Καθώς ο πόλεμος στη Μέση Ανατολή έχει ήδη εισέλθει στον δεύτερο μήνα του, η Κίνα προσπαθεί να παρέμβει ως ειρηνοποιός.
Ο Αμερικανός, πρόεδρος Ντόναλντ Τραμπ, δήλωσε ότι η στρατιωτική δράση των ΗΠΑ στο Ιράν θα μπορούσε να τελειώσει σε “δύο με τρεις εβδομάδες”, αλλά δεν υπάρχει ακόμη σαφής εικόνα για το πώς θα μπορούσε να συμβεί αυτό ή για το τι θα ακολουθούσε.
Σημειωτέον ότι και το Πακιστάν έχει αναδειχθεί απρόσμενα ως διαμεσολαβητής στον πόλεμο μεταξύ ΗΠΑ – Ισραήλ και Ιράν.
Σύμφωνα με το BBC, αξιωματούχοι στο Πεκίνο και στο Ισλαμαμπάντ έχουν παρουσιάσει ένα σχέδιο πέντε σημείων με στόχο την επίτευξη εκεχειρίας και το άνοιγμα του ζωτικής σημασίας Στενού του Ορμούζ.
Το Πακιστάν, το οποίο υπήρξε σύμμαχος των ΗΠΑ στο παρελθόν, φαίνεται να έχει “κερδίσει” τον Τραμπ για να μεσολαβήσει σε αυτή τη σύγκρουση.
Το Πεκίνο, ωστόσο, μπαίνει στο κάδρο ως αντίπαλος της Ουάσινγκτον, εν όψει των κρίσιμων εμπορικών συνομιλιών μεταξύ του Κινέζικου ηγέτη Σι Τζινπίνγκ και του Τραμπ τον επόμενο μήνα.
Η υποστήριξη της Κίνας σε αυτό είναι “πολύ σημαντική”, λέει ο Zhu Yongbiao, ειδικός στη Μέση Ανατολή και διευθυντής του Centre for Afghanistan Studies στο Lanzhou University.
“Ηθικά, πολιτικά και διπλωματικά, η Κίνα παρέχει ολοκληρωμένη υποστήριξη με την ελπίδα ότι το Πακιστάν μπορεί να διαδραματίσει έναν πιο διακριτό ρόλο”, σημειώνει.
Το ειρηνευτικό σχέδιο συντάχθηκε αφού ο υπουργός Εξωτερικών του Πακιστάν πέταξε στο Πεκίνο για να ζητήσει την κινεζική υποστήριξη στις προσπάθειες της χώρας να διαπραγματευτεί τον τερματισμό της σύγκρουσης.
Οι προσπάθειές του φαίνεται να έχουν αποδώσει. Το υπουργείο Εξωτερικών της Κίνας δήλωσε ότι οι δύο πλευρές καταβάλλουν “νέες προσπάθειες για την υπεράσπιση της ειρήνης”. Η κοινή δήλωση συμφώνησε ότι ο διάλογος και η διπλωματία ήταν “η μόνη βιώσιμη επιλογή για την επίλυση των συγκρούσεων” και ζήτησε την προστασία των πλωτών οδών, συμπεριλαμβανομένου του αποκλεισμένου στενού.
Το Πεκίνο πιθανότατα θα έχει αποφασίσει να διαδραματίσει τον ρόλο του ειρηνοποιού επειδή ο πόλεμος στο Ιράν θέτει σε κίνδυνο κάτι που επιθυμεί ο Σι (πέρα από τις ανησυχίες γύρω από το πετρέλαιο): Τη σταθερότητα. Η Κίνα χρειάζεται μία σταθερή παγκόσμια οικονομία, καθώς εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από την πώληση αγαθών σε όλο τον κόσμο, καθώς προσπαθεί να αναζωογονήσει μια προβληματική εγχώρια οικονομία.
