Η εναλλακτική επιλογή του ρωσικού πυροσβεστικού αεροσκάφους Beriev Be-200 αναβιώνει συχνά ως η «μαγική λύση» για τις δασικές πυρκαγιές. Η πραγματικότητα, όμως, όπως εξηγούν ειδικοί στο enikos.gr, απέχει παρασάγγας: νομικά κωλύματα πιστοποίησης στην Ευρώπη, εξαιρετικά υψηλό κόστος μίσθωσης, επιχειρησιακές αδυναμίες στο ανάγλυφο της Ελλάδας και η εργαλειοποίηση των κυρώσεων συνθέτουν την αλήθεια για το «ρωσικό γίγαντα».
του Χρήστου Μαζανίτη
Κάθε καλοκαίρι, όταν οι δασικές πυρκαγιές κατακαίνε τις μεσογειακές εκτάσεις, η δημόσια συζήτηση στρέφεται σχεδόν αυτόματα στην αναζήτηση λύσεων. Κάποιες παρουσιάζονται με στόμφο, κερδίζοντας τις εντυπώσεις.
Ανάμεσα σε αυτές, το ρωσικό αμφίβιο αεριωθούμενο αεροσκάφος Beriev Be-200 κατέχει δεσπόζουσα θέση στη συλλογική φαντασία. Παρουσιάζεται συχνά ως ένα ανίκητο «υπερόπλο» που, αν βρισκόταν στους αιθέρες, θα έσβηνε κάθε μέτωπο εν τη γενέσει του ή εν τη εξελίξει. Αυτή η υπεραπλουστευμένη εικόνα τροφοδοτείται από εντυπωσιακά βίντεο ρίψεων και τεχνικά χαρακτηριστικά στα χαρτιά, όπως η χωρητικότητα των 12 τόνων νερού.
Ωστόσο, όπως εξηγούν στο enikos.gr τεχνικοί και ιπτάμενοι με χιλιάδες ώρες εμπειριών, η πραγματικότητα της αεροπυρόσβεσης είναι πολύ πιο σύνθετη από τους αριθμούς των φυλλαδίων.
Η αποτελεσματικότητα ενός πτητικού μέσου δεν εξαρτάται μόνο από τον όγκο του νερού που μεταφέρει, αλλά από την ευελιξία του, τη συχνότητα των ρίψεων, τη συμπεριφορά του σε ορεινές χαράδρες και τη δυνατότητά του να επιχειρεί σε ακραίες καιρικές συνθήκες. Ο μύθος του Beriev έχει κατασκευαστεί πάνω στην υπόθεση ότι το μέγεθος και η ταχύτητα ισοδυναμούν αυτόματα με αποτελεσματικότητα, παραβλέποντας τους ουσιαστικούς περιορισμούς που διέπουν τη χρήση του.
Το ανυπέρβλητο εμπόδιο της ευρωπαϊκής νομοθεσίας
Πέρα από τις επιχειρησιακές παραμέτρους, υπάρχει ένα αδιάσειστο νομικό και θεσμικό τείχος που απαγορεύει την ένταξη του Beriev Be-200 στους αεροπορικούς στόλους των κρατών-μελών της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Το αεροσκάφος αυτό δεν διαθέτει, και είναι πρακτικά αδύνατον να λάβει, πιστοποίηση πολιτικής αεροπλοϊμότητας από τον Ευρωπαϊκό Οργανισμό Ασφάλειας της Αεροπορίας (EASA). Οι ευρωπαϊκοί κανονισμοί πολιτικής αεροπορίας θέτουν αυστηρότατα πρότυπα ασφαλείας, σχεδιασμού, ελέγχου κατασκευής και συντήρησης, τα οποία το συγκεκριμένο ρωσικό αεροσκάφος δεν πληροί.
Η διαδικασία πιστοποίησης ενός αεροσκάφους στην Ευρώπη απαιτεί πλήρη διαφάνεια στα τεχνικά σχέδια, πρόσβαση στις γραμμές παραγωγής, πιστοποιημένους κινητήρες και ανταλλακτικά που συμμορφώνονται με τα ευρωπαϊκά πρότυπα. Το Beriev φέρει κινητήρες και συστήματα που αναπτύχθηκαν εκτός αυτού του κανονιστικού πλαισίου. Χωρίς την πιστοποίηση τύπου από την EASA, κανένα ευρωπαϊκό κράτος δεν μπορεί να αγοράσει, να νηολογήσει ή να εντάξει μόνιμα ή πρόσκαιρα το αεροσκάφος αυτό στο εθνικό του σύστημα πολιτικής προστασίας. Οποιαδήποτε απόπειρα παράκαμψης αυτών των κανόνων θα συνιστούσε σοβαρή παραβίαση του ενωσιακού δικαίου και θα έθετε σε κίνδυνο την ασφάλεια των πτήσεων.
Το βολικό αφήγημα
Μετά την εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία και την επιβολή των αυστηρών ευρωπαϊκών και διεθνών κυρώσεων κατά της Μόσχας, η οποιαδήποτε οικονομική ή τεχνική συνεργασία με ρωσικές κρατικές εταιρείες αεροναυπηγικής έχει παγώσει πλήρως. Αυτό σημαίνει ότι ακόμη και η περιστασιακή μίσθωση του αεροσκάφους μέσω ειδικών συμβάσεων, όπως συνέβαινε στο παρελθόν, είναι πλέον θεσμικά και νομικά ανέφικτη.
Αυτή η αντικειμενική εξέλιξη χρησιμοποιείται συχνά από ορισμένους κύκλους ως ένα βολικό πρόσχημα. Το αφήγημα που προβάλλεται ισχυρίζεται ότι οι καταστροφικές πυρκαγιές των τελευταίων ετών οφείλονται στην απουσία του ρωσικού αεροσκάφους λόγω των κυρώσεων.
