Το Διοικητικό Δικαστήριο της Κολωνίας έκρινε πως η Ομοσπονδιακή Υπηρεσία Προστασίας του Συντάγματος (BfV) οφείλει προς το παρόν να μη χαρακτηρίζει την AfD ως “μετά βεβαιότητας ακροδεξιό κόμμα”.
Το Δικαστήριο επισημαίνει στην απόφασή του πως “υπάρχει επαρκής βεβαιότητα ότι εντός της AfD γίνονται προσπάθειες εναντίον της ελεύθερης δημοκρατικής τάξης, ωστόσο αυτό δεν διαμορφώνει το κόμμα κατά τρόπο που οδηγεί σε διαπίστωση θεμελιώδους αντισυνταγματικής στάσης συνολικά”. Σε κάθε περίπτωση πάντως, η απόφαση αφορά ειδική διαδικασία περί ασφαλιστικών μέτρων κατόπιν σχετικού αιτήματος της AfD και όχι την κύρια διαδικασία, η έκβαση της οποίας ακόμη αναμένεται – με άλλα λόγια πρόκειται για μία νίκη για το γερμανικό κόμμα μεν, προσωρινού χαρακτήρα δε.
Το ζήτημα στοχοποίησης συγκεκριμένων ομάδων
Τον Μάιο του 2025 η BfV είχε αναβαθμίσει την παράταξη της AfD σε επίπεδο ομοσπονδίας από “ύποπτη” σε “αποδεδειγμένα εξτρεμιστική”, συνθήκη που επέτρεπε πλέον στην Υπηρεσία την περαιτέρω στενή παρακολούθηση του κόμματος, ακόμα και μέσω των μυστικών υπηρεσιών, πληροφοριοδοτών ή παρακολουθήσεων.
Βασικός λόγος της αναβάθμισης ήταν η πεποίθηση πως η AfD αξιολογεί με εθνοφυλετικά κριτήρια τους ανθρώπους που ζουν στη Γερμανία και απαξιώνει συγκεκριμένες πληθυσμιακές ομάδες, ιδίως ανθρώπους με μεταναστευτικό υπόβαθρο και μουσουλμανικής θρησκείας, προσβάλλοντας έτσι την ανθρώπινη αξιοπρέπειά τους, όπως προκύπτει από πολιτικές προτάσεις και θέσεις του κόμματος – μεταξύ άλλων για απαγόρευση της μαντίλας σε δημόσιους χώρους ή της κατασκευής χώρων άσκησης της μουσουλμανικής θρησκείας.
Από τις θέσεις της παράταξης προκύπτει συνολικά πως, σε περίπτωση που βρισκόταν σε θέση εξουσίας και μπορούσε να το πράξει, κατά πάσα πιθανότητα θα καταργούσε θεμελιώδεις πυλώνες της θρησκευτικής ελευθερίας. Κατά το Δικαστήριο της Κολωνίας πάντως, αυτές προωθούνται σε ορισμένες περιπτώσεις σε επίπεδο κρατιδίων, δίχως να αποδίδονται στη συνολική στάση της AfD ομοσπονδιακά. Οι απαξιωτικές προς τους μετανάστες τοποθετήσεις δεν συντείνουν σε συγκεκριμένες πολιτικές στοχεύσεις για υποβάθμιση του καθεστώτος των ανθρώπων αυτών, ενώ στο ίδιο πλαίσιο το σχέδιο περί “remigration” δεν φαίνεται να αφορά αδιάκριτες απελάσεις του συνόλου του πληθυσμού με μεταναστευτικό υπόβαθρο.
Οι βαθμίδες αξιολόγησης της BfV
Με την απόφαση του Δικαστηρίου η αξιολόγηση της AfD επιστρέφει έτσι στην “ύποπτη περίπτωση”, ενώ η BfV διατηρεί δικαίωμα έφεσης στο Ανώτερο Διοικητικό Δικαστήριο της Βόρειας Ρηνανίας-Βεστφαλίας. Ο ανωτέρω χαρακτηρισμός πάντως είναι τελεσίδικος, καθώς η παράταξη έχει ήδη εξαντλήσει τα διαθέσιμα ένδικα μέσα επ’ αυτού. Ως αποτέλεσμα, η BfV διατηρεί τη δυνατότητα αξιοποίησης διαφόρων μέσων ελέγχου των δραστηριοτήτων του κόμματος, μεταξύ αυτών και τις μυστικές υπηρεσίες, υποχρεούται ωστόσο να χρησιμοποιεί τέτοιες μεθόδους με περισσότερη φειδώ και απόλυτο σεβασμό στην αρχή της αναλογικότητας.
Η Υπηρεσία Προστασίας του Συντάγματος, απότοκο των διδαγμάτων της μετάβασης από τη Δημοκρατία της Βαϊμάρης στο ναζιστικό καθεστώς, αποτελεί έναν μηχανισμό έγκαιρης προειδοποίησης και παρακολούθησης, χωρίς πάντως να διαθέτει αστυνομικές εξουσίες επέμβασης, για οργανωμένα εξτρεμιστικά κινήματα αλλά και δίκτυα δρώντων που θεωρούνται δυνητικά επικίνδυνα για τη δημοκρατική συνταγματική τάξη.
