Ουκρανία και Ρωσία επέστρεψαν αυτή την εβδομάδα στο τραπέζι των διαπραγματεύσεων, για πρώτη φορά έπειτα από εννέα μήνες, σε μια προσπάθεια – υπό τη διαμεσολάβηση των ΗΠΑ – να βρεθεί μια φόρμουλα τερματισμού της μεγαλύτερης σύγκρουσης στην Ευρώπη μετά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο. Ωστόσο, ούτε αυτές οι συνομιλίες απέφεραν ουσιαστική πρόοδο. Γιατί;
Καθώς οι αντιπροσωπείες ταξίδευαν στο Άμπου Ντάμπι για τις συνομιλίες της 10ης και 11ης Νοεμβρίου, η Ρωσία εξαπέλυσε επιθέσεις σε 10 ουκρανικές περιφέρειες, πλήττοντας πέντε κρίσιμους ηλεκτρικούς υποσταθμούς και προκαλώντας εκτεταμένες διακοπές ρεύματος, σύμφωνα με το Reuters. Ακολούθησε δεύτερο συνεχόμενο νυχτερινό κύμα πληγμάτων κατά των ενεργειακών υποδομών της Ουκρανίας, ενώ το Κίεβο απάντησε χτυπώντας το ρωσικό λιμάνι Ουστ-Λούγκα, βασικό κόμβο εξαγωγής πετρελαίου στη Βαλτική Θάλασσα.
Στο διπλωματικό πεδίο, τις διαπραγματεύσεις στο Άμπου Ντάμπι συντόνισαν οι ειδικοί απεσταλμένοι των ΗΠΑ Στιβ Γουίτκοφ και Τζάρεντ Κούσνερ. Επικεφαλής της ρωσικής αποστολής ήταν ο σύμβουλος του Κρεμλίνου Βλαντίμιρ Μεντίνσκι, ενώ της ουκρανικής ο επικεφαλής της Υπηρεσίας Εξωτερικών Πληροφοριών Ρουστέμ Ουμέροφ. Ανώτεροι αξιωματούχοι από τη Βρετανία, τη Γαλλία, τη Γερμανία, την Ιταλία, την ΕΕ και το ΝΑΤΟ είχαν παράλληλες επαφές με τις αποστολές των ΗΠΑ και της Ουκρανίας, χωρίς όμως να συμμετάσχουν στις τριμερείς συνομιλίες.
Κατά τη διήμερη συνάντηση, Μόσχα και Κίεβο εστίασαν στο εδαφικό, τις μακροπρόθεσμες εγγυήσεις ασφαλείας και το πλαίσιο λήξης του πολέμου, καταλήγοντας κατ’ αρχήν σε συμφωνία για μια νέα μεγάλη ανταλλαγή αιχμαλώτων.
Λίγες ημέρες νωρίτερα, στις 5 Νοεμβρίου, ο Αμερικανός πρόεδρος Ντόναλντ Τραμπ είχε προβλέψει από τον Λευκό Οίκο μια “μεγάλη, υπέροχη συμφωνία” που “ενδέχεται να εμπλέξει ολόκληρη την Ευρώπη” και “θα ενθουσιάσει τους πάντες”. Αντίθετα, ο Γερμανός καγκελάριος Φρίντριχ Μερτς υπογράμμισε την ανάγκη να εμπλακεί επιτέλους σοβαρά η Ρωσία στις διαπραγματεύσεις, σημειώνοντας πως “δεν έχει δει κάτι τέτοιο μέχρι στιγμής”. Ακόμη πιο αιχμηρή, η Ύπατη Εκπρόσωπος της ΕΕ Κάγια Κάλας δήλωσε στο Reuters ότι οι Ρώσοι “απλώς προσποιούνται ότι διαπραγματεύονται” χωρίς καμία καλή θέληση, ενώ συνεχίζουν να “βομβαρδίζουν αμάχους”.
Μια προσπάθεια που ξεκίνησε το 2025
Εδώ και σχεδόν δύο χρόνια, η κυβέρνηση Τραμπ ηγείται των διαπραγματεύσεων για τον τερματισμό του πολέμου.