Ωστόσο, όπως εξηγούν οι ειδικοί στο enikos.gr, «πρόκειται για μια επικίνδυνη παραπληροφόρηση που επιχειρεί να μετατοπίσει την ευθύνη από τις δομικές αδυναμίες της δασοπροστασίας, τη λανθασμένη πρόληψη και τις συνέπειες της κλιματικής κρίσης σε έναν υποτιθέμενο γεωπολιτικό καταναγκασμό». Ισχυρίζονται ότι αν είχαμε το Beriev, τα δάση μας δεν θα καίγονταν, αγνοώντας εσκεμμένα τα πραγματικά δεδομένα της προηγούμενης παρουσίας του στη χώρα μας.
Η εμπειρία στην Ελλάδα
Η Ελλάδα έχει άμεση και καταγεγραμμένη εμπειρία από τη χρήση του Beriev.
Το καλοκαίρι του 2021, η ελληνική κυβέρνηση προχώρησε στη μίσθωση ενός τέτοιου αεροσκάφους για την αντιμετώπιση των πυρκαγιών. Το οικονομικό τίμημα για αυτή τη μίσθωση ήταν δυσθεώρητο, καθώς άγγιξε τα περίπου 3,8 εκατομμύρια ευρώ για μόλις 4 μήνες παραμονής και επιχειρησιακής διαθεσιμότητας. Το ποσό αυτό, αναλογικά με τις ώρες πτήσης και την προσφερόμενη υπηρεσία, κατέστησε το Beriev το ακριβότερο εναέριο μέσο που επιχείρησε ποτέ στην ελληνική επικράτεια.
Ωστόσο, η απόδοση του αεροσκάφους στο πεδίο δεν δικαιολόγησε σε καμία περίπτωση το αστρονομικό αυτό κόστος. Κατά τη διάρκεια των μεγάλων πυρκαγιών της Βαρυμπόμπης και της Βόρειας Εύβοιας, το Beriev παρουσίασε σοβαρότατα προβλήματα διαθεσιμότητας. Συγκεκριμένα, υπέστη σοβαρή βλάβη στον έναν από τους δύο κινητήρες του, με αποτέλεσμα να καθηλωθεί στο έδαφος για κρίσιμα εικοσιτετράωρα στην κορύφωση της κρίσης. Η ανάγκη μεταφοράς εξειδικευμένων τεχνικών και ανταλλακτικών από τη Ρωσία ανέδειξε την εξάρτηση και την ευπάθεια του συστήματος υποστήριξής του.
Τα όρια των αεριωθούμενων μέσων
Πέρα από τις βλάβες και το κόστος, το ίδιο το φυσικό περιβάλλον της Ελλάδας θέτει ανυπέρβλητα εμπόδια στη χρήση αεροσκαφών τέτοιου εκτοπίσματος. Το Beriev Be-200 είναι ένα βαρύ αεριωθούμενο αεροπλάνο που απαιτεί μεγάλες ακτίνες στροφής και υψηλές ταχύτητες πτήσης. Έχει δοκιμαστεί στην ρωσική στέπα με επιτυχία. Ωστόσο, το έντονο ανάγλυφο της χώρας μας, με τις κλειστές χαράδρες, τις απότομες πλαγιές και τους ισχυρούς καθοδικούς ανέμους, καθιστά εξαιρετικά επικίνδυνη ή και αδύνατη τη χαμηλή πτήση που απαιτείται για μια εύστοχη ρίψη.
Όταν ένα αεροσκάφος πραγματοποιεί ρίψη από μεγάλο ύψος και με υψηλή ταχύτητα, το νερό διασπάται σε σταγονίδια και εξατμίζεται πριν φτάσει στο έδαφος, ή διασπείρεται από τον άνεμο εκτός του στόχου. Επιπλέον, όσον αφορά τη υδροληψία από τη θάλασσα, το Beriev απαιτεί πολύ ήρεμη θάλασσα και μεγάλες ευθείες. Στο Αιγαίο, όπου τους καλοκαιρινούς μήνες επικρατούν ισχυρά μελτέμια και έντονος κυματισμός, η υδροληψία κατηγοριοποιείται ως εξαιρετικά επικίνδυνη έως αδύνατη, αναγκάζοντας το αεροσκάφος να καταφεύγει σε αεροδρόμια για γέμισμα από βυτιοφόρα, ακυρώνοντας έτσι το κύριο πλεονέκτημά του.
Η αντιμετώπιση των δασικών πυρκαγιών δεν επιδέχεται μαγικές λύσεις ούτε επικοινωνιακά εντυπωσιακά αεροσκάφη που κοστίζουν εκατομμύρια χωρίς να προσφέρουν τα αναμενόμενα. Οι Έλληνες ειδικοί είναι καταπέλτες για τον μύθο του Beriev, που καταρρέει κάτω από το βάρος της ευρωπαϊκής νομοθεσίας, της σκληρής οικονομικής πραγματικότητας και των γεωγραφικών ιδιαιτεροτήτων της χώρας μας. Όπως τονίζουν, η Ελλάδα χρειάζεται ευέλικτα εναέρια μέσα, ενίσχυση των επίγειων δυνάμεων, επένδυση στην πρόληψη και στον καθαρισμό των δασών, και όχι προσήλωση σε ανέφικτα και αναποτελεσματικά αφηγήματα. Δεν είναι άλλωστε τυχαίο ότι καμία χώρα της δύσης δεν έχει επενδύσει στην πρόσκτηση ή ανάπτυξη ενός τζετ πυροσβεστικού αεροπλάνου.
