Η διαπίστωση του τίτλου ανήκει στον Economist και το εξηγεί. Από μόλις 2,3% το 2024, ο μέσος αμερικανικός δασμός στις εισαγωγές αναμένεται να αυξηθεί άμεσα σε περίπου 30%, στα επίπεδα δηλαδή που είχαμε να δούμε από τα τέλη του 19ου αιώνα.
Η Capital Economics έχει υπολογίσει τον μέσο δασμό (με βάση τα όσα ανακοινώθηκαν την Ημέρα Απελευθέρωσης) σε «πάνω από 20%». Ο Economist προσθέτει στους υπολογισμούς του και ό,τι άλλο έχει εξαγγελθεί από τον Τραμπ, αφού δεν χτυπάει μόνο με ανταποδοτικούς δασμούς τους συμμάχους του, αλλά και με επιμέρους δασμούς (όπως εκείνους που είχε ανακοινώσει για χάλυβα, αλουμίνιο, αυτοκίνητα).
Δεν είναι μόνο το μέγεθος της αύξησης άνευ προηγουμένου. Οι δασμοί αυτοί θα έχουν πολύ πιο ευρεία επίδραση στην αμερικανική οικονομία σε σχέση με το παρελθόν. Κι αυτό, κυρίως επειδή σήμερα οι εισαγωγές αγαθών αντιστοιχούν στο 11% του αμερικανικού ΑΕΠ – ποσοστό υπερδιπλάσιο σε σχέση με τα τέλη του 19ου αιώνα.
Οι δασμοί αυτοί «ανοίγουν τεράστια τρύπα στη φιλελεύθερη εμπορική τάξη που η Αμερική ηγήθηκε και προώθησε από τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο κι έπειτα», σχολιάζει ο Economist.
Άκυρες οι συμφωνίες
Υπονομεύουν κάθε συμφωνία ελεύθερου εμπορίου που υπέγραψε ποτέ η χώρα. Οι συμφωνίες αυτές ήταν αμοιβαίες: κάθε χώρα καθιέρωνε μηδενικούς δασμούς στο διμερές εμπόριο. Παλαιοί εμπορικοί εταίροι των ΗΠΑ αντιμετωπίζουν πλέον βαρείς δασμούς στις εξαγωγές τους προς την Αμερική: ανάμεσά τους η Νότια Κορέα (26%), το Ισραήλ (17%) και η Αυστραλία (10%). Ο Καναδάς και το Μεξικό γλίτωσαν από αυτόν τον γύρο δασμών, αλλά παραμένει η απειλή επιβολής δασμών 25% στα προϊόντα τους. Αν ο Τραμπ είναι πρόθυμος να ακυρώσει ακόμη και τη δική του συμφωνία, τη γνωστή ως USMCA με τις δύο γειτονικές χώρες, τότε όλες οι προηγούμενες συμφωνίες είναι ουσιαστικά άκυρες και οι μελλοντικές έχουν περιορισμένη αξία. Κανείς δεν μπορεί να υπογράψει τέτοιου είδους συμφωνία με εμπιστοσύνη, εάν οι δασμοί μπορούν να επιβληθούν αυθαίρετα.
Υπάρχει κάποια αρχή πίσω από το εντυπωσιακό φάσμα δασμών που επιβλήθηκαν στις 2 Απριλίου; Η εμμονή του Τραμπ με τους δασμούς είναι γνωστή εδώ και καιρό, αλλά προσέφερε μια καλειδοσκοπική ποικιλία συνεχώς μεταβαλλόμενων δικαιολογιών: θα αύξαναν τα έσοδα, θα επαναπατρίσουν θέσεις εργασίας, θα μείωναν τα εμπορικά ελλείμματα, θα εξασφάλιζαν αμοιβαιότητα παρέχοντας διαπραγματευτική ισχύ κ.ά. Οι οικονομολόγοι διασκέδαζαν αναδεικνύοντας τις αντιφάσεις.