Η πρώτη διά ζώσης συνάντηση υψηλού επιπέδου έγινε τον Φεβρουάριο του 2025 στη Σαουδική Αραβία μεταξύ Αμερικανών και Ρώσων αξιωματούχων, χωρίς ουκρανική εκπροσώπηση.
Έκτοτε ακολούθησαν επαφές του Τραμπ με τον Ζελένσκι και τον Πούτιν, καθώς και διμερείς ή κοινές συναντήσεις σε Σαουδική Αραβία, Ελβετία, ΗΠΑ και Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα, με το ραντεβού στο Άμπου Ντάμπι να αποτελεί την πρώτη τριμερή συνάντηση από τον περασμένο Φεβρουάριο.
Γιατί ναυαγούν οι συνομιλίες
Οι συνομιλίες εξακολουθούν να “κολλάνε” σε τρία θεμελιώδη ζητήματα:
Το εδαφικό: Ο Πούτιν απαιτεί την αποχώρηση των ουκρανικών δυνάμεων από τις περιφέρειες Λουχάνσκ, Ντονέτσκ, Ζαπορίζια και Χερσόνα, τις οποίες η Μόσχα θεωρεί ότι ρωσικό έδαφος και προσάρτησε μονομερώς τον Σεπτέμβριο του 2022 έπειτα από δημοψηφίσματα, μια κίνηση που καταδικάστηκε ως παράνομη από 143 κράτη-μέλη στη Γενική Συνέλευση του ΟΗΕ. Παρότι το Κίεβο εξακολουθεί να ελέγχει τμήματα αυτών των περιοχών, ο Μεντίνσκι διεμήνυσε από το Άμπου Ντάμπι πως “κάθε εκατοστό ρωσικής γης θα επιστραφεί στη Ρωσία”.
Σύμφωνα με τον “Economist”, αμερικανική πρόταση προβλέπει αναδιαμόρφωση των διοικητικών ορίων ώστε να περάσει ολόκληρο το Ντονμπάς στη Ρωσία. Ο Ζελένσκι απορρίπτει κάθε παραχώρηση εδαφών, τονίζοντας ότι η Ουκρανία “δεν είναι real estate”, και ζητά κατάπαυση του πυρός κατά μήκος της σημερινής γραμμής του μετώπου. Καμία από τις δύο πλευρές δεν άλλαξε δημοσίως τη θέση της σχετικά με αυτά τα ζητήματα κατά τη διάρκεια των συνομιλιών στο Αμπού Ντάμπι.
Οι εγγυήσεις ασφαλείας: Καθ’ όλη τη διάρκεια των διαπραγματεύσεων, η Ουκρανία επιδίωξε ισχυρές, νομικά δεσμευτικές ρυθμίσεις για την προστασία της κυριαρχίας και της εδαφικής της ακεραιότητας.
Ο Ζελένσκι έχει πιέσει για δεσμεύσεις από τις ΗΠΑ που θα διαρκέσουν τουλάχιστον 20 χρόνια. Ευρωπαίοι αξιωματούχοι έχουν επίσης υποστηρίξει την Ουκρανία σε αυτό το θέμα. Σε δήλωση που εξέδωσε ο Γουίτκοφ εκ μέρους αξιωματούχων των ΗΠΑ, της Ουκρανίας και της Ευρώπης στο Αμπού Ντάμπι, ανέφερε ότι “οποιαδήποτε μελλοντική ρύθμιση πρέπει να σέβεται την κυριαρχία, την εδαφική ακεραιότητα και την ανεξάρτητη λήψη αποφάσεων, καθώς και να παρέχει αξιόπιστες εγγυήσεις ασφάλειας για την Ουκρανία”. Οι Αμερικανοί διαπραγματευτές πρότειναν επίσης ένα πλαίσιο τύπου ΝΑΤΟ για την Ουκρανία, βασισμένο στη ρήτρα αμοιβαίας άμυνας του άρθρου 5 του ΝΑΤΟ ή στο άρθρο 4, το οποίο προβλέπει διαβουλεύσεις όταν ένα μέλος αισθάνεται ότι απειλείται.