“Αν στον υπόλοιπο κόσμο η οικονομία επιβραδυνθεί λόγω ενός ενεργειακού σοκ, αυτό θα είναι δύσκολο για τα εργοστάσια και τους εξαγωγείς της Κίνας”, τονίζει ο Matt Pottinger, Πρόεδρος του Foundation for Defense of Democracy’s China Program.
“Γι’ αυτό νομίζω ότι όταν βλέπω τον υπουργό Εξωτερικών της Κίνας να συμβουλεύει το Ιράν ότι πρέπει να βρούμε έναν τρόπο να τερματίσουμε αυτόν τον πόλεμο, νομίζω ότι υπάρχει κάποια ειλικρίνεια εκεί. Νομίζω ότι το Πεκίνο ανησυχεί λίγο για το πού θα μπορούσε να οδηγήσει αυτό αν μετατραπεί σε ένα πραγματικό ενεργειακό σοκ που θα είναι παρατεταμένο”, αναφέρει.
Πάντως, συνιστά ανατροπή για το Πεκίνο, του οποίου η επίσημη αντίδραση στον πόλεμο μέχρι στιγμής είναι αρκετά συγκρατημένη. Γιατί λοιπόν η Κίνα παρεμβαίνει τώρα;
Η πληρωμή υψηλότερης τιμής για το πετρέλαιο επηρεάζει ολόκληρη την αλυσίδα εφοδιασμού, από τα πλαστικά που χρειάζονται για την κατασκευή παιχνιδιών, μέχρι τις πρώτες ύλες για τα σύγχρονα συνθετικά υφάσματα και τα εκατοντάδες εξαρτήματα που χρησιμοποιούνται σε τηλέφωνα, ηλεκτρικά αυτοκίνητα και ημιαγωγούς.
Ο εμπορικός πόλεμος των ΗΠΑ με την Κίνα, κατά τη διάρκεια της πρώτης θητείας του Τραμπ, οδήγησε πολλούς ιδιοκτήτες επιχειρήσεων σε όλη τη χώρα να αναζητήσουν νέες αγορές σε όλο τον κόσμο.
Ως αποτέλεσμα, οι εξαγωγές της Κίνας προς τη Μέση Ανατολή αυξήθηκαν σχεδόν διπλάσια ταχύτερα από τις εξαγωγές της προς τον υπόλοιπο κόσμο πέρυσι. Η περιοχή έχει καταστεί η ταχύτερα αναπτυσσόμενη αγορά ηλεκτρικών αυτοκινήτων και η Κίνα είναι επίσης ο μεγαλύτερος επενδυτής στην αφαλάτωση στη Μέση Ανατολή, όπου το πόσιμο νερό είναι σπάνιο.
Η Κίνα έχει καλλιεργήσει, επίσης, σχέσεις σε όλη την περιοχή τόσο με συμμάχους των ΗΠΑ, όπως η Σαουδική Αραβία, όσο και με το Ιράν.
Η Τεχεράνη και το Πεκίνο έχουν εταιρικές σχέσεις που χρονολογούνται δεκαετίες πριν. Η Κίνα είναι ο κορυφαίος εμπορικός εταίρος του Ιράν και αγοράζει περίπου το 80% του ιρανικού πετρελαίου.
Η κινεζική κυβέρνηση έχει διαδραματίσει ρόλο ειρηνοποιού στη Μέση Ανατολή στο παρελθόν, με περιορισμένη επιτυχία.
Το 2023, μεσολάβησε για μια συμφωνία μεταξύ των άσπονδων αντιπάλων, Σαουδικής Αραβίας και Ιράν, οι οποίοι εδώ και καιρό βρίσκονται σε αντίπαλες πλευρές σε πολέμους δι’ αντιπροσώπων στη Μέση Ανατολή. Διακόψανε τους δεσμούς τους το 2016, όταν η Σαουδική Αραβία εκτέλεσε έναν εξέχοντα Σιίτη μουσουλμάνο λόγιο, πυροδοτώντας διαμαρτυρίες στο Ιράν με πλήθη να επιτίθενται στην πρεσβεία της στην Τεχεράνη.