Γιατί δεν είναι δίκαιοι οι δασμοί
Πλέον, ο πρόεδρος παρουσιάζει τους δασμούς του κυρίως ως «ανταποδοτικούς»: «ό,τι μας χρεώνουν, τους χρεώνουμε». Αυτό τους κάνει να ακούγονται δίκαιοι. Δεν είναι καθόλου. Οι υπολογισμένοι δασμοί δεν μετρούν τους δασμούς ή τα μη δασμολογικά εμπόδια που αντιμετωπίζουν οι αμερικανικές εξαγωγές. Αντίθετα, βασίζονται στο διμερές εμπορικό ισοζύγιο με κάθε χώρα – μόνο για αγαθά, εξαιρώντας τις υπηρεσίες, στις οποίες η Αμερική έχει συνήθως πλεόνασμα.
Σύμφωνα με το γραφείο του Εμπορικού Αντιπροσώπου των ΗΠΑ, ο υπολογισμός των δασμών «υποθέτει ότι τα επίμονα εμπορικά ελλείμματα οφείλονται σε συνδυασμό δασμολογικών και μη δασμολογικών παραγόντων που εμποδίζουν την εξισορρόπηση του εμπορίου». Ο έμμεσος στόχος εδώ είναι ένα εξισορροπημένο εμπόριο σε διμερές επίπεδο.
«Αυτό είναι παραλογισμός—σαν ένας άνθρωπος να προσπαθεί να έχει ισοσκελισμένο εμπόριο με το παντοπωλείο της γειτονιάς του (με το οποίο έχει τεράστιο έλλειμμα) και με τον εργοδότη του (με τον οποίο έχει μεγάλο πλεόνασμα). Μπορεί να υπάρχουν λόγοι για την επιδίωξη ισορροπημένου εμπορίου συνολικά, αλλά δεν υπάρχει λογική για εξισορρόπηση εμπορίου σε διμερές επίπεδο», σημειώνει ο Economist.
Και η επιδίωξη εξισορρόπησης του συνολικού εμπορίου μέσω διμερών μέτρων παραβλέπει τη μακροοικονομική φύση της ανισορροπίας, περιλαμβανομένου του ρόλου του τεράστιου δημοσιονομικού ελλείμματος της Αμερικής στη ροή κεφαλαίων προς τη χώρα. Βέβαια, το εμπορικό έλλειμμα ίσως περιοριστεί αν η Αμερική εισέλθει σε ύφεση. Σήμερα ο Μοχάμεντ Ελ Εριάν προειδοποιεί ότι οι πιθανότητες για ύφεση έχουν αυξηθεί επικίνδυνα.
Πού θα οδηγηθούμε;
Θα πυροδοτήσει αυτό έναν παγκόσμιο εμπορικό πόλεμο που θα οδηγήσει τις ροές του εμπορίου σε ελεύθερη πτώση, όπως τη δεκαετία του ’30; Αυτό εξαρτάται από την αντίδραση των ξένων. Οι υψηλότεροι δασμοί θα μπορούσαν να προκαλέσουν αντίποινα. Η ΕΕ ήδη ετοιμάζει «αντίμετρα». Μια πιο αισιόδοξη άποψη είναι ότι η κίνηση του Τραμπ μπορεί να οδηγήσει σε κύμα ξένων απεσταλμένων που θα συρρεύσουν στην Ουάσιγκτον, με την ελπίδα να διαπραγματευτούν συμφωνίες που θα ικανοποιούν τον πρόεδρο ώστε να αρθούν οι δασμοί. Ο Τραμπ λατρεύει τις διαπραγματεύσεις και ίσως κολακευτεί αρκετά ώστε να υποχωρήσει.