Τα επίπεδα αξιολόγησης της υπηρεσίας είναι τρία: “υπό εξέταση περίπτωση”, “ύποπτη περίπτωση” και “μετά βεβαιότητας εξτρεμιστική περίπτωση”. Η απόφαση του Δικαστηρίου αναιρεί προσωρινά την κατάταξη της ομοσπονδιακής AfD στην τρίτη βαθμίδα – όμως ορισμένες τοπικές οργανώσεις του κόμματος, όπως για παράδειγμα στη Σαξονία, τη Θουριγγία και το Βρανδεμβούργο, που έχουν κριθεί ως “δεξιές εξτρεμιστικές”, δεν επηρεάζονται και η αξιολόγησή τους παραμένει ως έχει.
Μία προσωρινή απόφαση που επαναφέρει ένα κρίσιμο ερώτημα
Η απόφαση του Διοικητικού Δικαστηρίου επανέφερε παράλληλα στον δημόσιο διάλογο το ζήτημα της απαγόρευσης του κόμματος της AfD, με πολιτικούς των Σοσιαλδημοκρατών (SPD) και της Αριστεράς να πιέζουν για εξέταση της υπόθεσης από το Ομοσπονδιακό Συνταγματικό Δικαστήριο, ενώ την αντίθετη θέση φαίνεται να υιοθετούν στελέχη της Ένωσης CDU/CSU.
Ο Γκέοργκ Μάιερ, υπουργός Εσωτερικών της Θουριγγίας και πρόεδρος του SPD στο κρατίδιο, όπου οι αντισυνταγματικές επιδιώξεις της τοπικής AfD έχουν διαπιστωθεί τελεσίδικα από τη γερμανική δικαιοσύνη, παραμένει “απολύτως πεπεισμένος πως η παράταξη είναι εχθρική προς το Σύνταγμα” και ζητά την αντίδραση των μηχανισμών της “μαχόμενης δημοκρατίας” και του Συνταγματικού Δικαστηρίου. Παρόμοια θέση έλαβαν και πολιτικοί της Αριστεράς, όπως η Κλάρα Μπίνγκερ, η οποία τόνισε ιδίως το γεγονός ότι η διαπίστωση των αντισυνταγματικών επιδιώξεων της AfD δεν εναπόκειται τόσο στα διοικητικά δικαστήρια επί διαδικασιών ασφαλιστικών μέτρων, αλλά πρωτίστως στο Συνταγματικό Δικαστήριο, στο πλαίσιο υπόθεσης για συνολική απαγόρευση της παράταξης.
Η Ένωση CDU/CSU καλεί σε αυτοσυγκράτηση, με τον αντιπρόεδρο της Κοινοβουλευτικής Ομάδας των Χριστιανοδημοκρατών, Γκίντερ Κρινγκς, να επισημαίνει πως η διαδικασία απαγόρευσης αποτελεί “το πιο ισχυρό όπλο του Συντάγματός μας” και ως εκ τούτου πρέπει κανείς να στραφεί σε αυτή, μονάχα εάν υπάρχει απόλυτη βεβαιότητα για τη συνδρομή των σχετικών προϋποθέσεων. Παραπέμποντας στη νομολογία του Συνταγματικού Δικαστηρίου, ο ίδιος υπογραμμίζει πως οι αντισυνταγματικές επιδιώξεις πρέπει να εκδηλώνονται “ενεργά και μαχητικά”, καθώς και να υπάρχουν “συγκεκριμένες ενδείξεις πραγματικής ικανότητας επιβολής” – και επομένως πολιτικές αξιολογήσεις δεν επαρκούν. “Μία πρόωρη διαδικασία απαγόρευσης που θα γίνει στα τυφλά θα ωφελούσε μόνο το ενδιαφερόμενο κόμμα”, δήλωσε ο πολιτικός της CDU.
Ο ομοσπονδιακός υπουργός Εσωτερικών Αλεξάντερ Ντόμπριντ (CSU) σχολίασε από την πλευρά του πως η νέα αυτή απόφαση “λαμβάνεται υπόψη” και ότι πρέπει να αναμένεται η έκβαση της κύριας δίκης. Συμμεριζόμενος, δε, τη στάση του Κρινγκς περί θεμελιωμένης νομικής βάσης για πιθανή αίτηση απαγόρευσης, ο Ντόμπριντ επανέλαβε, όπως έχει δηλώσει και στο παρελθόν, πως πρέπει “να αντιμετωπίσουμε την AfD πολιτικά, και όχι να την απαγορεύσουμε”.
Ο δε επικεφαλής της AfD, Τίνο Κρουπάλα, έσπευσε βεβαίως να πανηγυρίσει για τη δικαστική απόφαση, την οποία αντιλαμβάνεται ως ένα σήμα παύσης για όλα τα σχέδια απαγόρευσης. Κάνοντας λόγο για μία “πολύ καλή ημέρα για τη δημοκρατία μας” δήλωσε στο Βερολίνο πως τώρα “μπαίνει φρένο” στις σχετικές επιδιώξεις κατά της παράταξής του. Όλες οι εικασίες περί απαγόρευσης του κόμματος “οδηγήθηκαν ad absurdum και πρέπει να τερματιστούν”.
