Ήταν η δεκαετία του Χέλμουτ Σμιτ και του Χέλμουτ Κολ, αλλά και της Νίνα Χάγκεν. Η Ανατολική Γερμανία θα γιόρταζε τα 40 της χρόνια, αλλά λίγο αργότερα θα κατέρρεε, συμπαρασύροντας το Τείχος του Βερολίνου, σε μία πόλη που μέχρι σήμερα “λατρεύουμε να μισούμε”. Δισεκατομμύρια έρρεαν στο Χρηματιστήριο, δισεκατομμύρια χάθηκαν και μέσα σε μία “Μαύρη Δευτέρα” το 1987.
Ήταν μία εποχή που επεφύλασσε βραδιές αγωνίας, αλλά και ξέφρενης διασκέδασης, με λαμέ βάτες και φαντεζί γραβάτες. “Δεκαετία νοσταλγίας ή δεκαετία τρόμου;” αναρωτιόταν πριν από λίγα χρόνια η γερμανική εφημερίδα Berliner Zeitung. Σίγουρα ήταν μία δεκαετία που καθόρισε τάσεις και εξελίξεις.
Νοσταλγία για τη δεκαετία του ’80 υποδηλώνει η αισθητική online σειρών όπως το Stranger Things, που απολαμβάνουμε τα τελευταία χρόνια. Αυτήν την τάση επιβεβαιώνουν και τα δημοσκοπικά ευρήματα: Σύμφωνα με έρευνα της Infratest dimap για λογαριασμό του πρώτου καναλιού της γερμανικής δημόσιας ραδιοτηλεόρασης (ARD), το 52% των ερωτηθέντων πιστεύει ότι στη δεκαετία του ’80 ήταν καλύτερη η ζωή στην Ομοσπονδιακή Γερμανία (δηλαδή στη Δυτική Γερμανία της εποχής). Αντίθετη άποψη εκφράζει μόλις το 23%.
Όσο πιο συντηρητικό υπόβαθρο έχει ο κόσμος, τόσο πιο διαδεδομένη φαίνεται η αίσθηση της νοσταλγίας. Τη συμμερίζεται το 68% των ψηφοφόρων της “Εναλλακτικής για τη Γερμανία” (AfD), το 55% των οπαδών της Κεντροδεξιάς, αλλά μόλις ο ένας στους τρεις Πράσινους ή αριστερούς ψηφοφόρους.
Συνηθισμένη η ωραιοποίηση του παρελθόντος
“Η εξιδανίκευση του παρελθόντος ανταποκρίνεται σε μία βαθιά ανθρώπινη ανάγκη” δηλώνει στην ARD ο Τόμας Κλίχε, ψυχολόγος και καθηγητής στο Πανεπιστήμιο του Μαγδεμβούργου. “Αισθανόμαστε καλύτερα όταν θυμόμαστε κάτι όμορφο, γι’ αυτό όλοι έχουμε την τάση να ωραιοποιούμε το παρελθόν. Έτσι θυμόμαστε και τη δική μας νεανική ηλικία, μία εποχή δυναμισμού, αναζητήσεων και νέων εμπειριών”.
Αυτή η αίσθηση ενισχύεται από μία σειρά βίντεο που δημιουργούνται τελευταία στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης με τη βοήθεια της Τεχνητής Νοημοσύνης και εμφανίζουν χαρούμενους πιτσιρικάδες να διηγούνται, για παράδειγμα, ότι “στη δεκαετία του ’80 το σινεμά είχε μόλις τρία γερμανικά μάρκα, ενώ με μισό μάρκο έπαιρνες και ποπ-κορν”. Αποσιωπούν βέβαια τη “μεγάλη εικόνα” και δεν αναφέρουν ότι μπορεί το σινεμά και το ποπ-κορν να ήταν πολύ φθηνότερα, αλλά και το χαρτζιλίκι τους ήταν πολύ λιγότερο, όπως και οι μισθοί ήταν πολύ χαμηλότεροι σε απόλυτα μεγέθη.
Εξιδανίκευση ή αντικειμενική αλήθεια;
Πάντως οι ειδικοί εντοπίζουν σχόλια, τα οποία μπορεί να φαίνονται υποκειμενικά, αλλά έχουν αντίκρυσμα στην πραγματικότητα. Για παράδειγμα, όταν καλούνται να γίνουν πιο συγκεκριμένοι και να απαντήσουν στο ερώτημα “τι ακριβώς ήταν καλύτερο στη δεκαετία του ’80” το 63% λέει ότι λειτουργούσαν καλύτερα οι δημόσιες συγκοινωνίες, οι μεταφορές και οι υποδομές. Και αυτό είναι αλήθεια, επισημαίνει στην ARD ο πρόεδρος του Γερμανικού Ινστιτούτου Οικονομικών Ερευνών (DIW) Μαρσέλ Φράτσερ, δεδομένου ότι “εδώ και 30 χρόνια οι καθαρές επενδύσεις του κράτους έχουν αρνητικό πρόσημο”, οπότε με απλά λόγια δεν επαρκούν καν για να συντηρήσουν τις δημόσιες υποδομές.
Ένα ακόμα παράδειγμα: Το 59% των ερωτηθέντων υποστηρίζει ότι στη δεκαετία του ’80 υπήρχαν μεγαλύτερες ή περισσότερες ευκαιρίες οικονομικής και κοινωνικής ανέλιξης. Ο Μαρσέλ Φράτσερ συμμερίζεται αυτή την εκτίμηση. “Σήμερα το να αποκτήσει ένας νέος μία καλή επαγγελματική ή ακαδημαϊκή κατάρτιση και- κατά συνέπεια- ένα καλό εισόδημα, εξαρτάται από το εισόδημα και το επίπεδο μόρφωσης των γονιών του σε πολύ μεγαλύτερο βαθμό από ό,τι πριν από 40 χρόνια”, εκτιμά ο Γερμανός οικονομολόγος.