Η δήλωση πρόσθεσε ότι οι συζητήσεις που πραγματοποιήθηκαν εκτός του τριμερούς πλαισίου “αφορούσαν τον τρόπο με τον οποίο θα αξιοποιηθούν οι υφιστάμενοι ευρωπαϊκοί θεσμοί και συμφωνίες ασφάλειας μετά τη λήξη του πολέμου στην Ουκρανία”. Αναφέρθηκε επίσης ότι “ένα ισχυρό ΝΑΤΟ θα παραμείνει κεντρικό στοιχείο της ευρωατλαντικής συλλογικής άμυνας”. Ο Κούσνερ, στις δικές του δηλώσεις, ανέφερε ότι οι ΗΠΑ θα επιδιώξουν “ενισχυμένες διαβουλεύσεις, αξιόπιστη επικοινωνία σε περιπτώσεις κρίσεων, μεγαλύτερη στρατιωτική διαφάνεια και αμοιβαία μέτρα για τη μείωση των κινδύνων κλιμάκωσης, με πλήρη σεβασμό της κυριαρχίας και της ανεξάρτητης λήψης αποφάσεων κάθε έθνους”.
Η Κάλας, ωστόσο, αμφισβήτησε την ανάγκη για μια νέα αρχιτεκτονική ασφάλειας. Μιλώντας στο Reuters, ανέφερε ότι “διαθέτουμε ήδη μια ευρωπαϊκή αρχιτεκτονική ασφάλειας, την οποία έχει αποδεχθεί η Ρωσία”. Τόνισε ότι “όλες αυτές οι συζητήσεις πρέπει να επικεντρωθούν στο πώς θα διασφαλίσουμε ότι η Ρωσία τηρεί πράγματι τις υποχρεώσεις που έχει αναλάβει”.
Η Ρωσία έχει υιοθετήσει μια διαφορετική προσέγγιση. Στο πλαίσιο των προϋποθέσεων που έθεσε για την ειρήνη, δήλωσε ότι δεν πρέπει να χορηγηθεί στην Ουκρανία η ιδιότητα μέλους του ΝΑΤΟ. Σύμφωνα με πληροφορίες του Forbes, ο Μεντίνσκι επανέλαβε αυτό το σημείο κατά τη διάρκεια των ειρηνευτικών συνομιλιών, δηλώνοντας στους διαπραγματευτές στο Αμπού Ντάμπι ότι η Ρωσία απορρίπτει την ένταξη της Ουκρανίας σε οποιαδήποτε στρατιωτική συμμαχία.
Η κατάπαυση του πυρός: Οι ΗΠΑ είχαν προηγουμένως επιχειρήσει να μεσολαβήσουν για την επίτευξη εκεχειρίας μεταξύ Ρωσίας και Ουκρανίας. Μία από τις προσπάθειες ήταν μια περιορισμένη ενεργειακή εκεχειρία μεταξύ Ρωσίας και Ουκρανίας τον Μάρτιο του 2025, την οποία στη συνέχεια η Ρωσία παραβίασε.
Η Μόσχα κήρυξε επίσης κατάπαυση του πυρός το Πάσχα του 2025 και του 2026, αλλά αυτές παραβιάστηκαν. Στη συνέχεια, τον Σεπτέμβριο, ο Ζελένσκι συναντήθηκε με τον Τραμπ στη Νέα Υόρκη, όπου πρότεινε να σταματήσουν οι επιθέσεις εναντίον ρωσικών διυλιστηρίων, εφόσον η Ρωσία σταματούσε να επιτίθεται στις ενεργειακές υποδομές της Ουκρανίας. Ο Πούτιν απέρριψε την πρόταση.
Μόνο μια τοπική εκεχειρία στην κατεχόμενη πόλη Ολέσκι με τη μεσολάβηση της Μελάνια Τραμπ και του Πάπα Λέοντα ΙΔ΄ εφαρμόστηκε από τις 27 Οκτωβρίου έως την 1η Νοεμβρίου, χωρίς όμως να παραταθεί.
Στις πρόσφατες τριμερείς συνομιλίες συζητήθηκε και το θέμα της κατάπαυσης του πυρός. Ο Ρώσος υπουργός Εξωτερικών Σεργκέι Λαβρόφ, ο οποίος δεν ταξίδεψε στο Αμπού Ντάμπι, απέρριψε τις εκκλήσεις για άμεση κατάπαυση του πυρός, δηλώνοντας στις 10 Νοεμβρίου ότι “η Ρωσία δεν θα συμφωνήσει να συνάψει “άλλη μια εκεχειρία” χωρίς να γνωρίζει τι θα ακολουθήσει”. Πρόσθεσε ότι “η ιδέα να θεσπιστούν πρώτα σαφείς εγγυήσεις ασφάλειας είναι απολύτως λογική”.
