Βαριά κληρονομιά στους προϋπολογισμούς των ελληνικών νοικοκυριών αφήνει το 2025, καθώς έφερε μεγάλες ανατιμήσεις σε βασικά είδη πρώτης ανάγκης, συμπιέζοντας ακόμη περισσότερο τα διαθέσιμα εισοδήματα.
Παρά τον συγκρατημένο μέσο ρυθμό μεταβολής των τιμών -η μέση μεταβολή του δείκτη τιμών καταναλωτή διαμορφώθηκε στο +2,5%, οριακά χαμηλότερα από τον στόχο του 2,6%-, τα επιμέρους στοιχεία δείχνουν ότι οι βασικές ανάγκες της διατροφής και της στέγασης έγιναν ακριβότερες. Και δεν είναι μόνον αυτό.
Ο «σιωπηλός» πληθωρισμός στον κλάδο των υπηρεσιών ροκανίζει το διαθέσιμο εισόδημα, ενώ δεν μπορεί να παραβλεφθεί το υψηλότερο κοστολόγιο για τις υπηρεσίες υγείας και φροντίδας. Από τον κατάλογο των 50 προϊόντων και υπηρεσιών με τις μεγαλύτερες ανατιμήσεις για τη χρονιά που έφυγε προκύπτουν και άλλα ανησυχητικά μηνύματα. Το πρόβλημα της στέγασης δεν περιορίζεται στην αύξηση των ενοικίων κύριας κατοικίας, διευρύνεται λόγω των μεγάλων αυξήσεων ακόμη και στις υπηρεσίες που σχετίζονται με τις ανακαινίσεις ακινήτων.
Η πρώτη και πιο ηχηρή εικόνα έρχεται από τα τρόφιμα. Στην κορυφή των αυξήσεων βρίσκονται βασικά είδη καθημερινής κατανάλωσης: το μοσχάρι με άνοδο σχεδόν 27%, ο καφές με πάνω από 20%, οι σοκολάτες και τα προϊόντα σοκολάτας κοντά στο 20%, ενώ ακολουθούν το κακάο και το τσάι, το αρνί και το κατσίκι, τα νωπά φρούτα, το γάλα και το γιαούρτι. Πρόκειται για αγαθά που δεν μπορούν εύκολα να περικοπούν από το οικογενειακό καλάθι. Ακόμη και αν ο καταναλωτής στραφεί σε φθηνότερες μάρκες ή περιορίσει τις ποσότητες, η επίπτωση στο τελικό κόστος διατροφής παραμένει σημαντική. Έτσι εξηγείται γιατί, παρά τη σχετική αποκλιμάκωση του γενικού πληθωρισμού, το αίσθημα ακρίβειας παραμένει τόσο έντονο: αυξάνονται όχι τα «περιττά», αλλά τα απολύτως αναγκαία.
H στέγαση
Δεύτερη μεγάλη εστία πίεσης είναι η στέγαση, όπου η αύξηση των ενοικίων κύριας κατοικίας ξεπερνά το 8%, όμως το πρόβλημα δεν σταματά εκεί. Στον κατάλογο των ανατιμήσεων εμφανίζονται με υψηλές θέσεις η μίσθωση γκαράζ και χώρων στάθμευσης, οι εργασίες ελαιοχρωματιστή και υδραυλικού, αλλά γενικότερα και οι υπηρεσίες συντήρησης και επισκευής κατοικιών. Με άλλα λόγια, ακόμη και όσοι δεν μετακινούνται από το σπίτι τους και δεν υφίστανται αύξηση μισθώματος, βλέπουν το κόστος διαβίωσης να ανεβαίνει μέσω των υποστηρικτικών δαπανών. Η στέγη παύει να είναι μόνο το ενοίκιο ή το στεγαστικό δάνειο και μετατρέπεται σε ένα πλέγμα συνεχώς ακριβότερων εξόδων.
