Στα ύψη εκτινάσσεται και πάλι η αβεβαιότητα στο διεθνές εμπόριο μετά την πρόσφατη απόφαση του Αμερικανού προέδρου Ντόναλντ Τραμπ να αντικαταστήσει τους προηγούμενους δασμούς του που απέρριψε το Ανώτατο Δικαστήριο των ΗΠΑ με έναν παγκόσμιο και οριζόντιο δασμό 10% που μπορεί στο μέλλον να αυξηθεί στο 15%.
Όπως σημειώνει η Alpha Bank στο Δελτίο Οικονομικών Εξελίξεων που έδωσε πρόσφατα στη δημοσιότητα, οι σαρωτικές αλλαγές της κυβέρνησης Trump κατά τη διάρκεια της μέχρι τώρα θητείας του, έχουν αναδιαμορφώσει το παγκόσμιο εμπορικό τοπίο με μεγάλη ταχύτητα. Η απόφαση του Ανώτατου Δικαστηρίου των ΗΠΑ που με ψήφους 6-3 απέρριψε το μεγαλύτερο μέρος της δασμολογικής ατζέντας Trump και έκρινε ότι ο Αμερικανός πρόεδρος υπερέβη των εξουσιών του, προκάλεσε την αντίδραση του Προέδρου που απάντησε με νέο δασμό προκαλώντας μια χαοτική κατάσταση, όπως ειπώθηκε από ευρωπαίους ιθύνοντες. Χαρακτηριστικά, την περασμένη Κυριακή ο πρόεδρος της επιτροπής Διεθνούς Εμπορίου του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου Bernd Lange έκανε λόγο για “δασμολογικό χάος” από την κυβέρνηση των ΗΠΑ (“pure tariff chaos from the US administration”).
Ο πρόεδρος Trump εφαρμόζει από την περασμένη Τρίτη έναν νέο οριζόντιο δασμό 10% για όλους τους εμπορικούς εταίρους των ΗΠΑ (αξιοποιώντας έναν διαφορετικό εμπορικό νόμο – Trade Act του 1974), αντί του 15% που ανακοινώθηκε μερικές μέρες νωρίτερα, σύμφωνα με ανακοίνωση της Αμερικανικής Τελωνειακής Υπηρεσίας.
Επιπλέον, ο Λευκός Οίκος άφησε να εννοηθεί ότι Πρόεδρος εξακολουθεί να δεσμεύεται για τη θέσπιση ενός παγκόσμιου δασμού 15% και ότι ο νέος προσωρινός δασμός 10% ισχύει για 150 ημέρες (“Donald Trump’s global tariff takes effect at 10%”, Financial Times, 24 February 2026). Η καθυστέρηση της εφαρμογής του υψηλότερου ενιαίου δασμού θα μπορούσε να προσφέρει ένα “παράθυρο” στις κυβερνήσεις και τις επιχειρήσεις να ασκήσουν πιέσεις για εξαιρέσεις, ώστε να εξασφαλίσουν προτιμησιακή μεταχείριση στο πλαίσιο του νέου καθεστώτος.
Όπως ήταν αναμενόμενο ο νέος παγκόσμιος δασμός έχει προκαλέσει αντιδράσεις μεταξύ των ευρωπαίων εμπορικών εταίρων της Αμερικής, συμπεριλαμβανομένου και του Ηνωμένου Βασιλείου (ΗΒ), αλλά και της Ιαπωνίας, οι οποίοι πέρυσι σύναψαν εμπορικές συμφωνίες με αντάλλαγμα χαμηλότερους δασμούς σε σημαντικούς κλάδους και τώρα βλέπουν τα οφέλη αυτών των συμφωνιών να διαβρώνονται.
Παράλληλα, η αντίδραση των αγορών αποτυπώνει την έντονη ανησυχία. Οι δασμοί μπορεί να μην είναι υψηλότεροι από πριν (χαμηλότερη μέση σταθμισμένη επιβάρυνση), όμως η εμπορική αβεβαιότητα επιστρέφει στο προσκήνιο και αυξάνεται κατακόρυφα. Με αφορμή, λοιπόν, τις τελευταίες εξελίξεις, στις επόμενες παραγράφους παραθέτουμε μία συγκριτική παρουσίαση των βασικών σημείων των συμφωνιών που σύναψαν οι ΗΠΑ με την Ευρωπαϊκή Ένωση (ΕΕ), το ΗΒ και την Ιαπωνία το περασμένο έτος.