Παρά το αδιέξοδο ο Αμερικανός υπουργός Εξωτερικών Μάρκο Ρούμπιο, ο οποίος δεν βρισκόταν στο Αμπού Ντάμπι, χαρακτήρισε τις συζητήσεις “πολύ παραγωγικές” αναγνωρίζοντας ωστόσο ότι “υπάρχει ακόμη πολλή δουλειά”.
Οι τριμερείς συναντήσεις δεν έχουν ακόμη επιλύσει κανένα από τα τρία θέματα: δεν έχει επιλύσει το εδαφικό, δεν έχει επιτευχθεί συμφωνία για ένα σύνολο μακροπρόθεσμων εγγυήσεων ασφάλειας και δεν έχει επιτευχθεί κατάπαυση του πυρός.
Ο ρόλος της Ευρώπης και τα επόμενα βήματα
Την ίδια ώρα, ομάδα περίπου 40 χωρών ετοιμάζεται να διακηρύξει —έπειτα από γαλλική πρωτοβουλία και εν μέσω της συνόδου κορυφής της ΕΕ στο Δουβλίνο— ότι η ασφάλεια της Ουκρανίας είναι αναπόσπαστο κομμάτι της ευρωατλαντικής ασφάλειας και καμία απόφαση που αφορά την Ευρώπη δεν μπορεί να ληφθεί ερήμην της.
Η διακήρυξη έρχεται καθώς Ευρωπαίοι ηγέτες συγκεντρώθηκαν για σύνοδο κορυφής στο Δουβλίνο, η οποία ανέδειξε την ανάγκη να έχει η Ευρώπη λόγο σε οποιεσδήποτε συνομιλίες αφορούν το μέλλον της, εν μέσω μιας συνεχιζόμενης συζήτησης σχετικά με τον τρόπο με τον οποίο η Ευρώπη θα πρέπει να προσεγγίσει τις υπό την ηγεσία των ΗΠΑ συνομιλίες με τη Ρωσία και την Ουκρανία.
“Τα υπογράφοντα κράτη υπενθυμίζουν ότι η πορεία προς την ειρήνη στην Ουκρανία θα πρέπει να αποφασιστεί από κοινού με την Ουκρανία και ότι κάθε ζήτημα που επηρεάζει την ευρωπαϊκή ασφάλεια θα πρέπει να αποφασίζεται από κοινού με τους Ευρωπαίους”, αναφέρουν οι χώρες σε προσχέδιο διακήρυξης.
Από την πλευρά του, ο Γουίτκοφ, ο οποίος μαζί με τον Κούσνερ συναντήθηκαν την ίδια ημέρα με τον Πούτιν, δήλωσε ότι οι Ευρωπαίοι θα συμμετάσχουν στον επόμενο γύρο των συνομιλιών για την Ουκρανία.
Ο σύμβουλος του Κρεμλίνου Γιούρι Ουσάκοφ δήλωσε ότι η Μόσχα είναι έτοιμη να συζητήσει με τις ευρωπαϊκές χώρες μια νέα μακροπρόθεσμη αρχιτεκτονική ασφαλείας.
Το ουκρανικό αναμένεται επίσης να βρεθεί στο επίκεντρο της διμερούς συνάντησης Τραμπ–Πούτιν την επόμενη εβδομάδα, στο περιθώριο της συνόδου του APEC στο Σενζέν της Κίνας.
Ελλείψει σημαντικής προόδου στο Αμπού Ντάμπι, οι αντιπροσωπείες των Ηνωμένων Πολιτειών, της Ρωσίας και της Ουκρανίας θα αξιολογήσουν τα αποτελέσματα των συζητήσεων και θα προετοιμαστούν για τον επόμενο γύρο διαπραγματεύσεων. Μέχρι τότε, η Ουκρανία θα συνεχίσει να προετοιμάζεται για τον χειμώνα.