Αφού η Κίνα ανέλαβε μεσολαβητής, οι δύο πλευρές συμφώνησαν να αποκαταστήσουν τις διπλωματικές σχέσεις. Αυτό ήταν προς το συμφέρον της Κίνας. Το Πεκίνο θα ήλπιζε ότι οι καλύτερες διπλωματικές σχέσεις μεταξύ Σαουδικής Αραβίας και Ιράν θα μείωναν την πιθανότητα περιφερειακών εντάσεων.
Έναν χρόνο αργότερα, το Πεκίνο φιλοξένησε τους ηγέτες 14 παλαιστινιακών παρατάξεων, συμπεριλαμβανομένων της Φατάχ και της Χαμάς. Οι συνομιλίες οδήγησαν σε μια κυβέρνηση εθνικής ενότητας για την κατεχόμενη Δυτική Όχθη και τη Γάζα.
“Η Κίνα είναι επιφυλακτική στο να εμπλακεί σε ευρύτερες συγκρούσεις”, λέει ο Zhu. “Η προτεραιότητά της, τόσο στο εσωτερικό όσο και στην εξωτερική πολιτική, είναι η οικονομική ανάπτυξη. Υπάρχει ευρεία συναίνεση ότι η Κίνα δεν πρέπει να εμπλακεί απερίσκεπτα σε έναν πόλεμο”, επισημαίνει.
Αλλά αυτή η προσέγγιση έχει τα όριά της. Η Κίνα δεν διαθέτει τις στρατιωτικές δυνατότητες στην περιοχή για να παρέμβει ακόμη και αν το επιθυμούσε.
Οι ΗΠΑ έχουν βάσεις στα κράτη του Κόλπου. Η πλησιέστερη βάση της Κίνας βρίσκεται στο Τζιμπουτί στην Ανατολική Αφρική και ιδρύθηκε μόλις το 2017. Είναι ένας κόμβος logistics για επιχειρήσεις κατά της πειρατείας και όχι μια βάση για προβολή ισχύος.
Κατά τη διάρκεια του πολέμου Ισραήλ-Ιράν το 2025, η Κίνα παρέμεινε στο περιθώριο και προσέφερε ελάχιστη υποστήριξη.
Όσο για αυτό το τελευταίο ειρηνευτικό σχέδιο, τόσο οι ΗΠΑ όσο και το Ιράν δεν έχουν ακόμη απαντήσει, αλλά η προώθηση αυτής της πρωτοβουλίας επιτρέπει στον Σι να παίξει τον ρόλο του ουδέτερου μεσολαβητή και ειρηνοποιού – και για άλλη μια φορά να έρχεται σε αντίθεση με τον ηγέτη της άλλης μεγάλης υπερδύναμης, των ΗΠΑ.
Η αξιοπιστία του Πεκίνου να αυτοπαρουσιάζεται ως ένας πραγματιστής διεθνής παράγοντας συνοδεύεται από πολλές επιφυλάξεις. Η ευθυγράμμισή του με τη Ρωσία έχει προκαλέσει συνεχώς ερωτήματα σχετικά με την ουδετερότητά του. Ο αυξανόμενος έλεγχός του στο Χονγκ Κονγκ και οι επανειλημμένες απειλές του να καταλάβει την αυτοδιοικούμενη Ταϊβάν με τη βία, εάν χρειαστεί, εξακολουθούν να αποτελούν τεράστιες ανησυχίες.
Ωστόσο, η Κίνα είναι ένας ισχυρός παγκόσμιος παράγοντας που καθοδηγείται από στρατηγικά συμφέροντα. Έχει δείξει ότι έχει κάποια επιρροή στη Μέση Ανατολή και σίγουρα έχει φιλοδοξίες να αποκτήσει μεγαλύτερη επιρροή στο μέλλον.