Τρίτος κρίσιμος παράγοντας είναι ο λεγόμενος «σιωπηλός» πληθωρισμός των υπηρεσιών. Στον πίνακα των μεγαλύτερων αυξήσεων ξεχωρίζουν οι υπηρεσίες μεταφορών, τα εστιατόρια και τα καφέ, τα πακέτα διακοπών -τόσο εσωτερικού όσο και εξωτερικού-, αλλά και μια σειρά από επαγγελματικές υπηρεσίες που επιβαρύνουν την καθημερινότητα. Πρόκειται για αυξήσεις που δεν γίνονται πάντα αντιληπτές άμεσα, γιατί δεν εμφανίζονται κάθε εβδομάδα στο ράφι του σούπερ μάρκετ. Ωστόσο, όταν αθροιστούν σε ετήσια βάση, περιορίζουν σημαντικά το διαθέσιμο εισόδημα και αλλάζουν τη συμπεριφορά των νοικοκυριών: λιγότερες έξοδοι, περιορισμένες διακοπές, αναβολή υπηρεσιών που δεν θεωρούνται απολύτως απαραίτητες.
Ιδιαίτερη ανησυχία προκαλεί και η τέταρτη ομάδα, αυτή της υγείας και της φροντίδας. Στις μεγαλύτερες αυξήσεις συναντά κανείς την ιδιωτική ασφάλιση υγείας, τις παραϊατρικές υπηρεσίες, την αποκλειστική νοσοκόμα, αλλά και τις θεραπευτικές συσκευές και τον σχετικό εξοπλισμό. Εδώ ο πληθωρισμός έχει μια ιδιαιτερότητα: η ζήτηση είναι ανελαστική. Όταν υπάρχει ανάγκη, δεν υπάρχουν περιθώρια αναβολής ή περικοπής. Έτσι, κάθε αύξηση τιμής μεταφράζεται σχεδόν αυτόματα σε μείωση του διαθέσιμου εισοδήματος για άλλες ανάγκες. Για πολλές οικογένειες, η υγεία μετατρέπεται σταδιακά σε έναν ακόμη παράγοντα οικονομικής ανασφάλειας.
Οι μετακινήσεις
Η πέμπτη ομάδα που συμπληρώνει το παζλ αφορά τις μετακινήσεις και τον τουρισμό. Οι πτήσεις εξωτερικού με αυξήσεις που αγγίζουν το 18%, τα πακέτα διακοπών με ανατιμήσεις έως και 9%, αλλά και το κόστος συντήρησης του εξοπλισμού προσωπικής μεταφοράς, αποτυπώνουν μια νέα πραγματικότητα: η κινητικότητα γίνεται ακριβότερη, είτε πρόκειται για αναψυχή είτε για εργασία. Το αποτέλεσμα είναι διπλό. Από τη μία, περιορίζονται οι δυνατότητες ξεκούρασης και ταξιδιών. Από την άλλη, αυξάνεται το καθημερινό κόστος μετάβασης στη δουλειά ή στις υποχρεώσεις τουλάχιστον γι’ αυτούς που χρειάζεται να χρησιμοποιήσουν το αεροπλάνο. Ευτυχώς για τους περισσότερους, συγκρατήθηκαν οι τιμές στα καύσιμα κίνησης
Αν όλα αυτά συντεθούν σε μια ενιαία εικόνα, το συμπέρασμα είναι σαφές. Ο πληθωρισμός του 2025 δεν είναι πια ένας γενικός, οριζόντιος πληθωρισμός τιμών. Είναι ένας στοχευμένος πληθωρισμός καθημερινότητας, που χτυπά εκεί όπου τα νοικοκυριά δεν έχουν περιθώρια άμυνας: στο φαγητό, στο σπίτι, στην υγεία, στις βασικές υπηρεσίες και στις μετακινήσεις. Γι’ αυτό και, παρά το γεγονός ότι οι επίσημοι δείκτες δείχνουν επιστροφή σε πιο «κανονικά» επίπεδα, η κοινωνική αίσθηση ακρίβειας παραμένει έντονη και επίμονη. Για τον μέσο πολίτη, το 2025 δεν καταγράφεται ως χρονιά σταθεροποίησης, αλλά ως ακόμη ένας κρίκος σε μια αλυσίδα συνεχούς πίεσης στο πραγματικό κόστος ζωής.