Ίσως το πιο σοκαριστικό στοιχείο των γεγονότων της εβδομάδας είναι το γεγονός ότι ένα μόνο άτομο μπορεί να αναμορφώσει πλήρως την αμερικανική εμπορική πολιτική. Όλες οι προηγούμενες μεγάλες αλλαγές απαιτούσαν τη δημιουργία ευρέων συνασπισμών και την ανάπτυξη κοινωνικής συναίνεσης με την πάροδο του χρόνου—και τα δύο απαιτούσαν πλειοψηφική στήριξη και στα δύο σώματα του Κογκρέσου.
Πλέον, όμως, το Κογκρέσο έχει μεταβιβάσει τόση εξουσία στον πρόεδρο για τη χάραξη δασμολογικής πολιτικής, ώστε ουσιαστικά βρίσκεται στο περιθώριο αυτής της θεμελιώδους στροφής. Ο Τραμπ νιώθει εξουσιοδοτημένος να ενεργεί μονομερώς—και όντως είναι.
Το περίεργο είναι πως κανείς δεν τα ζήτησε όλα αυτά. Ο Τραμπ κληρονόμησε μια οικονομία σε σχετικά καλή κατάσταση. Το Κογκρέσο ήταν ικανοποιημένο με το υπάρχον καθεστώς και η κοινή γνώμη θεωρούσε το εμπόριο χαμηλή προτεραιότητα σε σχέση με τον πληθωρισμό, την υγειονομική περίθαλψη και το κόστος ζωής. Μάλιστα, σε δημοσκόπηση της Gallup που δημοσιεύθηκε τον περασμένο μήνα, το 81% των Αμερικανών δήλωσε ότι βλέπει το εμπόριο ως ευκαιρία για ανάπτυξη—το υψηλότερο ποσοστό από τότε που ξεκίνησε η έρευνα το 1992. Και μόνο το 14% το θεωρεί απειλή για την οικονομία.
Ζημιά και στην εξωτερική πολιτική
Οι δασμοί δημιουργούν ένα σκοτεινό σύννεφο πάνω από τις προοπτικές της παγκόσμιας οικονομίας. Αλλά η ζημιά που θα προκαλέσουν στην Αμερική υπερβαίνει τα οικονομικά μεγέθη. Όπως είχε επισημάνει εδώ και καιρό ο οικονομολόγος Ρίτσαρντ Κούπερ, που υπηρέτησε στις κυβερνήσεις Κάρτερ και Κλίντον, «η εμπορική πολιτική είναι εξωτερική πολιτική». Οι δασμοί αυτοί—σε φίλους και αντιπάλους εξίσου, όπως λέει ο Τραμπ—είναι σχεδόν βέβαιο ότι θα αποξενώσουν τους συμμάχους. Δεν είναι εύκολο να διατηρήσεις καλές διπλωματικές σχέσεις με μια αυθαίρετη δύναμη που εμποδίζει το εμπόριο χωρίς προειδοποίηση. Η συνεργασία με τους συμμάχους σε κάθε ζήτημα, από την ασφάλεια έως τη δημόσια υγεία, είναι πιθανό να υποστεί πλήγμα. Ο Καναδός πρωθυπουργός Μαρκ Κάρνεϊ δεν ήταν υπερβολικός όταν δήλωσε πρόσφατα ότι η μακροχρόνια συνεργασία Καναδά-ΗΠΑ έχει «τελειώσει». Οι Ευρωπαίοι σκέφτονται το ίδιο. Και η εμπιστοσύνη, όταν χάνεται, δύσκολα ξανακερδίζεται.
Ο Τραμπ προκάλεσε τεράστια ζημιά—στην Αμερική και στον κόσμο. Ο πρόεδρος είχε δίκιο τουλάχιστον σε μία από τις δηλώσεις του στον Κήπο των Ρόδων: με τους δασμούς, είπε, «μπορούμε να είμαστε τόσο πλούσιοι που δεν θα το πιστεύει κανείς». Αυτό το τελευταίο το πέτυχε.