Η συμφωνία ΗΠΑ-ΕΕ ανακοινώθηκε στις 28 Ιουλίου 2025, με στόχο τη σταθεροποίηση του διατλαντικού εμπορίου. Η δήλωση του Λευκού Οίκου στις 21 Αυγούστου 2025 τόνισε: “Αυτή η Συμφωνία-Πλαίσιο αποτελεί μια απτή απόδειξη της δέσμευσής μας για δίκαιο, ισορροπημένο και αμοιβαία επωφελές εμπόριο και επενδύσεις”. Οι εισαγωγές της ΕΕ στις ΗΠΑ (αυτοκίνητα, φαρμακευτικά προϊόντα, ημιαγωγοί κ.α.) θα υπόκεινται σε ανώτατο συντελεστή 15%. Παράλληλα, οι ΗΠΑ θα εφάρμοζαν μόνο τους δασμούς του μάλλον ευνοούμενου κράτους (Most Favored Nation-MFN) για αεροσκάφη και ανταλλακτικά αεροσκαφών, γενόσημα φάρμακα και φυσικούς πόρους που δεν είναι διαθέσιμοι στις ΗΠΑ. Άλλα σημαντικά σημεία:
•Κατάργηση των δασμών της ΕΕ στα βιομηχανικά προϊόντα των ΗΠΑ.
•Ο δασμολογικός συντελεστής των ΗΠΑ σε αλουμίνιο, χαλκό, σίδηρο και χάλυβα θα παρέμενε στο 50%.
•Η ΕΕ θα παρέχει προτιμησιακή πρόσβαση στην αγορά σε ένα ευρύ φάσμα αμερικανικών αγροτικών αγαθών.
•Ευρωπαϊκές επενδύσεις σε στρατηγικούς αμερικανικούς τομείς ύψους 600 δισ. δολαρίων έως το 2028. Η ΕΕ σκοπεύει να προμηθευτεί υγροποιημένο φυσικό αέριο, πετρέλαιο και πυρηνική ενέργεια από τις ΗΠΑ εκτιμώμενης αξίας 750 δισ. δολαρίων έως το 2028 και να αγοράσει τσιπ ύψους 40 δισ. δολαρίων.
•Προμήθεια αμερικανικού στρατιωτικού και αμυντικού εξοπλισμού από την ΕΕ.
Η συμφωνία ΗΠΑ-ΗΒ ανακοινώθηκε στις 8 Μαΐου 2025. Η δήλωση του Λευκού Οίκου τόνισε ότι ο σκοπός αυτής της συμφωνίας ήταν η εμβάθυνση της εμπορικής σχέσης των δύο χωρών που βασίζεται στην αμοιβαία εμπιστοσύνη και σε μια κοινή δέσμευση για δίκαιο και αμοιβαίο εμπόριο. Οι περισσότερες εισαγωγές βρετανικών αγαθών από τις ΗΠΑ θα υπόκεινται σε συντελεστή 10%. Το ΗΒ επίσης δεσμεύθηκε να διευρύνει την πρόσβαση στην αγορά για ένα ευρύ φάσμα αμερικανικών εξαγωγών. Άλλα σημαντικά σημεία:
•Τα αυτοκίνητα του ΗΒ θα εισέρχονται στις ΗΠΑ με συντελεστή 10% έως μια ποσόστωση 100.000 ετησίως, και στη συνέχεια με 27,5% για αυτοκίνητα που υπερβαίνουν τη συγκεκριμένη ποσόστωση.
•Ο δασμολογικός συντελεστής σε αλουμίνιο, χαλκό, σίδηρο και χάλυβα θα παρέμενε στο 25%.
•Οι ΗΠΑ θα εφαρμόζουν μόνο τους δασμούς του μάλλον ευνοούμενου κράτους (MFN) για αεροσκάφη και ανταλλακτικά αεροσκαφών.
•Η International Airlines Group, η οποία κατέχει την British Airways, ανακοίνωσε την αγορά 32 αεροσκαφών Boeing έναντι 13 δισ. δολαρίων.
Η συμφωνία ΗΠΑ-Ιαπωνίας, η οποία ανακοινώθηκε στις 22 Ιουλίου 2025, τέθηκε τελικά σε εφαρμογή στις 4 Σεπτεμβρίου 2025. Η συμφωνία καθόριζε συντελεστή 15% για τις περισσότερες ιαπωνικές εισαγωγές. Άλλα σημαντικά σημεία:
•Οι ΗΠΑ θα μείωναν τον δασμό στο 0% για τους φυσικούς πόρους (που δεν είναι διαθέσιμοι σε επαρκή κλίμακα για να ικανοποιήσουν την εγχώρια ζήτηση) και τα γενόσημα φάρμακα.
•Η Ιαπωνία συμφώνησε να επενδύσει 550 δισ. δολάρια στις ΗΠΑ σε ένα ευρύ φάσμα τομέων, όπως τα κρίσιμα ορυκτά και μέταλλα, η βιομηχανία, η ενέργεια και η τεχνητή νοημοσύνη, οι ημιαγωγοί και τα φαρμακευτικά προϊόντα.
•Η Ιαπωνία προτίθεται να χορηγήσει προνομιακή πρόσβαση στην αγορά της σε διάφορα αμερικανικά προϊόντα (τρόφιμα, αυτοκίνητα, ενέργεια, άλλα βιομηχανικά αγαθά).
