον Φιντάν ως κοινοβουλευτικής δήλωσης και όχι νόμου, καθώς και τη θέση του ότι η Τουρκία δεν αντιτίθεται κατηγορηματικά στο έργο ηλεκτρικής διασύνδεσης Ελλάδας και Κύπρου, ζητώντας ωστόσο προηγούμενη έγγραφη ενημέρωση για τις έρευνες.
Οι αναφορές αυτές αποκτούν ιδιαίτερο ενδιαφέρον σε μια περίοδο κατά την οποία άλλοι Τούρκοι σχολιαστές προειδοποιούν για ενδεχόμενη ελληνική επέκταση των χωρικών υδάτων.
Παράλληλα, η Sözcü καταγράφει την αντίδραση της Αιγύπτου, η οποία απορρίπτει το μνημόνιο ως άκυρο και χωρίς έννομες συνέπειες, αλλά και τις ενστάσεις του Ισραήλ και της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Η εφημερίδα αναδεικνύει έτσι μια πλευρά που δεν κυριαρχεί στους πανηγυρικούς σχολιασμούς: παρά την πολιτική επιτυχία της Άγκυρας στη Βεγγάζη, οι βασικές περιφερειακές αντιρρήσεις παραμένουν.
Το ενεργειακό διακύβευμα και οι έρευνες νότια της Κρήτης
Η οικονομική και ενεργειακή διάσταση βρίσκεται στο επίκεντρο της κεμαλικής Cumhuriyet, η οποία εξετάζει το παρασκήνιο της συμφωνίας και τη σταδιακή προσέγγιση της Τουρκίας με την ανατολική Λιβύη.
Η εφημερίδα υπενθυμίζει ότι η Άγκυρα, αφού αρχικά είχε στηρίξει στρατιωτικά την κυβέρνηση της Τρίπολης απέναντι στις δυνάμεις του Χαφτάρ, άρχισε να αναπτύσσει επαφές και με την ανατολική πλευρά, ιδιαίτερα από το 2024. Η πολιτική αυτή συνέβαλε στη μεταστροφή της λιβυκής Βουλής, χωρίς να σημαίνει ότι έχει τερματιστεί ο εσωτερικός διχασμός της χώρας.
Η Cumhuriyet συνδέει την εξέλιξη με τις σχεδιαζόμενες έρευνες υδρογονανθράκων νότια της Κρήτης, όπου δραστηριοποιείται κοινοπραξία με επικεφαλής την αμερικανική Chevron. Υπενθυμίζει ότι η Άγκυρα έχει αντιταχθεί στις δραστηριότητες αυτές, επικαλούμενη το μνημόνιο με τη Λιβύη, ενώ η ελληνική πλευρά έχει ανακοινώσει την πρόθεσή της να προχωρήσουν οι έρευνες έως το τέλος του έτους.
Κατά συνέπεια, το ζήτημα δεν αφορά μόνο τη διπλωματική αντιπαράθεση γύρω από τους χάρτες, αλλά και τη δυνατότητα πραγματοποίησης ενεργειακών δραστηριοτήτων σε θαλάσσιες περιοχές όπου προβάλλονται αντικρουόμενες διεκδικήσεις.
“Η Τουρκία κέρδισε στο πεδίο και στο τραπέζι”
Την ευρύτερη στρατηγική σημασία της απόφασης αναδεικνύει η Türkiye, σε ρεπορτάζ της Γεσίμ Ερασλάν με τίτλο “Η σφραγίδα της Βεγγάζης στη Γαλάζια Πατρίδα”.
Η εφημερίδα φιλοξενεί δηλώσεις του απόστρατου υποναυάρχου Τζιχάτ Γιαϊτζί, ο οποίος συγκαταλέγεται στους βασικούς υποστηρικτές της τουρκικής στρατηγικής της “Γαλάζιας Πατρίδας”.
Ο Γιαϊτζί υποστηρίζει ότι η έγκριση του μνημονίου αφαιρεί από την Αθήνα ένα βασικό πολιτικό επιχείρημα, καθώς δεν μπορεί πλέον να επικαλείται την αντίθεση της λιβυκής Βουλής στη συμφωνία. Θεωρεί επίσης ότι η εξέλιξη ενισχύει τις προοπτικές συνεργασίας Τουρκίας και Λιβύης στον τομέα της ενέργειας, των μεταφορών και της αξιοποίησης θαλάσσιων πόρων.
Σύμφωνα με την προσέγγισή του, η Τουρκία πέτυχε να συνδυάσει τη στρατιωτική παρουσία με τη διπλωματική επιρροή και να αναπτύξει σχέσεις και με τις δύο πλευρές της διαιρεμένης Λιβύης. Η αξιολόγηση αυτή αποτυπώνει την ανάγνωση της τουρκικής στρατηγικής πλευράς, χωρίς να αίρει τις αντιρρήσεις άλλων κρατών για τη νομιμότητα του μνημονίου.
Η λιβυκή μεταστροφή και τα όρια της τουρκικής επιτυχίας
Σε περισσότερο περιγραφικό τόνο, η οικονομική εφημερίδα Dünya, σε ρεπορτάζ του Μουράτ Αλί Οράλ, εστιάζει στην πολιτική μεταστροφή της ανατολικής Λιβύης.
Η ίδια Βουλή που το 2020 είχε απορρίψει τις συμφωνίες με την Τουρκία και είχε ταχθεί υπέρ της διακοπής των πολιτικών σχέσεων με την Άγκυρα, έξι χρόνια αργότερα ανακάλεσε τις προηγούμενες αποφάσεις της και ενέκρινε ομόφωνα το μνημόνιο.
Η Dünya επισημαίνει ότι πρόκειται για σημαντική αλλαγή στις σχέσεις της Τουρκίας με την ανατολική Λιβύη, αλλά διευκρινίζει ότι η εξέλιξη δεν ισοδυναμεί με τερματισμό του πολιτικού διχασμού της χώρας. Παράλληλα, συνδέει την απόφαση με τις ενεργειακές διεκδικήσεις στην Ανατολική Μεσόγειο και τις συνεχιζόμενες αντιρρήσεις Ελλάδας και Ευρωπαϊκής Ένωσης.
Αυτό είναι και το στοιχείο που διαφοροποιεί την πολιτική σημασία της έγκρισης από τις ευρύτερες νομικές συνέπειές της: η Άγκυρα ενισχύει τη διπλωματική της θέση στη Λιβύη, χωρίς όμως να έχει εξασφαλίσει αποδοχή της συμφωνίας από τις υπόλοιπες χώρες που επηρεάζονται από τις θαλάσσιες οριοθετήσεις.
Κοινός παρονομαστής των οκτώ τουρκικών δημοσιευμάτων είναι η εκτίμηση ότι η έγκριση του μνημονίου αλλάζει τους διπλωματικούς συσχετισμούς στην Ανατολική Μεσόγειο. Εκεί όπου οι φιλοκυβερνητικοί αναλυτές βλέπουν μια ιστορική επιτυχία και προειδοποιούν για πιθανές ελληνικές αντιδράσεις, άλλα μέσα αναδεικνύουν τη σημασία των ενεργειακών σχεδιασμών, τις διαφωνίες με την Αίγυπτο και την επιμονή της Αθήνας στις θέσεις της.
ΠΚ
